روز جهانی دختر؛ پایان دادن به کودک‌همسری، سرمایه‌گذاری برای توانمندسازی دختران
به گزارش پایگاه خبری تحلیلی خیر ایران، هر سال در ۱۱ اکتبر، «روز جهانی دختران» توجه را بر نیاز به پرداختن به چالش‌هایی متمرکز می‌کند که دختران با آن مواجه‌اند و بر ترویج توانمندسازی دختران و تحقق حقوق بشر آن‌ها تأکید دارد. در سال ۱۹۹۵ در کنفرانس جهانی زنان در پکن، کشورها به اتفاق نظر «بیانیه و برنامه اقدام پکن» را برای پیشبرد حقوق نه‌تنها زنان بلکه دختران تصویب کردند. بیانیه پکن نخستین سندی است که به‌طور مشخص حقوق دختران را مورد توجه قرار می‌دهد. در ۱۹ دسامبر ۲۰۱۱، مجمع عمومی سازمان ملل متحد قطعنامه ۶۶/۱۷۰ را تصویب کرد و ۱۱ اکتبر را به‌عنوان روز جهانی دختر کودک اعلام کرد تا حقوق دختران و چالش‌های منحصربه‌فردی که دختران در سراسر جهان با آن روبه‌رو هستند، به رسمیت شناخته شود.
دختران کودک و نوجوان حق زندگی ایمن، آموزش‌دیده و سالم را دارند، نه‌تنها در این سال‌های حساس شکل‌گیری، بلکه در مسیر بلوغ و تبدیل شدن به زنان. اگر در سال‌های نوجوانی به‌طور مؤثر حمایت شوند، دختران این توانایی را دارند که جهان را تغییر دهند؛ هم به‌عنوان دختران توانمند امروز و هم به‌عنوان کارگران، مادران، کارآفرینان، مربیان، سرپرستان خانوار و رهبران سیاسی فردا. سرمایه‌گذاری در تحقق قدرت دختران نوجوان، حقوق آن‌ها را امروز پاس می‌دارد و نوید آینده‌ای عادلانه‌تر و مرفه‌تر را می‌دهد؛ آینده‌ای که در آن نیمی از بشریت شریک برابر در حل مشکلات تغییر اقلیم، درگیری سیاسی، رشد اقتصادی، پیشگیری از بیماری و پایداری جهانی باشد. دختران به‌عنوان کارآفرینان، نوآوران و آغازگران جنبش‌های اجتماعی، دنیایی می‌سازند که برای خودشان و نسل‌های آینده مرتبط و معنادار است.
وضعیت کنونی دختران در سطح جهان
امروز ۱۳۳ میلیون دختر در جهان از مدرسه بازمانده‌اند. این آمار نشان‌دهنده محرومیت گسترده دختران از حق آموزش و فرصت‌های رشد و پیشرفت است. دختران نوجوان ۱۵ تا ۱۹ ساله بیش از همسالان پسر خود در معرض این خطر قرار دارند که در آموزش، اشتغال یا آموزش حرفه‌ای نباشند. تقریباً ۴ دختر نوجوان و زن جوان از هر ۱۰ نفر نیز دوره دوم متوسطه را به پایان نمی‌رسانند. این شکاف‌های آموزشی و اقتصادی، آینده دختران را محدود می‌کند و چرخه محرومیت را از نسلی به نسل دیگر منتقل می‌سازد.
خشونت نیز بخشی از تجربه روزمره دختران نوجوان در بسیاری از نقاط جهان است. نزدیک به ۱ دختر نوجوان از هر ۴ دختر ۱۵ تا ۱۹ ساله که تاکنون ازدواج کرده یا شریک داشته‌اند، در طول زندگی خود خشونت شریک زندگی را تجربه کرده‌اند. این در حالی است که بیش از یک‌سوم دختران و پسران نوجوان ۱۵ تا ۱۹ ساله معتقدند شوهر در شرایط خاصی مجاز است همسرش را بزند. چنین باورها و هنجارهای اجتماعی، خشونت علیه دختران و زنان را عادی‌سازی می‌کند و مبارزه با آن را دشوارتر می‌سازد.
