نیکوکاری اقلیم (Climate Philanthropy) یعنی حمایت مالی و راهبردی خیریهها، بنیادها و افراد نیکوکار از اقدامات مرتبط با تغییر اقلیم از کاهش انتشار گازهای گلخانهای و توسعه انرژی پاک گرفته تا سازگاری با آثار اقلیمی، عدالت اقلیمی، حمایت از سیاستگذاری و نوآوری اجتماعی؛ این کار معمولاً از جنس کمکهای بلاعوض و سرمایهگذاری خیریهای است و با سرمایهگذاری تجاری یا خرید صرف اعتبار کربن تفاوت دارد، هرچند میتواند مکمل آنها باشد.
چرا نیکوکاری اقلیمی باید به سراغ صنعت ساختمان برود؟
به گزارش پایگاه خبری تحلیلی خیر ایران، ساختمانها، با احتساب انتشار کربن در مراحل ساخت و بهرهبرداری، نزدیک به ۴۰ درصد از انتشار جهانی کربن ناشی از مصرف انرژی و فرایندهای صنعتی را به خود اختصاص میدهند. با این حال، تنها حدود پنج درصد از منابع نیکوکاری اقلیمی به این حوزه اختصاص مییابد. این فاصله نشاندهنده یکی از فرصتهای کمتر مورد توجه در تأمین مالی اقدامات اقلیمی است: کمک به تحول صنعت ساختمان و حرکت آن به سمت ساختوساز چرخشی؛ الگویی که بر کاهش مصرف منابع، استفاده مجدد از مصالح و به حداقل رساندن پسماندهای ساختمانی استوار است.
بخشی از این کمتوجهی به جایگاه نسبتاً کمرنگ صنعت ساختمان در مباحث سیاستگذاری و تأمین مالی اقلیمی بازمیگردد. مقررات این صنعت در حوزههای مختلفی مانند انرژی، مسکن، برنامهریزی شهری، مدیریت پسماند و خریدهای دولتی پراکنده است و معمولاً چندین وزارتخانه و نهاد حکومتی در سطوح مختلف در آن نقش دارند. از سوی دیگر، برخلاف حوزههایی مانند انرژی خورشیدی و خودروهای برقی، کاهش انتشار کربن در صنعت ساختمان هنوز از توجیه اقتصادی و تجاری روشنی برخوردار نیست. پیامدهای اجتماعی این تحول، از جمله تأثیر آن بر هزینه مسکن، اشتغال و وضعیت کارگران صنایع سنتی نیز بهسادگی قابل اندازهگیری نیست.
اما مانع دیگری نیز وجود دارد: بسیاری از بنیادها و نهادهای نیکوکاری تمایلی به همکاری نزدیک با شرکتهای تجاری ندارند؛ در حالی که بخش مهمی از موانع ساختوساز چرخشی دقیقاً در زنجیرههای تولید و عرضه قرار دارد. تولیدکنندگان، طراحان و خریداران برای استفاده مجدد از مصالح با مشکلاتی مانند نبود استانداردهای مشترک، ابهام درباره کیفیت و ایمنی مصالح، دشواری حملونقل و انبارداری و نبود بازار مطمئن روبهرو هستند.
در چنین شرایطی، کمتر شرکتی حاضر است بهتنهایی ریسک تغییر شیوه تولید و عرضه را بپذیرد و سرمایهگذاران خصوصی نیز معمولاً تا زمان اثبات کارآمدی یک الگوی اقتصادی، از تأمین مالی آن خودداری میکنند. اینجاست که نیکوکاری میتواند با تأمین مالی زیرساختهای مشترک و کاهش ریسک سرمایهگذاری، زمینه تحول این صنعت را فراهم کند.
همکاری دو بنیاد با رویکردهای متفاوت و هدفی مشترک
همکاری بنیادهای رئالدینیا و لودس نمونهای از این رویکرد است. این دو نهاد با وجود تفاوت در ابزارها و حوزه فعالیت، هدف مشترکی را دنبال میکنند: تسریع گذار صنعت ساختمان به اقتصاد چرخشی. بنیاد رئالدینیا از پژوهش و توسعه محصولات جدید با قابلیت استفاده مجدد حمایت میکند و از طریق همکاری با کارفرمایان ساختمانی، اصلاح الگوهای خرید و اجرای پروژههای نمایشی، به تقویت تقاضا برای این محصولات میپردازد. در مقابل، بنیاد لودس با همکاری شرکای خود در سراسر اروپا بر سیاستگذاری، سرمایهگذاری و توسعه بازار تمرکز دارد و میکوشد اطمینان حاصل کند که این تحول، منافع و نیازهای جوامع و افرادی را که از آن تأثیر میپذیرند نیز در نظر میگیرد.
