معجزهٔ خواندن و نوشتن برای تابآوری در جنگ
به گزارش خبرنگار پایگاه خبری تحلیلی خیر ایران، انسیه موسویان؛ نویسنده، شاعر و منتقد ادبی در حوزهٔ شعر کودک و نوجوان، در این گفتوگو به نقش مهم ادبیات در تابآوری کودکان _بهویژه در دوران پرآشوب جنگ_ پرداخت. او همچنین فهرست دهتایی کتاب با موضوع تابآوری در جنگ را به مخاطبان خیر ایران معرفی کرده است.
-با توجه به سابقهٔ طولانی فعالیت شما در بخش آفرینشهای ادبی کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان، به نظرتان در این روزها چطور میتوان به کمک ادبیات، کودکان را در برابر آسیبهای روحی ایمن کرد؟
به نظر من کودکان _بهعنوان قشری آسیبپذیر_ در مواجهه با وقایعی چون جنگ، بحرانهای اجتماعی یا حتی بلایای طبیعی، نیازمند حمایت ویژه هستند. ما در کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان، طی سالهای متمادی، همواره سعی داشتیم در کنار سایر نهادهای امدادرسان، وظیفهٔ فرهنگی خود را ایفا کنیم؛ چراکه تغذیهٔ روحی و روانی کودکان در چنین شرایطی نباید نادیده گرفته شود.
ما گروههایی داشتیم که با برنامههای مدون و منسجم، فعالیتهای فرهنگی، هنری و ادبی را پیش میبردند. سازماندهی این فعالیتها را مربیان داوطلب کانون پرورش فکری برعهده داشتند. کارشناسان بر این باوراند که هنر و ادبیات میتواند بهعنوان یک مکانیزم دفاعی قدرتمند در دوران بحران به کودکان و نوجوانان کمک کند؛ برای همین دوست داشتم این تجربیات را با شما درمیان بگذارم.
-سپاسگزاریم. در این شرایط، خواندن چه کتابهایی به کودکان کمک میکند تا تابآوری بیشتری داشته باشند؟
علاوهبر کتابهای آموزشی برای والدین، کتابهایی نیز وجود دارند که خود کودکان میتوانند بخوانند و به پذیرش آنها کمک میکند. این کتابها لزوماً جنبهٔ آموزشی مستقیم ندارند و شامل داستان، شعر، رمان و حتی کمیک میشوند. خواندن چنین آثاری به کودکان یاری میرساند تا با شخصیتهای داستان همذاتپنداری کنند و همزمان ببینند چگونه این قهرمانان بر مشکلات و بحرانها غلبه میکنند. اینگونه میتوانند در مواجهه با مسائل مشابه در زندگی، آرامش خود را حفظ کنند و خود را تسکین دهند.
توصیهٔ دوم من، نگارش خلاق است. در کارگاههای ادبی کانون پرورش فکری، ما کودکان را تشویق میکردیم تا خاطرهنویسی کنند، یادداشتهای روزانه بنویسند یا حتی نوشتههای ادبی تخیلی خلق کنند. خودِ عملِ نوشتن، یکی از راههای تخلیهٔ هیجانات و احساسات منفی است تا کودکان در شرایط سخت تاب بیاورند.
بهعنوان مثال، در این روزها و با نزدیکشدن فصل بهار، از بچهها میخواستیم که با یک شکوفهٔ بهاری صحبت کنند و آرزوها، دردِدلها و حرفهایشان را با آن در میان بگذارند. این نوع نوشتن به کودک کمک میکند تا بعدها، هنگامیکه به این نوشتهها رجوع میکند، به یاد بیاورد که چه روزهایی را پشت سر گذاشته و چگونه توانسته بر سختیها غلبه کند.
