«خوانش تعاملی قصه» در روزهای جنگ به کودکان کمک میکند / حقیقت را بدون منفیبافی به کودکان بگویید
به گزارش خبرنگار پایگاه خبری تحلیلی خیر ایران، سیدحسین فداییحسین در کارگاههای مربیگری نمایش خلاق به هنرجویانش یاد میدهد چطور با نمایش، قصهخوانی تعاملی و بازیهای خلاق، شادی و مهارتهای نرم را به زندگی بچهها راه بدهند. او نمایشنامهنویس، مترجم، کارگردان و فعال تئاتر کودک و نوجوان است.
فداییحسین دارای مدرک کارشناسی در رشتهٔ طراحی صنعتی از دانشگاه تهران و کارشناس ارشد ادبیات نمایشی از دانشکده هنرومعماری است. او بیش از ۷۰ نمایشنامه بهرشتهٔ تحریر درآورده، در ۲۷ نمایش بهعنوان طراح صحنه حضور داشته، کارگردان ۱۳ نمایش بوده، دهها پژوهش تئاتری انجام داده و ۴۷ عنوان کتاب ترجمه کرده و برندهٔ ماهیسیاه کوچولو جایزهٔ شورای کتاب کودک در سال ۱۴۰۳ است.
فداییحسین در گفتوگو با خیر ایران از معجزهٔ تئاتر و نمایش خلاق برای بهبود روحیهٔ کودکان گفت.
-این روزها بیش از پیش دربارهٔ رفتار با کودکان در دوران جنگ سخن پیش کشیده میشود، از دید یک استاد تئاتر، رفتار درست با کودکان و نوجوانان چگونه باید باشد؟ خلاصه، در این شرایط دشوار، چارهٔ تئاتر برای سلامت روان بچهها چیست؟
بهنظرم بهترین رفتار با کودکان و نوجوانان در شرایط سخت جنگ، توضیحدادن منطقی شرایط است. نه ترساندن آنها و ایجاد هولوهراس از آینده درست است و نه بیتفاوتی و بیاهمیتنشاندادن اتفاقاتی که پیرامونشان در جریان است. امیددادن به آنها و تأکید بر گذرابودن شرایط سخت، بسیار خوب است؛ بهخصوص اگر با مثالهایی از اتفاقات تاریخی گذشته و یا داستانهایی متناسب با این شرایط همراه باشد.
یکی دیگر از راهحلها _که البته بارها گفته شده_ دورنگهداشتن بچهها از اخبار منفی است، این راهحل البته کمی سخت است، بهخصوص اگر والدین و بزرگترها خودشان بخواهند پیگیر اخبار باشند.
شاید راهحل بهتر درگیر کردن بچهها با فعالیتهایی است که اجازهٔ مواجهشدن آنها با اخبار را ندهد، انواع بازیها بهخصوص بازیهای گروهی یکی از بهترین فعالیتهایی است که میتواند بچهها را از تأثیرات منفی اخبار جنگ دور نگه دارد.
راهحل تئاتری من، خواندن گروهی نمایشنامه در خانه یا «نمایشنامهخوانی خانگی» است، بهخصوص در شرایطی که امکان مراجعه به سالنهای نمایشی وجود ندارد و بهدلیل مشکلات دسترسی آسان به اینترنت، تماشای فیلم و فیلمتئاتر ممکن است سخت باشد. دورهمنشستن خانواده بهبهانهٔ خواندن گروهی نمایشنامه شاید یکی از بهترین و کاربردیترین راهحلها باشد. نحوهٔ انجام این فعالیت هم بسته به امکان و خلاقیت اعضای خانواده میتواند به سادهترین شکل یا نمایشیترین روش صورت بگیرد.
-مروجان کتابخوانی چگونه با کارهای نمایشی برای کودکان و نوجوانان در این روزها به آنها کمک کنند؟
من بهعنوان فعال هنرهای نمایشی طبيعتاً اولین پیشنهادم خواندنِ نمایشیِ کتابهای قصه یا خوانش نمایشنامههای مناسب برای کودکان و نوجوانان از سوی مروجان کتابخوانی است؛ این کار به دو روش حضوری و غیرحضوری (برخط) قابل انجام است.
