خِیر سبز

کتاب «پرواز»، نوشتهٔ احمدرضا احمدی، داستانی است از پروازِ پرماجرای پسرکی خیال‌پرداز که سودای تبدیل بیابان‌ها به گلستان را در سر دارد. پسرک در برابرِ خشکیِ خاک، به تماشا نمی‌نشیند. او بذرِ گل‌ها را می‌خرد و بر زمین می‌پاشد تا کمبودِ پوشش گیاهی را جبران کند؛ برای این کار هم یک هواپیمای کوچکِ ملخی ساخته است تا به هرکجا می‌خواهد پرواز کند.

دبیر اجرایی تشکل «نهضت سبز زاگرس» با تأکید بر اینکه حفاظت از جنگل‌های زاگرس بدون مشارکت جوامع محلی امکان‌پذیر نیست، گفت: تجربه سال‌ها فعالیت میدانی نشان داده است که کاشت نهال و برنامه‌های مقطعی به‌تنهایی نمی‌تواند مانع تخریب جنگل‌ها شود. امید سجادیان با اشاره به اینکه حدود ۹۵ درصد آتش‌سوزی‌های زاگرس منشأ انسانی دارند، مدیریت حریق را فراتر از خاموش کردن آتش دانست و بر ضرورت پیشگیری، آموزش، ساماندهی نیروهای محلی و ایجاد یک نظام منسجم مدیریت حریق تأکید کرد. وی همچنین از اجرای مدل‌های مشارکتی در برخی مناطق زاگرس خبر داد که به گفته او توانسته‌اند آمار آتش‌سوزی‌ها را به‌طور قابل توجهی کاهش دهند.

گل‌خانم باقری‌نیا؛ مدیرعامل انجمن دنیای سالم، در نشست «خیر سبز» به میزبانی پایگاه خبری تحلیلی خیر ایران با تأکید بر ضرورت شکل‌گیری پیوند میان تشکل‌های محیط‌زیستی و نهادهای خیریه، توسعه همکاری‌های مشترک میان بازیگران جامعه مدنی را یکی از الزامات عبور از چالش‌های امروز کشور دانست. وی با مرور تجربه‌های انجمن دنیای سالم در حوزه حفاظت از آب و تالاب‌ها، بر اهمیت تعریف پروژه‌های مشترک و همچنین ترویج مفاهیمی همچون «نذر طبیعت» برای گسترش مشارکت اجتماعی در حفاظت از محیط زیست تأکید کرد.

دکتر سیدمهدی مجتهدی؛ مدیر انجمن دامون در نشست «خیر سبز» که با همت خیر ایران برگزار شد، گفت: می‌توان با مشارکت جوامع محلی، پژوهشگران و نهادهای مدنی، پروژه‌های دانش‌بنیان و اجتماع‌محوری برای حفظ محیط زیست تعریف کرد؛ پروژه‌هایی که برای اجرا و تداوم بیش از هر چیز به حمایت «خیرین سبز» نیاز دارند.

مهدیه پورشاد؛ پژوهشگر و فعال محیط زیست در گفت‌وگو با خیر ایران با تأکید بر اینکه ریشه بسیاری از بحران‌های زیست‌محیطی کشور در ناآگاهی و نگاه کوتاه‌مدت به توسعه نهفته است، گفت: با این باور که طبیعت خودش را احیا می‌کند، وظیفه ما این است که در کنارش بایستیم، آن را تقویت کنیم و با کارهای درست، به نجات محیط‌های طبیعی‌مان کمک کنیم.

زنان در طول تاریخ، علاوه بر نقش‌آفرینی در حیات اجتماعی، همواره یکی از نیروهای مؤثر در حفاظت از طبیعت و منابع زیستی بوده‌اند. امروزه نیز با پررنگ‌تر شدن مباحث توسعه پایدار و عدالت زیست‌محیطی، نقش زنان در مراقبت از محیط‌زیست بیش از گذشته مورد توجه قرار گرفته است. در ایران نیز زنان کنشگر بسیاری با فعالیت‌های داوطلبانه و مدنی برای حفظ اکوسیستم‌ها، منابع طبیعی و ارتقای آگاهی عمومی تلاش کرده‌اند. در این یادداشت، با چهار زن کنشگر و فعال محیط‌زیست آشنا می‌شویم که هر یک در حوزه‌ای از حفاظت از طبیعت و ترویج مسئولیت‌پذیری اجتماعی نقش‌آفرینی کرده‌اند.

اکوسیستم سازمان‌های غیردولتی بین‌المللی فعال در عرصه محیط زیست (INGOs) شبکه‌ای پیچیده و پویا از نهادهای مستقل است که به بازیگرانی کلیدی در حکمرانی جهانی محیط زیست تبدیل شده‌اند. این سازمان‌ها با اتکا بر تخصص، انعطاف‌پذیری و توانایی جلب حمایت عمومی، نقش‌های چندگانه‌ای از آگاهی‌بخشی و کارزارهای کنش‌گری تا مشاوره سیاسی و اجرای پروژه‌های میدانی ایفا می‌کنند. یادداشت حاضر با بهره‌گیری از آخرین یافته‌های پژوهشی و گزارش‌های بین‌المللی، به بررسی ساختار، کارکرد، تحولات گفتمانی و چالش‌های فراروی این اکوسیستم تأثیرگذار می‌پردازد.

دانش بومی مردم تالاب‌نشین، یکی از مهمترین سرمایه‌های مغفول در سیاست‌گذاری است. این دانش حاصل نسل‌ها همزیستی با طبیعت است و قواعد نانوشته‌ای برای بهره‌برداری پایدار از منابع دارد. در بسیاری از نقاط جهان، این دانش به رسمیت شناخته شده و در مدیریت تالاب‌ها به کار گرفته می‌شود. در استرالیا، بومیان نقش فعالی در مدیریت تالاب‌ها دارند و در آمازون، حفاظت، بدون مشارکت جوامع محلی عملا ناممکن است. در ایران نیز تالاب‌نشینان حامل چنین دانشی‌اند و نباید در فرآیند تصمیم‌گیری نادیده گرفته شوند.

گونه‌های مهاجم اعم از گیاهان و جانوران، با سرعتی فزاینده به مناطق مختلف ایران راه پیدا کرده‌اند. از تجارت جهانی و انتقال محصولات کشاورزی گرفته تا رهاسازی تصادفی یا عمدی موجودات غیربومی در طبیعت و تخلیه آب‌های تراز کشتی‌ها در بنادر، هرکدام سهمی در ورود این گونه‌ها به زیستگاه‌های بومی ایران داشته‌اند. گونه‌های مهاجم، با رقابت شدید، تخریب زیستگاه‌ها و تهدید گونه‌های بومی، تعادل طبیعی را برهم می‌زنند و در بسیاری موارد، روند انقراض را سرعت می‌بخشند

در شعر سهراب سپهری، طبیعت حضوری زنده و کنشگر دارد. خوانش بوم‌گرایانهٔ این اشعار به بازنمایی بخشی از تجربه معنوی و هستی‌شناختی شاعر و هم‌سرشتی وی با جهان طبیعت کمک می‌کند.