-به نظر شما برای حمایت عاطفی از کودکان آسیبدیده در روزهای جنگ چه باید کرد؟
در این شرایط کودکانی هستند که متأسفانه عزیزان خود را از دست دادهاند. ما نمونههایی از این موارد را در بلایای طبیعی _مانند سیل و زلزله_ شاهد بودهایم. در چنین مواقعی، به مدارس میرفتیم و با کودکانی که خانوادهٔ خود را از دست داده بودند، صحبت میکردیم. تلاش ما این بود که از طریق خواندن و نوشتن، به آنها کمک کنیم تا این دوران سخت را با آرامش بیشتری سپری کنند و کمترین آسیب روحی را متحمل شوند.
-ممکن است فهرستی کوتاهی برای مطالعهٔ کودکان و نوجوانان در ایام جنگ در اختیار ما بگذارید؟
اگرچه ممکن است دسترسی به کتابهای فیزیکی در شرایط کنونی دشوار باشد، اما وبسایتهایی مانند طاقچه وجود دارند که کتابهای صوتی یا PDF را ارائه میدهند.
درحالِحاضر، از میان کتابهای ایرانی، میتوانم به این آثار اشاره کنم:
- ۱- رمان «جنگ که تمام شد بیدارم کن» اثر عباس جهانگیریان که به دوران جنگ پرداخته و بسیار از نظر محتوایی ارزشمند است.
- ۲- رمان «هستی» از فرهاد حسنزاده، که علاوهبر موضوع جنگ، رگههایی از طنز و فکاهه را نیز در خود دارد و میتواند کودکان را سرگرم کند.
- ۳- «گردانِ قاطرچیها» اثر داوود امیریان که بارها تجدید چاپ شده و هشت سال دفاع مقدس را با بیانی طنزآمیز روایت میکند.
- ۴- مجموعهشعر «عمر گلم کوتاه است» اثر پیوند فرهادی که برای آشنایی با مفهوم مرگ و ازدستدادن بسیار مناسب است و در آن اشعار لطیف و زیبایی را میخوانیم.
- ۵- «جنگی که نجاتم داد» اثر کیمبرلی بروبیکر بردلی
- ۶- «دعاهای زمینی پدربزرگ» از داگلاس وود که به تسکین عواطف و ارائهٔ آموزههایی دربارهٔ طبیعت میپردازد.
- ۷- «شازده کوچولو»، اثر آنتوان دو سنت اگزوپری. این اثر کلاسیک که نسلهای مختلفی با آن ارتباط برقرار کردهاند، همچنان در این روزها الهامبخش است.
- ۸- «خداحافظ راکون پیر» اثر کلر ژوبرت ک موضوع آن ازدستدادن و مواجهه با پدیدهٔ مرگ است.
- ۹- «دشمن» اثر دیوید کالی با موضوع مواجهه با دشمن
- ۱٠- «پسر، موش کور، روباه و اسب» اثر چارلی مکسی؛ (اثری دربارهٔ دوستی و همدلی)
-برای پدر و مادرها چه توصیهای دارید؟
از والدین میخواهم این کتابها را همراه با فرزندانشان مطالعه کنند. بسیاری از این آثار، اگرچه مخاطب اصلیشان کودکان هستند، اما برای والدین نیز بسیار آموزنده و مفیداند. والدین نباید گمان کنند لزوماً باید بهدنبال کتابهای تخصصی برای آموزش تابآوری به کودکان باشند. کتابهایی که شخصیتهایشان حیوانات هستند و به موضوعات زندگی روزمره میپردازند نیز ارزش فراوانی دارند و میتوانند به کودکان در درک بهتر مسائل و رشد عاطفیشان کمک کنند.
ما همواره بر اهمیت آموزشهای غیرِمستقیم از طریق هنر و ادبیات تأکید داریم، زیرا هنر و ادبیات ابزارهایی قدرتمندی برای تربیت و دستیابی به اهداف گوناگون محسوب میشوند؛ بنابراین، از والدین و مربیان تقاضا دارم که این آثار را مطالعه کنند. این مطالعهٔ مشترک به آنها کمک میکند تا در شرایط دشوار، کودکان را بهتر همراهی کنند.
گفتوگو از نیلوفر بختیاری
