«کتابک»؛ سفیر کتاب باکیفیت برای کودک
به گزارش خبرنگار پایگاه خبری تحلیلی خیر ایران، سایت تخصصی «کتابک» نزدیک به دو دهه است در زمینهٔ ترویج کتابخوانی و تسهیل دسترسی برابر کودکان به کتابهای باکیفیت فعالیت دارد. کتابک در سال ۱۳۸۷ با همکاری «مؤسسهٔ تاریخ ادبیات کودکان» و «خانهٔ کتابدار» آغاز به کار کرد و هماکنون مرجعی درخور اعتماد با اهدافی فراتر از معرفی کتاب است.
در گفتوگوی پیش رو، مهرداد محمدی؛ مدیر کتابک از اهداف و خدمات این سایت میگوید؛ از توجه ویژه به کودکان در بحران تا فعالیتهای آموزشی با موضوع کودکان دارای معلولیت و کمبرخوردار. در ادامه، جزئیات تلاش نیکوکارانهٔ کتابک را برای آگاهیبخشی به کودکان، مربیان و مروجان کتاب میخوانید.
-کتابک چند سال است در زمینهٔ ترویج کتاب به کودک و نوجوان فعالیت میکند؟
ما سال ۱۳۸۷ فعالیت رسمیمان را آغاز کردیم. البته ایدهٔ اصلی کتابک به سال ۱۳۸۵؛ یعنی حدود نوزدهسال پیش بازمیگردد. در ابتدا، بنیانگذاران کتابک «مؤسسهٔ پژوهشی تاریخ ادبیات کودکان» و «خانهٔ کتابدار» بودند، اما اندکی بعد، مسئولیت اصلی سایت کاملاً به مؤسسهٔ تاریخ ادبیات کودکان سپرده شد.
-هدف اصلی شما از راهاندازی پایگاه کتابک چه بود؟
هدفمان ترویج کتابخوانی و ارائهٔ آموزشهای لازم به خانوادهها بود. پیش از این نیز چند مرکز مؤثر ترویج کتابخوانی مانند «خانهٔ کتابدار» داشتیم، اما اینبار میخواستیم همان ایدهها را در قالب دیجیتال و بهصورتِ برخط، در سطح گسترده اجرا کنیم. کتابک تاکنون در چندین دوره تکمیل و بازآفرینی شده است. ساختار اولیهٔ آن بخش خبری، ترویجی، انگلیسی و... را در بر میگرفت؛ تا آنکه پس از هفدههجده سال، به سایت امروز تبدیل شد. اتفاقاً همین چند روز پیش؛ یعنی دوم بهمن سالگرد تولد کتابک بود.
-تبریک میگویم. سایت کتابک در آغاز کار خود چه خدماتی به مخاطبانش ارائه میکرد؟
در ابتدا، کار اصلی کتابک معرفی کتابهای باکیفیت و انتشار مجموعهای از مقالات تخصصی در حوزهٔ ترویج کتاب و کتابخانه بود. در کنار آن، اخبار فرهنگی را با موضوع کتاب، آموزش و حقوق کودکان پوشش میدادیم. این روند حدود چهار تا پنج سال ادامه یافت. پس از آن سایت بر «ادبیات کودکان» و «ترویج کتابخوانی» متمرکز شد.
-در معرفی کتابها به چه معیارهایی توجه دارید؟
در کتابک همواره کیفیت معرفی برای ما اولویت دارد؛ بنابراین در نگارش مطالب وسواس زیادی به خرج میدهیم. در پنجشش سال گذشته، کتابها و نشریات قدیمیتر را معرفی کردهایم تا دسترسی به محتوای باکیفیت برای همه آسان باشد؛ بنابراین قصههایی را انتخاب میکنیم که استانداردهای زیباییشناختی و ادبی دارند و صرفاً سرگرمکننده یا دارای پیام مستقیم نیستند. این معیارها هم در معرفی کتاب و هم در گزینش قصهها رعایت میشوند.
-کمی دربارهٔ آرشیو داستانهای شفاهی و مکتوب کتابک بفرمایید.
در کتابک مجموعهای از قصههای قدیمی را گردآوری کردهایم که عمدتاً جنبهٔ تاریخی دارند. هدف ما ارائهٔ قصههای کودکانهتر، بهویژه از نشریات پیش از انقلاب و آثاری است که فاقد حق تألیفاند. همچنین بخشی را مختص نوجوانان تدارک دیدهایم.
