۶۱ پزشک داوطلب در خدمت مردمان دوردست/ «امید» باید زنده نگه داشته شود
به گزارش خبرنگار پایگاه خبری تحلیلی خیر ایران، «سفرهای مهربانی» عنوان مجموعه سفرهای دکتر مسعود داودیان و ده‌ها پزشک داوطلب دیگر از تخصص‌های مختلف است که به صورت دوره‌ای به استان‌های مختلف کشور انجام می‌شود. این سفرها در کنار ارائه خدمات درمانی رایگان به ساکنان مناطق کمتر برخوردار، روایتی از همدلی و پیوند میان آدم‌هاست. خیر ایران به سراغ دکتر مسعود داودیان رفته تا از شکل‌گیری این ایده، تجربه سفرهای مهربانی و مسیری بپرسد که از یک ماجراجویی شخصی آغاز شد و رنگ‌وبوی مسئولیت اجتماعی گرفت.
آقای دکتر مواجهه شما با کار خیر از کجا شروع شده است؟ آیا عقبه‌ای در کودکی شما دارد؟
من اساسا طبیعت‌گرد بودم. یعنی علاقه زیادی به ایرانگردی و روستاگردی داشتم. خیلی از این کار لذت می‌بردم. به نقطه‌ای رسیدم که لذتم از این کار کم و تکراری شد؛ بنابراین تصمیم گرفتم که طبیعت‌گردی را با فضای کاری‌ام تلفیق کنم. بعد از مدتی به‌این فکر افتادم که یک کامیونت بخرم و یونیت دندانپزشکی در آن قرار دهم و به روستا‌ها ببرم و از این طریق با محلی‌ها تعامل کنم. ارتباط با محلی‌ها برایم لذت‌بخش بود. چون آدم عجولی هستم، متوجه شدم از طریق کامیونت روند این کمک‌رسانی خیلی آرام پیش می‌رود. چون سرعت ماشین‌ها نمی‌تواند بیشتر از ۵۰ و ۶۰ تا باشد. چون آفرودر هستم و دوستان آفرودر زیادی دارم، تصمیم گرفتم با آفرود، تجهیزات دندانپزشکی را منتقل کنم. علی‌رغم‌اینکه اوایل فکر می‌کردم نتوانم ایده‌ام را عملی کنم، اما در نهایت با همان ماشین‌های آفرودی، تجیهزات را منتقل کردیم. از دو سه ماشین آفرودی شروع کردیم و نهایتا به ۱۷، ۱۸ آفرود بعد از ۱۳ سفر رسیدیم. در‌این ماشین‌ها، ابزار و تجهیزات دندانپزشکی تا انواع تخصص‌ها را پرتابل می‌بریم. ترجیح ما در سفرها، فضا‌های روستاییِ out door و فضا‌های عشایری است. خدماتمان را ارائه می‌دهیم و خیلی سریع هم برمی‌گردیم.