وضعیت سلامت دختران نوجوان در سطح بین‌المللی نیز بسیار نگران‌کننده است. درصد دختران نوجوان ۱۰ تا ۱۹ ساله کم‌وزن در سه دهه گذشته تنها اندکی کاهش یافته و از ۱۰ درصد به ۸ درصد رسیده است. این کاهش کند نشان می‌دهد که تلاش‌ها برای بهبود تغذیه و سلامت دختران نوجوان کافی نبوده و همچنان شکاف‌های جدی در این زمینه وجود دارد.
یکی از مهم‌ترین مواردی که در آن حقوق کودکان دختر نقض می‌شود، کودک‌همسری است که همچنان یکی از گسترده‌ترین موارد نقض حقوق دختران به شمار می‌رود. هر سال بیش از ۱۲ میلیون دختر( تقریباً هر سه ثانیه یک دختر)، پیش از رسیدن به بزرگسالی ازدواج می‌کنند و بالاترین شیوع آن در آفریقای جنوب صحرا (۳۱ درصد) است. در حال حاضر حدود ۶۴۰ میلیون دختر و زن در دوران کودکی ازدواج کرده‌اند. کودک‌همسری میلیون‌ها دختر را از فرصت ادامه تحصیل، محافظت از سلامت خود، زندگی بدون خشونت و تحقق پتانسیل‌شان محروم می‌کند و می‌تواند پیامدهای شدید و ماندگاری برای سلامت جسمی و روانی دختران داشته باشد؛ از جمله افزایش خطر انزوای اجتماعی، افسردگی و پریشانی عاطفی، در زمانی که خودآزاری همچنان یکی از علل اصلی مرگ در میان دختران نوجوان ۱۵ تا ۱۹ ساله در سطح جهان است.
سرمایه‌گذاری برای توانمندسازی دختران نوجوان: حق مسلم و تصمیم اقتصادی هوشمندانه
سرمایه‌گذاری برای توانمندسازی دختران نوجوان نه‌تنها یک حق است، بلکه یک تصمیم اقتصادی هوشمندانه به شمار می‌رود. تحلیل پژوهشی یونیسف نشان می‌دهد که در کشورهای کم‌درآمد و متوسط، سرمایه‌گذاری ۱ میلیارد دلار در انتقال‌های نقدی، حمایت از والدگری و خدمات سلامت و باروری (SRHR) پاسخگو به نوجوانان( با هدف قرار دادن دختران یا خانوارهای آن‌ها)، احتمالاً بازگشت سرمایه‌ای بیش از چهار برابر به همراه خواهد داشت. به‌طور مشخص، بازگشت سرمایه بین ۳.۹ تا ۴.۵ میلیارد دلار برآورد می‌شود. بازده‌ها شامل کاهش مرگ‌ومیر مادران و نوزادان، پیشگیری از عفونت‌های مقاربتی، بهبود تغذیه کودکان، رشد کودکان، انباشت سرمایه انسانی، مصرف و درآمد خانوار، فرصت‌های شغلی، درآمد، سلامت روان و کاهش جرم است.
در همین چارچوب، هزینه هر مداخله سلامت نوجوانان حدود ۵ دلار در سال است و بازگشت اقتصادی مداخلات سلامت می‌تواند تا ۱۰ برابر هزینه اولیه باشد. هر سال تحصیل بیشتر برای دختران می‌تواند درآمد آینده آن‌ها را تا ۲۰ درصد افزایش دهد و سرمایه‌گذاری در خدمات سلامت و حقوق جنسی و باروری (SRHR) می‌تواند مرگ‌ومیر مادران را تا دو سوم کاهش دهد.
اولویت‌های یونیسف برای پایان دادن به کودک‌همسری
پژوهش‌ها نشان می‌دهند که برای پایان دادن به کودک‌همسری و بهبود رفاه دختران، راه‌حل‌هایی وجود دارد. یونیسف بر اساس اولویت‌های جوانان در سراسر جهان، پنج راه‌حل تغییردهنده بازی را ارائه کرده است. این راه‌حل‌ها سلامت، تغذیه، یادگیری و مهارت‌آموزی دختران و همچنین پیشگیری از خشونت و رویه‌های مضر را پوشش می‌دهند. در مرکز این کار، رهبری، عاملیت و صدای دختران قرار دارد؛ یعنی دختران باید نه‌تنها دریافت‌کننده خدمات باشند، بلکه در طراحی، اجرا و ارزیابی تصمیم‌هایی که بر زندگی‌شان اثر می‌گذارد، نقش فعال داشته باشند.
- نخست، نگه داشتن دختران در مدرسه؛ زیرا هر سال تحصیل بیشتر می‌تواند درآمد آینده دختران را تا ۲۰ درصد افزایش دهد.