در روش حضوری _که البته در شرایط کنونی شاید کمی سخت باشد_ قصهگو یا مروج کتاب، هرجایی که امکانش فراهم باشد، میتواند بچهها را دور هم جمع کند و کتاب یا قصهای را که از قبل آماده کرده برای بچهها به روش قصهخوانی نمایشی روایت کند. این امکان در حال حاضر در تجمعات خیابانی که شبها در سراسر کشور برگزار میشود، کاملاً قابل اجراست.
در این روش، بسته به شرایط و آمادگی بچهها و البته ذوق و سلیقۀ مربی یا قصهگو، میتوان از مشارکت بچهها هم در پیشبرد قصه استفاده کرد؛ به این معنا که یا در فرازهایی از قصه با بچهها صحبت و تعامل داشت و یا به آنها نقشهایی را سپرد تا بچهها هم در روایت نمایشی داستان مشارکت داشته باشند.
در شکل غیرحضوری، قصهخوانی نمایشی در قالب پادکست (فایل صوتی) یا ویدئو شاید روش متداولی باشد. در این روش، البته دیگر امکان بهکارگیری مشارکت بچهها وجود ندارد، ولی متناسب با نحوهٔ تولید اثر و روش اجرای قصهگو، میتواند تأثیر متفاوتی در جذب بچهها داشته باشد.
من در روش حضوری تجربههای زیادی در موقعیتهای مختلف داشتهام، اما در روش غیرحضوری بهجز چند مورد انگشتشمار تجربهٔ خاصی در این زمینه ندارم.
-چه کتابهای داستانی، نمایشنامهها و بازیهای خلاقی هست که بزرگسالان و کودکان را به جریان طبیعی زندگی نزدیک میکنند؟ لطفاً آنها را به مخاطبان بگویید، فکر میکنید بهخاطر کدام ویژگیها مناسب این روزها هستند؟
در این روزها نفس انجام فعالیت فرهنگی و هنری شامل خواندن کتاب داستان و نمایشنامه و انجام انواع بازیها
انواع بازیها بهخصوص بازیهای گروهی یکی از بهترین فعالیتهایی است که میتواند بچهها را از تأثیرات منفی اخبار جنگ دور نگه دارد.
میتواند در روحیهبخشی به کودکان و خانوادهها مفید باشد، اما کتابها و بازیهایی که چند ویژگی و تأثیر خاص داشته باشند بیش از بقیه میتوانند کارآمد باشند.
یکی از مهمترین ویژگیها «امیدبخشی» است؛ منظور کتابها و بازیهایی است که بتواند بچهها را به آینده امیدوار نگه دارد. قصههایی که در آنها شخصیت اصلی یا قهرمان با تلاش و کوشش موفق به غلبه بر مشکلات میشود، ازجمله قصههای امیدبخش است.
در زمینهٔ بازیها، متناسببودن بازی با توان، مهارت و آمادگی بچهها میتواند در آنها ایجاد امید کند، همینطور بازیهایِ مبتنی بر خلاقیت و نوآوری بسیار میتواند امیدبخش باشد.
ویژگی مهم دیگر «تابآوری» است. قصههایی که در آنها تابآوری و تحمل شرایط سخت مطرح میشود و در طول قصه، شخص اصلی و قهرمان با تحمل شرایط بر سختیها غلبه میکند میتواند در بالابردن روحیهٔ تابآوری بچهها بسیار مؤثر باشد.
در این زمینه بازیهای مهارتی/فیزیکی و همچنین بازیهای معمایی/فکری _البته متناسب با توان و آمادگی بچهها_ بسیار مفید است.
_در دورهٔ جنگ، مهمترین نیاز بچهها چیست؟ آیا هنرهای نمایشی و ادبی میتوانند این نیاز را برآورده کنند؟
در شرایط جنگی بیش از هرچیز بچهها به فاصلهگرفتن از فضای جنگ نیاز دارند؛ چون نهتنها کاری از آنها برای تغییر شرایط برنمیآید، بلکه درگیرشدنشان با اخبار و حوادث جنگ تأثیر منفی در روحیهٔ آنان دارد که برخی از این تأثیرات میتواند تا سالها در ذهن و روح آنها باقی بماند. این یک اصل کلیست، اما اینکه چطور میشود بچهها را از فضای جنگ دور نگه داشت، بستگی به اهمیتی دارد که خانوادهها برای این امر قائل هستند. درگیرکردن بچهها به انواع فعالیتهای هنری چه هنرهای نمایشی و چه هنرهای ادبی مثل مواردی که در بالا اشاره شد (قصهخوانی نمایشی و نمایشنامهخوانی) میتواند بسیار مؤثر باشد.
