پرواز درناهای کاغذی صلح بر آسمان هیروشیما
به گزارش خبرنگار پایگاه خبری تحلیلی ایران، کتاب «ساداکو و هزار درنای کاغذی»؛ نوشتهٔ «الینور کوئر» داستان زندگی یکی از کودکان قربانی بمباران اتمی هیروشیماست که امروز به نماد استقامت و صلحجویی در جهان مشهور شده است. شاید به ظاهر در سال ۱۹۴۵، با فرودآمدن بمبهای اتمی بر هیروشیما و ناگازاکی، جنگ جهانی دوم پایان یافت؛ اما جنگی دیگر _خاموش و فرساینده_ در زندگی مردم این دو شهر آغاز شد که میان بدنهای بیپناه و تشعشعات مرگبار جریان داشت.
حتی سالها پس از این انفجار، بیماریهایی چون سرطان خون، ناهنجاریهای مادرزادی، آسیبهای تنفسی و زخمهای عمیق روانی، مهمان خانههای سوخته، کوچه و خیابانهای خاکستری هیروشیما شدند. کمی بعد زنجیرهٔ این رنج انسانی به بیگناهترین قربانیانش، یعنی جنینها، نوزادان و کودکان هم رسید. داستان زندگی ساداکو ساساکی؛ دختر دوازدهسالهٔ ژاپنی یکی از همین ماجراهاست. او دوندهای چابک و سرشار از زندگی است که در پی پیامدهای بمباران، به سرطان مبتلا میشود و در زمان بستریشدن در بیمارستان _با یاریِ دوستانش_ به افسانهٔ کهن هزار درنای کاغذی دل میبندد.
هزار درنا تا رسیدن به دنیایی بیرنج
به باور مردم ژاپن هر فرد بیماری که بتواند هزار درنای کاغذی بسازد و با هر درنا آرزوی سلامتی خود را تکرار کند، سرانجام به خواستهاش میرسد؛ درحقیقت، در داستان «ساداکو و هزار دنیای کاغذی»، «اوریزورو» یا درنای کاغذی _که با هنر اوریگامی ساخته میشود_ یک طلسم خوشبختی است که به ساداکو بالهای امید میبخشد. تلاش کودکانه ساداکو برای ساختن درناهای بیشتر، محور اصلی این داستان است که امید را در قلب او و کودکان ژاپن زنده نگه میدارد. در این میان، همراهی خانواده و دوستان ساداکو، به این سرگرمی تازهٔ او معنا میدهد و هر درنا، سهمی از عشق و همدلی را با خود به فضای مرگبار بیمارستان میآورد.
«ساداکو، درنای طلایی را در دستش گرفت و برای خود آرزوی سلامتی کرد. وقتی با انگشتانش پرندهٔ کاغذی را لمس میکرد، حس کرد که شعلهٔ امیدی در دلش تابیده است. این شعلهٔ امید را به فال نیک گرفت.»
از تکاندهندهترین درونمایههای داستان ساداکو، رویارویی دو مفهوم «پاکی کودکانه» و «خشونت بنیادین جنگ» است؛ چراکه در فاجعهٔ انسانی هیروشیما بیپناهترین انسانها، ناخواسته تاوان تصمیمهایی را میدهند که هیچ نقشی در آن نداشتهاند. کتاب همچنین نشان میدهد چگونه افسانهها میتوانند در دل تاریکی، به انسانها توان برخاستن ببخشند و حق زندگی را بیش از پیش پاس بدارند.
روایت کوئر آنقدر ملموس است که امکان همحسی عمیق با جهان ساداکوی بیمار را فراهم میکند؛ گویی خواننده، از پشت پنجرهٔ بیمارستان، از نگاه ساداکو به تماشای شهر جنگزده نشسته است و آرزوی سلامتیاش را در دل میپروراند. این تصویر بیپرده، خشونت جنگ را در برابر پاکی آرزوهای کودکانه عریان میسازد:
ساداکو مات و مبهوت همچنان به پرندهٔ طلایی زیبایی مینگریست و با تعجب پرسید: «آخر تو آن داستان قدیمی را که دربارهٔ درناها گفتهاند، نشنیدهای؟ میگویند اگر شخص بیماری یک هزار درنای کاغذی بسازد، خداوند آرزویش را برآورده میکند و بیماریاش را شفا میدهد.» بعد درحالیکه درنای کاغذی را به دست ساداکو میداد، گفت: «و این هم نخستین درنای کاغذی تو.» چشمان ساداکو پر از اشک شد.
این نهایت خوبی و مهربانی چیزوکو بود که برایش یک طلسم خوشبختی آورده بود، آن هم از طرف کسی که خودش اصلاً به چنین چیزهایی اعتقادی نداشت. ساداکو، درنای طلایی را در دستش گرفت و برای خود آرزوی سلامتی کرد. وقتی با انگشتانش پرندهٔ کاغذی را لمس میکرد، حس کرد که شعلهٔ امیدی در دلش تابیده است. این شعلهٔ امید را به فال نیک گرفت.
درنا؛ از افسانه تا نماد جهانی صلح
امروز، نماد «درنا» از مرزهای فرهنگ ژاپنی فراتر رفته و میتوانیم آن را استعارهای جهانی از صلحجویی بردبارانه دربرابر ویرانیهای جنگ بدانیم. این میان عدد «هزار» و تأکید بر تعداد درناها، نشانهای از بیکرانگی امیدی است که حتی در واپسین لحظات زندگی نیز خاموش نمیشود. در نهایت، کنش جمعی همکلاسیهای ساداکو در ساختن درناها و همیاری عمیق میان شخصیتها، بر روزهای پایانی زندگی ساداکو نور میتاباند و این روشنایی در درناهای رنگی و طلایی آویزان از سقف بیمارستان و حرکتشان با نسیم خود را به زیبایی نشان میدهد. چراکه در دنیای بیپیرایه و پاک کودکان حتی یک تکهکاغذ یا حداقل همراهی در رسیدن به آرزویی مشترک، برای تابآوردن معجزه میکند.
امروز، مجسمهٔ ساداکو در پارک صلح هیروشیما _با درنایی در دست_ زبان جهانی صلحجویی و امید مردم ژاپن است و کتاب «ساداکو و هزار درنای کاغذی» را میتوان داستانی در پاسداشت حق زیستن و کودکیکردن دانست. این داستان باتکیهبر تجربهای واقعی، پیامدهای عمیق جنگ را در دنیای لطیف و آسیبپذیر کودکان به نمایش میگذارد. گفتنیست داستان «ساداکو و هزار درنای کاغذی» با ترجمهٔ مریم پیشگاه، از سوی انتشارات کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان منتشر شده و مناسب گروه سنی نوجوان (بالای ۱۵ سال) است.
یادداشت از نیلوفر بختیاری