- دوم، گسترش دسترسی به سلامت، حفاظت و خدمات اجتماعی، از جمله خدمات سلامت و باروری.
- سوم، همکاری با خانواده‌ها و جوامع برای به چالش کشیدن هنجارهای مضر، با هدف از بین بردن تبعیض جنسیتی و کلیشه‌ها.
- چهارم، سرمایه‌گذاری در حقوق دختران و حمایت از رهبری آن‌ها، به‌گونه‌ای که مشارکت دختران در تصمیم‌گیری‌هایی که بر زندگی‌شان تأثیر می‌گذارد تضمین شود.
- پنجم، گسترش انتقال‌های نقدی، حمایت والدگری و خدمات سلامت و باروری (SRHR) که اثبات شده بازگشت سرمایه‌ای بیش از چهار برابر ایجاد می‌کند.
در کنار این راه‌حل‌ها، پیشرفت امیدوارکننده‌ای نیز دیده شده است. به لطف سرمایه‌گذاری در آموزش دختران، اصلاحات قانونی و حمایت اجتماعی، در ۲۵ سال گذشته تخمیناً ۶۸ میلیون مورد کودک‌همسری پیشگیری شده است.
بحران اقلیمی: تهدید جدیدی که آسیب‌پذیری دختران را تشدید می‌کند
تغییر اقلیم در حال تبدیل شدن به یک عامل محرک فزاینده کودک‌همسری است. در اتیوپی، در طول خشکسالی ۲۰۲۲ در شاخ آفریقا، نرخ کودک‌همسری در مناطق آسیب‌دیده از خشکسالی به‌طور میانگین ۱۱۹ درصد افزایش یافت. پژوهش‌ها نشان می‌دهند که با هر ۱۰ درصد کاهش بارندگی، نرخ کودک‌همسری نیز به همان نسبت افزایش می‌یابد. در شاخ آفریقا، خشکسالی طولانی‌مدت باعث شد نرخ کودک‌همسری در یک سال دو برابر شود.
در سطح جهانی، ۱.۱ میلیارد کودک (نزدیک به نیمی از کودکان جهان) در حال حاضر در معرض حداقل سه مخاطره اقلیمی هم‌پوشان (مانند خشکسالی، گرمای شدید یا سیل) قرار دارند. یونیسف پیش‌بینی می‌کند که پدیده ال نینو در ۲۰۲۶–۲۰۲۷ می‌تواند یکی از قوی‌ترین موارد ثبت‌شده باشد و بیش از ۳۴۷ میلیون کودک در مناطقی زندگی می‌کنند که انتظار می‌رود شرایط غیرعادی خشک یا مرطوب را تجربه کنند و در معرض خطر سیل و خشکسالی شدید قرار دارند.
برای کودکانی که در کشورهای متأثر از بحران و درگیری مانند افغانستان یا چاد زندگی می‌کنند، ال نینو می‌تواند مستقیماً بقای آن‌ها را تهدید کند و گرسنگی و سوءتغذیه را در میان درگیری، آوارگی و خدمات پایه محدود تشدید نماید. با رایج‌تر شدن رویدادهای آب‌وهوایی شدید، کودکان ممکن است با خطر بیشتر جدایی از خانواده، خشونت، استثمار و کودک‌همسری روبه‌رو شوند.
در روز جهانی دختر، با دختران بایستیم
دولت، مردم و جامعه مدنی باید در این روز جهانی دختر با دختران بایستند و برای حقوق آنان صدای خود را بلند کنند. باید از راه‌حل‌هایی حمایت کنند که به دختران کمک می‌کند در مدرسه بمانند، ایمن بمانند و آینده خود را شکل دهند، به‌ویژه در بحران‌ها و محیط‌های بشردوستانه. باید هنجارهای اجتماعی مضری را که همچنان کودک‌همسری را پیش می‌برند، در جوامع به چالش بکشند. باید برای تصویب قوانین، سیاست‌ها و سرمایه‌گذاری‌هایی که از کودک‌همسری پیشگیری می‌کنند و حقوق دختران را پاس می‌دارند، حمایت‌گری کنند. همچنین باید اطمینان حاصل کنند که دختران در تصمیم‌گیری‌هایی که بر زندگی و آینده‌شان تأثیر می‌گذارد، مشارکت دارند.
منابع:
