پیامی از آفریقا؛ تکثیر مهربانی در قلبهای آیینهای
به گزارش خبرنگار پایگاه خبری تحلیلی خیر ایران، کتاب «من تو هستم» با عنوان اصلی «I Am You: A Book about Ubuntu» اثر رفیلویی موآلالی؛ نویسندهٔ اهل آفریقای جنوبی است. او در این اثر از پذیرش تفاوتها و عشقورزی به همنوع سخن میگوید و با خلق فضایی امن و صمیمی، مخاطب کودک را به زیستن تجربهٔ جمعی دعوت میکند. در «من تو هستم»، کودک گامبهگام با مفاهیمی چون صلح، پیوندهای دوستانه و رنگارنگی هویتها آشنا میشود و میآموزد احساسات خود را بهشکل سازنده بیان کند.
فلسفهٔ اوبونتو: من هستم؛ زیرا تو هستی.
موآلالی در این اثر، مفهوم جهانی و کهن اوبونتو را از دل فرهنگ آفریقای جنوبی به زبانی کودکانه ترجمه کرده است؛ فلسفهای که در یک گزارهٔ کوتاه جای میگیرد: «من هستم؛ زیرا تو هستی.» اوبونتو یک جهانبینی اخلاقی و انسانمحور است که باور دارد انسانبودن ما در گروِ رابطهمان با دیگران است.
برایناساس، انسان موجودی منزوی و خودبسنده نیست؛ چراکه هویت او در شبکهای از پیوندها معنا میکند؛ بنابراین، کنش هر فرد بر کل جامعه تأثیر میگذارد و خیر جمعی بر منفعت فردی اولویت دارد. در فلسفهٔ اوبونتویی، ارزشهایی چون همدلی، مهربانی و احترام متقابل جایگاهی والا دارند. همچنین، بافت اجتماعی اوبونتو بر آشتی بهجای انتقام، و حمایت دوسویه بهجای طرد دیگری استوار است.
انسانی که برمبنای این فلسفه زندگی میکند، نوعدوست و همیار است و انسانیت خود را در پیوند با انسانیت دیگران میبیند و این دو را جداناپذیر میداند. کتاب «من تو هستم» این نگرش را نه از طریق تعریف انتزاعی، بلکه در قالب تجربهٔ حسی به کودک ارائه میدهد تا او اوبونتو را بهعنوان شیوهٔ زندگی بیاموزد.
اوبونتوی آفریقایی و وحدت وجود در عرفان اسلامی
میان فلسفهٔ اوبونتو و سنت عرفانی ایرانی-اسلامی همسانیهای آشکاری وجود دارد، مثلاً هر دو، فردگرایی افراطی را به حاشیه میرانند و بر پیوندی ژرف میان انسانها و حقیقت یگانه تأکید میورزند. همچنین در هر دو دیدگاه، حقیقتی واحد وجود دارد که همهٔ ما به آن متصلایم.
در عرفان اسلامی، انسانها چونان تصاویری در آینه هستند که یگانگی را بازمیتابانند؛ پس میتوان گفت، هر ذرهای نشانی از اوست. عارفان نیز بر این باورند که کل هستی، صدایی واحد است که از حنجرههای متعدد شنیده میشود. اوبونتو نیز میگوید: «ما یکی هستیم با چهرههای بسیار»؛ بنابراین، هر دو سنتِ فکری، اخلاقِ مبتنیبر مهر را به قوانین خشک ترجیح میدهند؛ شفقت، فروتنی و عشق را در کانون مینشانند و از یگانگی در دل تنوع سخن میگویند.
این معنا در تصویرگری کتاب نیز بهشکل رنگهای متنوع، چهرههای گوناگون، کودکانی با بدنهای متفاوت، کودکان نابینا، ناشنوا یا دارای معلولیت جسمی که همگی در کنار یکدیگر حاضراند؛ نمود یافته است. در نهایت، همهٔ این رنگارنگی بهسوی حقیقت واحد انسانبودن اشاره دارد. در نگاه موجود، انسان هویتی «میانبود» دارد؛ نه منزوی و خودبسنده و نه فاقد هویت و محو در جمع؛ بلکه هستیاش به دیگران، به جهان و به حقیقت آن گره خورده است.
زبان پنهان تصویر و متن
از منظر نشانهشناسی، «من، تو هستم» نمونهای بارز از کتابی است که در آن متن و تصویر، همگام و همدوش یکدیگر حرکت میکنند تا شبکهای غنی از معنا بیافرینند. در سطح تصویرگری، استفاده از طیفهای رنگی شاد و گرم مانند زرد، نارنجی، سبز و صورتی، نشانههایی از سرزندگی و امنیت هستند. این رنگها جهان کتاب را به مکانی دلپذیر و بیدغدغه تبدیل میکنند.
در ترکیببندی تصاویر، کودکان اغلب در فاصلهای نزدیک به هم ترسیم شدهاند. این نزدیکی فیزیکی، نماد صمیمیت است و بهگونهای نامحسوس، احساس تنهایی را کاهش میدهد. در سطح زبانی، جملات کوتاه، ساده و دارای تکرار هستند. ساختارهای موازی، ریتمی شبیه به لالایی یا ترانههای کودکانه ایجاد میکنند؛ ریتمی که در ذهن میماند و بهآسانی درونی میشود.
در متن کتاب، واژهٔ «تو» جایگاهی بسیار برجسته دارد. برخلاف بسیاری از متون که بر «من» تأکید میکنند، در اینجا «تو» همتراز و همقد «من» ایستاده است. نماد «بازی» نیز در متن حضوری پررنگ دارد. بازی در جهان کودک، نشانهٔ آزادی، تجربه و یادگیری است؛ بنابراین، صحنههای بازی و شادی کودکان در کنار هم روایتگر این است که رابطهٔ انسانی _فراتر از تکالیف_ باید سرشار از طراوت و لذت باشد.
هویتی در حال شکوفایی
از نگاه روانشناختی، کتاب نگاهی ظریف به فرآیند شکلگیری هویت اجتماعی کودک دارد. کودک درمییابد که «من، تو هستم» بهمعنای رسیدن به نوعی یکپارچگی و نگرش جمعگرایانه است. با خواندن کتاب، کودک خود را بخشی از یک کل بزرگتر میبیند، احساس تعلق میکند و اضطراب اجتماعیاش کاسته میشود.
بهعلاوه، رویارویی با تفاوتها به کودک میآموزد که گوناگونی، بخشی طبیعی و زیبا از جهان انسانی است. در نتیجه، خودمحوری او کمرنگتر شده و بهسوی انعطافپذیری و رفتاری مشارکتجویانه تمایل مییابد. مثلاً در بخشی از کتاب میخوانیم: «قلبهای همهٔ ما مثل هم میتپد، پس من، تو هستم.»
کتاب «من، تو هستم» با تصویرگری زینلدا مکدانلد و ترجمهٔ صبا ایزدی، از سوی انتشارات مهرسا منتشر شده است. این کتاب برای گروه سنی حدود ۷ تا ۹ سال مناسب است و در دسترس علاقهمندان قرار دارد.
