پهنای باند نهال‌ها
به گزارش پایگاه خبری تحلیلی خیر ایران، پتوی ابرهای سفید، آسمان را نه‌چندان یک دست پوشانده است.
هوا طوری است که اگر پنج دقیقه بعد باران نزند، ده دقیقهٔ بعد حتماً می‌زند. مثل همهٔ وقت‌های دیگر که از کوه برمی‌گردم، در پیاده‌روی عریض خیابان اصلی لِک‌ولِک‌کنان دارم قدم می‌زنم.
انگار پاهایم می‌گویند ما نمی‌آییم، هر جا می‌خواهی بروی خودت برو! برای اینکه حواسم را از غرغرشان پرت کنم چشم می‌گردانم در شاخ و برگ درختانِ تازه‌زرد. یکیشان نظرم را جلب می‌کند. برگ‌های سوزنی‌شکل دارد. هیچ جایش زرد نشده، به‌جز یک شاخه که نه خیلی به تنه نزدیک است و نه آنچنان به تاج درخت. انگار درخت، زردبودگی را از اینجا شروع کرده باشد. توی ذهنم صدای درخت پخش می‌شود، صدایی که به برگ‌ها فرمان می‌دهد که زرد شوند و به برگ‌های زرد روی زمین فرمان داده است که از شاخه جدا شوند. ارتباط درخت و برگ‌ها یک چراغ در ذهنم روشن می‌کند، چه هوشمندانه و منظم! درختی که به ظاهر بی‌جان است، هر روز، هر ماه و هر فصل مدام برای جهانی که خدایش است دارد تصمیم می‌گیرد! کی شکوفه بدهد، کی و چقدر میوه بیاورد، کی برگ‌هایش را زرد کند، با نوازش کدام باد آن‌ها را بریزند، قدش چقدر بلند شود، چقدر آب و غذا از زمین و هوا بگیرد! شگفت‌انگیز نیست؟ انگار یک هوش کیهانی لا‌به‌لای آن تنه‌های زمخت و برگ‌های لطیف پنهان شده است.
همیشه بعد از برنامه‌های نهال‌کاری با گروه سیمرغ، توجهم به درختان بیشتر می‌شود، لذت این کشف را مدیون آن روزم.
ساعت ۴:۲۹ دقیقهٔ صبح قبل از اینکه گوشی زنگ بزند، بیدار می‌شوم و ۶:۱۰ دقیقه رسیده‌ام به ورودی مسیر
حالا انگار درخت‌کاری دیگر برایم اضافه‌کردن سبزی به جنگل و زمینه‌سازیِ ساختن لانه برای پرندگان نیست. بیشتر شبیه تزریق هوش جدیدی است به جهان یا تبدیل کردن اینترنت زیرزمینی از 3G به 4G!
چین‌کلاغ. اطرافم شصت نفر با نهال‌های اورس، بنه، بادامک و داغداغان در بغل ایستاده‌اند. نهال‌هایی که بومیِ منطقه‌اند و با نظر کارشناس انتخاب شده‌اند. یک بادامک قدبلند را توی دست می‌گیرم و راه می‌افتم.
با اینکه دستکش پوشیده‌ام، اما کف دستم از فرورفتن برگ‌های تیز و سبزرنگش به سوزش می‌افتد. باد پاییزی اوایل آبان از بینی و گوشم راه گرفته و به سردردم انداخته است. نهال را می‌گذارم روی سنگ و شال را چند دور می‌پیچم دور سرم تا بیشتر از این انرژی‌ام صرف غلبه بر سردرد نشود. ده دقیقه بعد رسیده‌ایم به چشمهٔ اول، یا چشمهٔ اولِ سابق! چیزی که تنها یک برکه ازش باقی مانده است، به قدری که اگر آبی واردش نشود بعد از آب‌دادن به سیصد نهال خشک می‌شود.
نهال‌های اورس و بنه و داغداغان توی گلدان‌های پلاستیکی مشکی رنگ‌اند و بادام کوهی در نایلون چسبناک مشکی‌رنگ، دپو شده‌اند کنار پاکوب تا بعد از گروه‌بندی بروند خانه‌های همیشگی‌شان.
مرحلهٔ اول کاشتن درخت، کندن چاله است، دیروز بیست نفر از بچه‌های گروه این کار را انجام داده‌اند، ۱۳۰ چاله کنده‌اند برای ۱۳۰ نهال جدید، کنار ۱۷۰ نهال قبلی یا لا‌به‌لای آن‌ها.
اولین نهال بادام را از کوه نهال‌ها برمی‌دارم. به اندازهٔ سه مشت، خاک‌اره می‌ریزم داخل چاله، نهال را می‌گذارم روی خاک‌اره‌ها. بعد لوله‌پُلیکا برای آبیاریِ راحت‌تر را مورب کنار گیاه می‌گذارم و شروع می‌کنم به ریختن خاک نرم تا چاله پر شود، بیلچه نداریم، هر مشت خاک را که می‌ریزم توی چاله همان‌قدر خاک می‌رود در چشم و بینی‌ام. درآخر شش لیتر آب می‌ریزم داخل لوله و صبر می‌کنم تا لوله خالی شود و مطمئن شوم که جایش مناسب است. بعد با کف کفش خاک دور نهال را سفت می‌کنم.
«پتر وون لبن» جایی در این کتاب اشاره می‌کند که هر درخت نه فقط خودش یک سیستم هوشمند است، بلکه از طریق ریشه‌هایش با درخت‌های دیگر هم ارتباط برقرار می‌کند! او آن‌ها را موجوداتی اجتماعی معرفی می‌کند که غذایشان را با هم‌نوعان خود قسمت کرده و سازش و هم‌زیستی خود را مانند جامعهٔ بشری حفظ می‌کنند.
می‌روم سراغ داغداغان؛ تنها نهالی که برگ دارد. با سنگ به گلدان پلاستیکی ضربه می‌زنم تا با خاکش از دیواره‌های گلدان جدا شود. بعد آرام می‌گذارمش توی خاک و همان مراحل را تکرار می‌کنم. سرجمع سه تا نهال می‌کارم.
بطری سفیدرنگ ۲ لیتری را که جامایع‌لباس‌شویی بود، پر از آب است، به سمت داخل لوله خم می‌کنم. آب، لوله‌پولیکا را که چهارپنج‌تا نارنگی در آن جا می‌شود، پر می‌کند.
چنددقیقه می‌نشینم کنارش و به سنگ‌چین‌کردن مشغول می‌شوم. از همه طرف گردوخاک بلند شده است. به مردی که تی‌شرت قرمزرنگی پوشیده و با دو عصا و یک پا آمده کوهنوردی نگاه می‌کنم.
از یک طرف بوی املت می‌آید و از طرف دیگر صدای پرتاب بطری‌های آب از کنار برکه به بالای شیب. می‌روم لب همان برکۀ کوچک، کنار دختری که پاچه‌های سبزآبیِ شلوارِ نویَش تا زانو خیس‌وخاکی شده‌اند. او بطری‌های نوشابه و دوغ را از آب چشمه پر می‌کند تا دست‌به‌دست بدهدشان به نهال‌کارها.
دهانۀ اولین بطری را که وارد آب می‌کنم، شاخ‌وبرگ‌های شناور واردش می‌شوند و تا نصفه پر می‌شود، پایین‌تر که می‌برم همان مقدار آبی هم که داخل بطری بود، خالی می‌شود. چند دقیقه بعد دستکش‌هایم کاملا خیس شده‌اند و دست راستم که با بطری داخل آب می‌رود، از سرما بی‌حس شده است.
هفتمین یا هشتمین بطری را که پر می‌کنم قلق کار را یاد می‌گیرم. دهانۀ بطری اگر کاملاً در آب فرو برود و صدایی شبیه قُلُب‌قُلُب بدهد، بطری پر نمی‌شود، اما اگر دهانه را تا نصفه داخل آب ببری و اجازه بدهی کمی هم هوا داخلش شود، به سادگی پر از آب می‌شود.
برخلاف تصورم همۀ سیصد تا درخت آب می‌خورند و برکۀ آب هم خشک نمی‌شود. فقط موقع برگشتن از بالا می‌بینم که سطحش کمی پایین‌تر رفته است.
حالا یک هفته از کاشتن نهال‌ها گذشته است و درخت پاییزخوردۀ سرکوچه تصورم را از درخت‌کاری تغییر داده، طوری که مجابم کرده درباره‌اش کتاب «زندگی رازآلود درختان» را بخوانم. کتابی که می‌گوید پیچیدگی‌های این شبکهٔ زیرزمینی از تصوری که داشتم بسیار بیشتر است!
«پتر وون لبن» جایی در این کتاب اشاره می‌کند که هر درخت نه فقط خودش یک سیستم هوشمند است، بلکه از طریق ریشه‌هایش با درخت‌های دیگر هم ارتباط برقرار می‌کند! او آن‌ها را موجوداتی اجتماعی معرفی می‌کند که غذایشان را با هم‌نوعان خود قسمت کرده و سازش و هم‌زیستی خود را مانند جامعهٔ بشری حفظ می‌کنند.
حالا انگار درخت‌کاری دیگر برایم اضافه‌کردن سبزی به جنگل و زمینه‌سازیِ ساختن لانه برای پرندگان نیست. بیشتر شبیه تزریق هوش جدیدی است به جهان یا تبدیل کردن اینترنت زیرزمینی از 3G به 4G!
یادداشت از فرزانه علی‌بخشی