-از دیگر خدمات کتابک فهرست بهروز کتابهای مناسبتی کودک است. این فهرستها در چه بازههایی بهروز میشوند؟
ما در سایت یک تقویم سالانه برای مناسبتهای مختلف داریم که زادروز صاحبقلمان یا روزهای جهانی مهم و متنوع در آن ثبت شده است. دربارهٔ هر مناسبت فهرست کتابهای مرتبط با آن را منتشر میکنیم. این فهرستها عموماً با رویکرد محیطِزیستی، فرهنگی یا آموزشی تنظیم میشوند.
-با توجه به چندوجهیبودن فعالیتهای شما، بفرمایید در کتابک چه خدمات دیگری در حوزهٔ کتاب ارائه میشود؟
کار دیگر ما بازتاب فعالیتهای برنامهٔ «با من بخوان» است. این برنامه از سال ۱۳۹۰ با همکاری مؤسسه تاریخ ادبیات کودکان اجرا میشود و بر کتابخوانی برای کودکان کمبرخوردار متمرکز است. بهعلاوه همواره تلاش کردهایم محتوای سایت را بهروز و تخصصی نگه داریم. در سالهای اخیر نیز بر ادبیات کودکان و ترویج کتابخوانی تأکید بیشتری داشتهایم؛ چراکه برخی مخاطبان از ما درخواست کردند راهنماییهایی دربارهٔ «چگونه خواندن» ارائه دهیم. این مطالب نیز برای کسانی که دسترسی محدودی به کتاب دارند، درخور توجه بوده است.
همچنین در مقالات تازهترمان تلاش کردهایم موضوعاتی مانند «کودکان در بحران»، مثلاً کودک کار، کودک مهاجر یا آسیبدیده از بلایای طبیعی را پوشش دهیم تا مددکاران و کتابداران فعال در این حوزه از منابع ما بهره ببرند. بخش «کودکان دارای معلولیت» نیز بهتدریج در سایت بهروز میشود. در کنار این مقالات تخصصی، کتاب، شعر، داستان و لالاییهای مناسب معرفی میکنیم و اخبار بینالمللی حوزهٔ کودک را تا حد امکان پوشش میدهیم.
-مهمترین دستاورد شما در این بازهٔ زمانی طولانی چیست؟
ما تاکنون بیش از ۲۲٠٠ کتاب باکیفیت را معرفی کردهایم که براساس ردههای سنی دستهبندی شدهاند. شاید امروز این یک ویژگی عادی به نظر برسد، اما در آغاز فعالیت ما تقریباً هیچ سایت کودکمحوری چنین رویکردی نداشت. امروز اما خوشبختانه با گسترش فروشگاههای کتاب کودک، فعالیتهای مشابه بیشتر شده است. ما در کنار کتابک، سایت «کتاب هدهد» را نیز داریم که هماکنون تمرکز اصلی آن معرفی و عرضهٔ کتاب در جایگاه یک فروشگاه آنلاین است.
-فعالیتهای داوطلبانه به چه شکل در کتابک انجام میشوند؟
در ابتدای کار ما اینگونه فعالیتها بسیار پررنگ بود، اما بهمرور، این مشارکت کمرنگتر شد. علتش دشواری مدیریت کار داوطلبانه است. در حوزهٔ تولید محتوای تخصصی مثل ادبیات کودکان، نیروی کار متخصص محدود است. ما دورهای از کمک داوطلبان استفاده میکردیم، اما نیروهای فعلی ما ترکیبی از افراد وظیفهمحور و نیمهداوطلب هستند.
در حقیقت، کتابک منبع درآمدی ندارد و از طریق حامیان مالی اداره میشود. بااینحال، به دلیل استقبال کاربران، فعالیت آن تداوم یافته است؛ بنابراین، نمیتوان گفت کار ما کاملاً داوطلبانه است؛ چراکه برای همکاران ما علاقه و دغدغههای شخصی اولویت دارد.
-در پایان، مسیر پیش روی کتابک را چگونه میبینید؟
همواره تلاش کردهایم کتابک را پابرجا نگه داریم و این، کار بسیار دشواری است. در حوزهٔ نیکوکاری، معمولاً جذب حامی برای پروژههای برخط سختتر است. افراد معمولاً ترجیح میدهند با خرید کالاهای فیزیکی مانند کتاب حمایت کنند؛ بنابراین تأمین منابع مالی و تولید محتوای تخصصی از مشکلات اصلی کار ماست.
از سوی دیگر، تولید محتوای کیفی در کشور ما با دشواریهای زیادی روبهرو است و یافتن نویسندگان متخصص در حوزهٔ ادبیات کودکان کار آسانی نیست. در واقع، کمبود نیروی متخصص برای تولید محتوا مشکلی است که در بسیاری از حوزهها با آن مواجهایم.