_این روزها بیشتر با بچهها بازی کنیم یا بیشتر کتاب بخوانیم؟ برخی از خانوادهها ممکن است ندانند نمایش خلاق چیست یا قصهخوانی تعاملی را بلد نباشند، چه کنند؟
مهم انجام هر فعالیتی هست که بچهها را از شرایط و اخبار جنگ دور نگه دارد. بازی بهعنوان فعالیتی جذاب و معمولاً کنشمند که به روشهای مختلف و با هدف مهم سرگرمی انجام میشود، در کنار کتابخوانی که
در شکل غیرحضوری، قصهخوانی نمایشی در قالب پادکست (فایل صوتی) یا ویدئو شاید روش متداولی باشد. در این روش، البته دیگر امکان بهکارگیری مشارکت بچهها وجود ندارد، ولی متناسب با نحوهٔ تولید اثر و روش اجرای قصهگو، میتواند تأثیر متفاوتی در جذب بچهها داشته باشد.
آن هم فعالیتی سرگرمکننده اما معمولاً ایستاست، میتوانند در کنار هم و موازی با هم انجام شوند. این دو نوع فعالیت متفاوت میتوانند یکدیگر را تکمیل کنند و بهفراخور شرایط در کنار هم استفاده شوند. شاید برتریدادن یکی بر دیگری چندان صحیح نباشد. همهچیز بستگی به شرایط خانوادهها، بچهها و صلاحدید والدین دارد، اما فعالیت نمایش خلاق یا قصهخوانی تعاملی که درواقع هر دو فعالیت قصهخوانی و بازی را با هم به انجام میرساند، شاید از سایر فعالیتها مهمتر و اثرگذارتر باشد.
نحوهٔ انجام این فعالیتها هم به مهارت پیچیدهای نیاز ندارد. البته کتابهایی در زمینهٔ نمایش خلاق بهخصوص از جنبهٔ کاربردی وجود دارد که علاقهمندان میتوانند به آنها مراجعه کنند، اما تنها ایجاد زمینهای برای بروز خلاقیت نمایشی بچهها و بهکارگیری مشارکت آنها در روایت قصه، کافی است تا خانوادهها حتی بدون داشتن اطلاعات تخصصی در زمینهٔ نمایش خلاق و قصهخوانی تعاملی شرایط جذابی را برای فعالیت بچهها فراهم کنند.
_بهترین عیدی به بچهها از نقطهنظر هنری چیست؟
کتاب و محصولات هنری یا بردن بچهها به مکانهای عرضهٔ آثار فرهنگی هنری مثل تئاتر و سینما (که امیدوارم به زودی شرایط آن فراهم شود) شاید بهترین هدایایی باشد که اثر آنها میتواند حتی تا سالهایسال بر ذهن و روح و شخصیت بچهها باقی بماند.
متأسفانه بچهها در بیشتر مواقع خودشان نمیتوانند درمورد استفاده از آثار هنری تصمیم بگیرند؛ بهتنهایی به کتابفروشیها، سالنهای اجرای تئاتر و پخش فیلم مراجعه کنند و درکل انتخابکنندهٔ اثر مناسب خودشان باشند؛ بنابراین اهمیتدادن خانوادهها به این امر و تلاش آنان برای ایجاد شرایطی برای دسترسی آسان بچهها به محصولات فرهنگی و هنری مناسبشان، میتواند تأثیر فراوانی در آیندهٔ بچهها داشته باشد.
_اگر نکتهای هست که در این مجال به آن اشاره نشده، لطفاً بفرمایید.
امیدوارم روزی بیاید که بچهها در تمام دنیا از آسیبهای جنگ درامان باشند و بعد شرایطی فراهم شود تا همهٔ بچهها بتوانند به یکسان از آثار فرهنگی و هنری مناسب خودشان بهرهمند شوند؛ بهاینترتیب، شاید بچهها به عنوان بزرگسالان آینده بتوانند فردای بهتری را برای بشریت بسازند.
گفتوگو از مهدیه رشیدی