در قالب برنامه «ساختوساز چرخشی رئالدینیا ۲.۰»، این بنیاد با تولیدکنندگان باسابقه دانمارکی در حوزه بتن، عایق، آجر و چوب همکاری میکند تا طرحهای بازپسگیری و استفاده مجدد از مصالح را گسترش دهد. در سوی دیگر، «ائتلاف ساختمانهای چرخشی» که با ابتکار بنیاد لودس شکل گرفته، در سطح اروپا بر توسعه الگوهای تأمین مالی، سازوکارهای بازپسگیری مصالح و اجرای پروژههای نمایشی تمرکز دارد.
هدف این همکاری آن است که دو برنامه بهجای فعالیتهای موازی و جداگانه، تجربهها و دستاوردهای خود را در اختیار یکدیگر قرار دهند. برای مثال، تجربه تولیدکنندگان دانمارکی در شناسایی موانع بازیابی و استفاده مجدد از مصالح میتواند به شرکتها و نهادهای دولتی سایر کشورهای اروپایی منتقل شود. در مقابل، تجربه پروژههای اجراشده در دیگر کشورها نیز میتواند به اصلاح برنامههای دانمارک کمک کند. یکی از نمونهها، فعالیت سازمان «ReLondon» در لندن است که پروژهای نمایشی برای استانداردسازی ارزیابی ساختمانها پیش از تخریب اجرا میکند. هدف، ایجاد زیرساخت اطلاعاتی برای شناسایی و ثبت مصالح قابل استفاده مجدد و تسهیل دسترسی فعالان صنعت به این اطلاعات است. چنین تجربههایی میتوانند به شکلگیری بازار گستردهتری برای مصالح بازیافتی کمک کنند.
سه درس برای تأمینکنندگان مالی اقلیمی
این همکاری سه درس مهم برای سایر بنیادها و تأمینکنندگان مالی فعال در حوزه اقلیم دارد: نخست، بنیادها نباید تصور کنند که باید همه اقدامات را بهتنهایی انجام دهند. برخی نهادها در سیاستگذاری، برخی در پژوهش و بعضی دیگر در توسعه بازار و اجرای پروژههای آزمایشی تخصص دارند. ترکیب هدفمند این ظرفیتها میتواند اثربخشی اقدامات را افزایش دهد. دوم، بنیادها باید آمادگی همکاری با شرکتهای تجاری را داشته باشند. فاصله گرفتن از بخش خصوصی به معنای نادیده گرفتن یکی از بازیگران اصلی تحول صنعتی است. البته این همکاری الزاماً به معنای انتقال مستقیم منابع نیکوکاری به بنگاههای خصوصی نیست؛ بلکه به معنای شناخت موانعی است که شرکتها با آن مواجهاند و شناسایی مشکلاتی است که حل آنها میتواند به نفع کل بازار باشد.
سوم، سرمایهگذاری در زیرساختهای مشترک بازار میتواند یکی از مؤثرترین حوزههای فعالیت نیکوکارانه باشد. تدوین استانداردهای ثبت مشخصات مصالح بازیافتی، ایجاد بانکهای اطلاعاتی برای شناسایی مصالح پیش از تخریب ساختمانها و آزمایش الگوهای اقتصادی برای اتصال عرضه و تقاضا، نمونههایی از این اقدامات هستند. در این الگو، منابع نیکوکاری و عمومی میتوانند هزینه پژوهش، تولید شواهد و ایجاد زیرساختهای اولیه را تأمین کنند؛ اقداماتی که تأمین مالی تجاری آنها دشوار است. پس از اثبات کارآمدی راهکارها و شکلگیری بازار، سرمایهگذاران خصوصی میتوانند منابع لازم برای گسترش آنها را فراهم کنند.
صنعت ساختمان فرصت بزرگی پیش روی نیکوکاری اقلیمی قرار داده است: کاهش ریسک مراحل اولیه تحول، ایجاد زیرساختهایی که هیچ شرکت واحدی بهتنهایی قادر به تأمین آنها نیست و فراهم کردن شواهد لازم برای سیاستگذاران بهمنظور تدوین استانداردهای مؤثرتر. پرسش اساسی این است که چه موانعی اجازه نمیدهد تولیدکنندگان، معماران، پیمانکاران و خریداران دولتی در مقیاس گسترده به ساختوساز چرخشی روی بیاورند؟ شناسایی و رفع همین موانع مشترک میتواند مهمترین سهم نیکوکاری در تحول اقلیمی صنعت ساختمان باشد.
پینوشت:
منابع:
unep.org