کتابخانههایی که سلام ما را به شکوفهها و باران میرسانند
به گزارش خبرنگار پایگاه خبری تحلیلی خیر ایران، درست در واپسین روزهای تابستان بود که حیاط کتابخانهٔ پارک شهر میزبان چهار خودروی کتابخانهٔ سیار به مقاصد سیرجان، ملایر، بندرعباس و رودسر شد تا کتاب و برنامههای فرهنگی به روستاها و محلات بیکتابخانه برسند.
این چهار کتابخانهٔ سیار در رویدادی که ۳۰ شهریور برگزار شد، به مجموعه کتابخانههای سیار کشور اضافه شدند؛ طرحی که توسعهٔ آن در ۲۵ استان دنبال شده و با این چهار واحد، تعداد کتابخانههای سیار کشور به ۸۲ واحد میرسد.
ماجرای کتابخانههای اهل سفر
همهٔ مخاطبان کتاب در فاصلهٔ مناسبی از یک کتابخانهٔ ثابت زندگی نمیکنند. بعضی روستاها جمعیت کمی دارند و ایجاد کتابخانهٔ ثابت برای آنها ممکن است توجیه نداشته باشد. در برخی مناطق نیز روستاها و سکونتگاهها با فاصله از یکدیگر قرار گرفتهاند و دسترسی ساکنان به خدمات فرهنگی دشوار است.
اینجاست که کتابخانهٔ سیار معنای خود را پیدا میکند. یک خودرو میتواند بهجای ماندن در یک نقطه، میان چند روستا یا محدودهٔ مختلف حرکت کند و خدمات کتابخانهای را به مخاطبان برساند.
بر اساس برنامهریزی نهاد کتابخانههای عمومی کشور، مناطقی برای استقرار کتابخانههای سیار انتخاب میشوند که با کمبود دسترسی به کتابخانه مواجهاند؛ از روستاها گرفته تا حاشیه شهرها و شهرکهایی که جمعیت درخورتوجهی دارند، اما کتابخانهای در دسترس آنها نیست.
یک کتابخانهٔ سیار میتواند حدود پنج تا ده روستا یا محدوده را پوشش دهد. همین ویژگی، آن را برای مناطقی که جمعیت پراکنده دارند به گزینهای عملی تبدیل میکند.
از کودک و نوجوان تا بزرگسال
کتابخانهٔ سیار فقط قفسهای متحرک برای امانت کتاب نیست. کتابهای حوزههای مختلف برای گروههای سنی کودک، نوجوان و بزرگسال در آن قرار میگیرد، هرچند کودکان و نوجوانان در برنامههای این کتابخانهها اولویت دارند.
فعالیتهای فرهنگی و بازی نیز در کنار ارائهٔ کتاب انجام میشود. قصهگویی میتواند یکی از این برنامهها باشد و حضور کتابخانه را برای کودکان به تجربهای زندهتر تبدیل کند.
کتابدار سیار نیز صرفاً مسئول جابهجایی و امانت کتاب نیست. او همراه خودرو به مناطق مختلف میرود و در اجرای برنامههای فرهنگی و ارتباط با مخاطبان نقش دارد.
۸۲ کتابخانه سیار در ۲۵ استان
فعالیت کتابخانههای سیار اکنون به ۲۵ استان کشور رسیده است. با تجهیز چهار خودروی جدید برای سیرجان، ملایر، بندرعباس و رودسر، تعداد واحدهای سیار به ۸۲ واحد افزایش یافته است.
تجهیز این خودروها از سال گذشته آغاز شده بود، اما روند آمادهسازی آنها با وقفههایی همراه شد. اکنون این چهار خودرو آماده ارائه خدمات هستند و توسعه این طرح نیز ادامه دارد.
ب ر اساس برنامهریزی انجامشده، قرار است در استانهای مختلف واحدهای جدیدی راهاندازی شوند؛ بخشی با اختصاص خودرو از سوی نهاد و بخشی نیز با تأمین خودرو از سوی استانها و خیرین. برخی از این واحدها طی یکی دو ماه آینده فعالیت خود را آغاز میکنند.
خیرین؛ حلقه نخست تأمین خودرو
یکی از مهمترین نیازهای راهاندازی کتابخانهٔ سیار، خودروی مناسب است. خرید این خودروها هزینهٔ قابل توجهی دارد و نهاد کتابخانههای عمومی کشور امکان خرید مستقیم خودرو برای این منظور را ندارد.
اینجا مشارکت خیرین میتواند تعیینکننده باشد. یک خیر یا مجموعهٔ نیکوکار میتواند هزینهٔ خرید خودرو را تأمین کند و آن را در اختیار نهاد کتابخانههای عمومی کشور قرار دهد. پس از تأمین خودرو، تجهیز آن، تأمین منابع کتابخانهای، نیروی انسانی و راهاندازی خدمات بر عهده نهاد قرار میگیرد.
بنابراین مشارکت خیرین الزاماً به معنای تأمین همهٔ هزینههای یک کتابخانه سیار نیست. تأمین خودرو میتواند مهمترین بخش مشارکت باشد و سایر نیازها از مسیر ظرفیتهای نهاد و استان تأمین شود.
داوطلبهایی که نبض کتاباند
البته نیاز به حمایت، با خرید خودرو تمام نمیشود. کتابخانه سیار برای فعالیت مستمر به کتاب، برنامه فرهنگی و ارتباط با جامعهٔ محلی نیاز دارد. خیرین، گروههای فرهنگی و داوطلبان نیز میتوانند با حضور در محل فعالیت کتابخانه، اجرای قصهگویی و برنامههای کودک یا معرفی این ظرفیت به دیگران، در تداوم فعالیت آن نقش داشته باشند.
کتابخانهای که دلبهدل مخاطب میدهد
تجربهٔ کتابخانههای سیار نشان داده است که این واحدها در شرایط مختلف نیز میتوانند در کنار مردم باشند. کتابداران سیار در جریان حوادثی مانند سیل و زلزله و همچنین در برخی تجمعها و برنامههای عمومی حضور داشتهاند.
این ظرفیت، کتابخانه سیار را از یک وسیله حمل کتاب فراتر میبرد. خودرو، تنها ابزار رسیدن به منطقه است؛ آنچه در مقصد اتفاق میافتد، ارتباط کتابدار با مردم، دسترسی به کتاب و شکلگیری برنامههای فرهنگی است.
در مناطقی که جمعیت پراکنده است، ساخت کتابخانهٔ ثابت همیشه تنهاراه پاسخ به نیاز فرهنگی نیست. گاهی خودرو میتواند چند نقطه را به هم وصل کند؛ کتاب را از قفسههای ثابت بیرون بیاورد و به جایی ببرد که کتابخانهای در آن وجود ندارد.
چهار خودرویی که برای سیرجان، ملایر، بندرعباس و رودسر تجهیز شدهاند، در همین مسیر قرار میگیرند؛ مسیری که قرار است با مشارکت نهاد کتابخانههای عمومی کشور، استانها و خیرین ادامه پیدا کند.