ایده این کار از کجا شکل گرفت. شما گفتید که طبیعت‌گرد هستید. وقتی به روستایی می‌رسیدید، توجهتان به محرومیت روستا جلب می‌شد و همین تبدیل به انگیزه‌ای شد؟
واقعیتش من در ابتدا دنبال کار خیر نبودم. این کاری هم که الان انجام می‌دهم، نیت خیر، بخشی از آن است. البته به نظر من همه پزشکان ته ذهنشان، دغدغه کار خیر دارند. حتی آن پزشکی که به نظر پول‌دوست می‌آید، ته ذهنش دوست دارد کار خیر انجام دهد. دوست دارد فعالیت خیرخواهانه داشته باشد. من آدم تجربه‌گرایی هستم و از آنجایی که هیچوقت رشته تحصیلی‌ام را خیلی دوست نداشتم، بیشتر به دنبال تجربه بودم و دوست داشتم کار‌های جدید انجام دهم. مثلا تا قطب شمال با ماشینم رفتم و برگشتم. یا سفرهای کویری سنگین و جنگلی پیچیده و ... را دوست دارم. این هم یکی از موضوعاتی بود که دوست داشتم در زندگی‌ام تجربه کنم؛ و اصلا ایده اولیه با همین فکر شکل گرفت. برای‌اینکه بتوانم با محلی‌ها ارتباط بیشتری برقرار کنم، تصمیم گرفتم به آنها خدمتی هم ارائه دهم. اینطور بود که از یک یونیت به دو یونیت و در نهایت به ۱۰، ۱۵ یونیت دندانپزشکی رسید. در واقع فکر اولیه از رهگذر انجام یک کار عام المنفعه نبود. از رهگذر‌این بود که بتوانم با جامعه محلی، ارتباط دوستانه‌تری برقرار کنم تا به پستوی زندگی یا مدل سبک زندگیشان ورود کنم و از این طریق احساس قرابت بیشتری با من داشته باشند. بعد از مدتی دیدم توجه خیلی زیادی را از سوی همکارانم و مردم برانگیخت. این چنین شد که‌این سفرها شکل گرفت و اتفاقا در این مسیر از آن دسته همکارانی کمک گرفتم که چهره‌هایشان چندان سنتی نبود و متعلق به کف جامعه هستند. یعنی همان چهره‌های شهری که در کوچه و خیابان می‌بینید و شاید از نظر سیستم حاکمیتی کد‌ها را رعایت نمی‌کنند. البته که سعی ما این بود که‌این کد‌ها چه به لحاظ حجاب، چه به لحاظ پوشش و چهره، رعایت شود.
برای انجام این سفرها و ارائه خدمات، از مردم هم کمکی دریافت می‌کنید؟
نه. من هیج کمک نقدی دریافت نمی‌کنم. دریافت کمک‌های غیرنقدی را هم متوقف کرده‌ایم. ترجیح ما این است که خودمان هزینه این کار‌ها را از جیب خودمان پیش ببریم که هر گونه انتقادی که «شما از پول مردم این کار را می‌کنید»، برطرف شود. چون من این کار را دلی شروع کرده‌ام و نمی‌خواهم نقض غرض شود. همانطور که می‌بیند من در شغلم خیلی سرشلوغم. اینطور نبوده که از تارکِ دنیا بودن بخواهم به این سمت بروم؛ بنابراین ترجیح می‌دهم در سفرهای مهربانی، هر موضوعی که حاشیه ساز شود را به حداقل برسانم.
زمانی که در جامعه محلی و بومی هستید، حتما ماجرا‌های جالبی را تجربه می‌کنید. برای ما بگویید که آیا به مانعی در این سفرها برخورد کرده‌اید؟ اگر خاطره شاخصی در ذهن دارید برایمان تعریف کنید.
زیاد اتفاق می‌افتد. به رغم‌اینکه‌ایرانی‌ها همیشه آدم‌های وفاداری نسبت به کسانی که به آنها خدمت می‌کنند، هستند. اما جا‌هایی هم بود که به مشکلاتی برخورد می‌کردیم. مثلا اولش که می‌رفتیم از ما استقبال خیلی خوبی می‌کردند و ما را در پستوترین مکان‌های زندگیشان جا می‌دادند. ولی در نهایت متوجه نمی‌شدند که ما از طرف سیستم حاکمیتی نیستیم و به صورت شخصی این کار را انجام می‌دهیم.
این موضوع دافعه ایجاد می‌کرد؟
نه. دافعه ایجاد نمی‌کند. اما مثلا در جامعه‌ای که ۲۰۰۰ نفر بیمار دارند؛ ما در نهایت بتوانیم ۳۰۰ نفر را درمان کنیم. آن ۱۷۰۰ نفر باقیمانده در آخر از ما ناراضی می‌شوند. اگر به ما فحش ندهند باز هم بدرقه خوبی از ما نمی‌کنند. فکر می‌کنند که ما در حق کسانی‌که نتوانستیم خدمت ارائه دهیم، کوتاهی کرده‌ایم.
یعنی انتظار داشتند که بمانید تا بیماران تمام شوند؟
بله. دو روز یا سه روز دیگر هم بمانیم. در حالیکه ما شغل و زندگی در تهران داریم و پرمشغله هستیم.
پس خوب است این سوال را هم بپرسم که چگونه افراد را برای درمان انتخاب می‌کنید؟
پاسخ کمی‌پیچیده است. ما با واقعیات زندگی می‌کنیم. درست است که وابستگی مالی به جایی نداریم. اما کاملا معنوی با تمام ارگان‌ها و سازمان‌های مقصد بوسیله واسطه‌هایی، از قبل هماهنگ می‌کنیم. از فرماندار و امام جمعه تا دیگران. ما به‌این نهاد‌ها از یک ماه قبل اطلاع می‌دهیم که می‌خواهیم به شهر شما بیاییم و از آنها می‌خواهیم غربالگری کنند و تا حد‌امکان واقعا افراد نیازمند مالی و بیمار را طبق اولویت وضعیت فرد، به ما معرفی کنند. اما به هر حال بعضا ممکن است پارتی‌بازی‌هایی هم‌این وسط اتفاق بیفتد و لابلای افراد معرفی شده، کسان دیگری هم در این لیست باشند. به هر حال‌این موضوع اجتناب‌ناپذیر است. تصور من این است که ۷۰ درصد افرادی که درمان می‌کنیم، واقعا نیازمند هستند. ۳۰ درصد را هم به حساب بخش اجتناب ناپذیر می‌گذاریم.
هیچوقت به‌این موضوع فکر کرده‌اید که با یک گل بهار نمی‌شود؟ اینکه واقعا موثر هستید یا نه؟
سوال خوبی پرسیدید. اوایل بعد از دو سه سفر، خیلی پشیمان می‌شدم. به خاطر‌اینکه من احساس می‌کردم یک قطره از دریا را هم نمی‌توانم بچشم. این حسِ من وقتی شدیدتر شد که بعضی از افراد به من بازخورد می‌دادند که شما می‌خواهید با این کار، نقصان‌های سیستم را بپوشانید. مثل کسی که ورم آبسه کرده و به او فقط قرص می‌دهیم. با‌این قرص دادن انگار داریم به او توجه می‌کنیم ولی این توجه واقعی نیست. این هم مزید بر علت شد که به ادامه مسیر کمتر رغبت داشته باشم. اما عینکم را عوض کردم. با‌این نگاه به قضیه پرداختم که در شرایطی که دلار ما نزدیک به ۳۰۰ هزار تومن و طلا نزدیک به گرمی۳۰ میلیون تومن است؛ من خواستم حرکتمان را نمادین در نظر بگیرم. حرکت ما کاملا نمادین است. مثل یک فیلم سینمایی است. وقتی در فیلم سینمایی می‌بینیم که دزدی دستگیر و متنبه می‌شود؛ آیا واقعا به رفع مشکلات امنیتی کشور کمکی کرده است؟ نه. این نمادین است و‌این پیام را انتقال می‌دهد که کف جامعه هنوز آدم‌های خوب وجود دارند. چه بسا اولین مخاطب‌این پیام، خودم هستم. به‌این دلیل که ما در جامعه‌ای زندگی می‌کنیم که همه فکر می‌کنند باید سر هم کلاه بگذارند. به خاطر‌اینکه زندگیشان و‌امرار معاششان سپری شود. من‌این پیام را انتقال می‌دهم که اتفاقا همان‌هایی که به آنها خرده می‌گیرید و فکر می‌کنید خیلی پول درمی‌آورند و به فکر جیبشان هستند، همان‌ها در پستوی ذهنی خودشان، دغدغه‌هایی از جنس کمک به هم نوع خود دارند. من‌این کار را می‌کنم که وقتی می‌روم مکانیکی، وقتی می‌روم گوشت بخرم، وقتی سراغ آن‌ام دی اف کاری که می‌خواهد در خانه‌ام کار کند، می‌روم؛ چه بسا در ذهن او هم یک پرتابه‌ای ایجاد شود و فکر نکند که الان در تاریک‌ترین شرایط زندگی هستیم و باید دائما از همدیگر بِکنیم. نه! هنوز آدم‌های خوب هستند؛ و شاید این تأثیر خوبی که از تماشای این سفرها در قالب یک پیج ۱۵۰ کایی منتشر می‌شود، اتفاق بیفتد. من دیدم که می‌گویم و واقعا از‌این منظر تأثیر داشته است و فهمیده‌اند که هنوز آدم‌هایی هستند که دغدغه هم‌نوع‌گرایی دارند. البته اصلا اعتقادی نداشته و ندارم که بتوانم با این کار، کمکی به نظام سلامت کشور بکنم.
در فیلم‌های اخیر صفحه‌تان در اینستاگرام، آقایی را دیدم که اعتراض می‌کرد و می‌گفت آمده‌اید اینجا که ویو پیجتان بالا برود... قضیه چه بود؟
[با خنده] این فرد جزو همان ۱۷۰۰ نفر باقیمانده بوده که خدماتی دریافت نکرده است.
سفرهای مهربانی را با چند پزشک شروع کردید و الان به چند نفر رسیده است؟
اولین سفر یک نفر و دومین سفر پنج نفر بودیم. بعد کم کم زیادتر شد و در آخرین سفر یعنی سیزدهمین سفر به ۶۱ پزشک رسیدیم.
تا به حال به کدام استان‌ها سفر کرده‌اید و چه تخصص‌هایی را با خودتان همراه کرده‌اید؟
در سه چهار سفر اول فقط دندانپزشکی بود. بعد از سفر سوم و چهارم به بعد، تمام تخصص‌هایی که بتوانیم در حوزه پزشکی همراه کنیم را اضافه کرده‌ایم. ما به ۱۳ استان سفر کرده‌ایم. از کردستان و لرستان و چهارمحال بختیاری گرفته تا اردبیل، فارس، بلوچستان، اصفهان و استان‌های دیگری که حضور ذهن ندارم. ۳۱ استان داریم و بقیه‌ش را طی ماه‌ها و سالهای آینده می‌رویم.
درباره تخصص‌ها هم باید بگویم که دندانپزشکی از اول بود و در ادامه پزشک عمومی، متخصص قلب، گوش و حلق و بینی، شنوایی سنجی، متخصص چشم، طب فیزیکی، ارتوپد و اطفال اضافه شد. از‌این به بعد قرار است تخصص‌های دیگری مثل رادیولوژیستِ پزشکی و سونوگرافی‌های پرتابل هم با خودمان ببریم. علاوه بر‌این در حال تلاشیم که افراد اثرگذار اجتماعی مثل روانشناس را هم به‌این جمع اضافه کنیم. همچنین افرادی که صاحبان یک سری بیزینس‌هایی هستند که می‌توانند در قالب مکمل‌های تغذیه برای کودکان موثر باشند هم قرار است همراه ما بیایند. البته بر‌این نکته تأکید کنم که‌این افراد، خودشان باید محصولاتشان را بیاورند. چون ما برای گرفتن هر نوع کمکی گارد داریم.
در واقع پل ارتباطی هستید.
بله. اولا اسکیل آنها باید، اسکیل قابل قبولی باشد. یعنی حجم بالایی از دارو و ثانیا محصولاتشان را با حضور و حتی با خودروی خودشان بیاورند.
جایی بوده است که احساس اثربخشی زیادی داشته باشید؟ مثلا جان فردی را با‌این سفرها نجات داده باشد؟
حقیقتا نه. ما بلوچستان رفتیم و از هر جای دیگری نیازمندتر بودند و حتی دمپایی نداشتند. اما هیچوقت احساس نکردم که به لحاظ حوزه سلامت کاری توانسته باشم انجام بدهم. ما در هر سفر چند صد نفر کار دندانپزشکی و دو سه هزار نفر کار پزشکی انجام می‌دهیم. ولی‌این احساس را نداشته‌ام. مگر‌اینکه بخواهم فردی جواب بدهم.
منظور من هم فردی بود.
بله. در یکی از‌این سفرها، دختربچه‌ای را دیدیم که مار نیشش زده بود. پزشکی همراهمان بود که داروی آنتی تاکسید داشت و توانست بچه را نجات دهد. حالا شاید اگر هم ما نبودیم، بچه را به مراکز درمانی می‌رساندند و زنده می‌ماند. اما احتمالا عوارضی بر جای می‌گذاشت که قطعا قابل جبران نبود.
مسن‌ترین و کوچک‌ترین فردی که از تیم شما کمک دریافت کرده‌اند در چه سنی بوده‌اند؟
از نوزدان چند روزه که پزشکان اطفال ما آنها را ویزیت کرده‌اند، داشته‌ایم تا در همین سفر اخیر ما به اردبیل، خانم ۸۰ و خورده‌ای سالهای بود که هیچ دندانی نداشت و دچار مشکلی گوارشی بود. اتفاقا اولین بار در‌این سفر بود که دندان ساز با خودمان برده بودیم و او دندان بالا و پایین به‌این خانم تحویل داد.
به فکر گسترش‌این سفرها و گروه هستید؟
ترجیحم این است که گروه را بزرگتر از‌این نکنم. وچون گروهمان مبتنی بر تولید محتوا و نشان دادن تمام جزییات خدماتی که ارائه می‌کند، هست، ترجیح می‌دهم همین اندازه بماند. چون فکر می‌کنم اگر گروه را ده برابر هم بکنم، تأثیرگذاری اجتماعی آن بیشتر نمی‌شود. اگر مجالی وجود داشت که در موقعیتی قرار بگیرم که تأثیر سیستماتیک داشته باشم (که علاقه‌ای ندارم) شاید به گسترش‌این گروه فکر می‌کردم. ولی آن چیزی که جذابیت دارد، گسترش کیفی به جای کمی‌است. مثلا هر بار که می‌رویم یک تخصص جدید اضافه بکنیم. اما‌اینکه مثلا تعدادمان را به ۵۰۰ نفر برسانم، نه. چون نمی‌توانم مدیریت کنم.
فکر می‌کنید این سفرها تا کی ادامه داشته باشد؟
در حال حاضر علاقمندم این سفرها ادامه دار باشد، اما هیچ داعیه‌ای ندارم که سفرهای مهربانی را همیشه انجام دهم. من با‌اینکه ویزای خیلی از کشور‌ها را دارم. هیچ علاقه‌ای به مهاجرت ندارم و سفرهای خارجی‌ام را کنسل کرده‌ام و سفرهایم به سفرهای داخلی محدود شده است. همیشه از یک ماه قبل از این سفرهای روستایی عشایری، خوشحالم. چون فکر می‌کنم اول از همه قرار است اتفاق‌های خیلی خوبی برای خودم رخ دهد. همیشه تعامل با آدم‌های جدید، همکاران جدید، محلی‌ها و کشف ناشناخته‌ها برایم جذاب است.
سوال آخرم به دغدغه‌ای که گفتید معطوف است. اینکه در بیننده این سفرها، این‌امید ایجاد شود که هنوز آدم‌های خوب وجود دارند. جایی هم احساس کرده‌اید که این اتفاق افتاده؟
بله. بگذارید یک مثال خیلی ساده برای شما بزنم. من ماشینی خریدم که این ماشین مشکلی داشت. من هر جایی که رفتم نتوانستم مشکل ماشینم را حل کنم. می‌ترسیدند به ماشین دست بزنند و نتوانند مشکل را حل کنند. دیروز یکی از کسانی که ماشین را پیش او برده بودم، به من زنگ زد و گفت می‌خواهم ماشینت را تعمیر کنم. من را در اکسپلور اینستاگرام دیده بود. بهم گفت من نمی‌دانستم شما‌این کار‌ها را انجام می‌دهید و حالا که فهمیده‌ام می‌خواهم ماشینتان را هر طور که هست تعمیر کنم. حداقل در کلام خیلی مصر بود که می‌خواهم مشکل ماشین شما را حل کنم. این یک مثال ساده از همین اتفاق است.
گفت‌و‌گو از: حکیمه صنیع‌فر