به گزارش پایگاه خبری تحلیلی خیر ایران، ماه محرم در سال جاری، فراتر از آیینهای سوگواری، به میدانی برای فعالیتهای گسترده خیریه و انساندوستانه در سراسر جهان تبدیل شده است. گزارش پیشرو، نگاهی به اقدامات متنوع جوامع مسلمان در کشورهای مختلف دارد و روایتی از گستره جغرافیایی و تنوع کارکردهای خیریههای جهان در ماه محرم ۱۴۴۸ هجری قمری، است.
آمریکای شمالی:
در ایالات متحده و کانادا، آیینهای محرم به سمت فعالیتهای آموزشی و خیریهای قوی تکامل یافته است. برنامههای مساجد و مراکز اسلامی بر درسهای کربلا متمرکز است و کارگاههای جوانان، جلسات گفتوگو و پروژههای خدماتی از ویژگیهای اصلی این آیینهاست.
پویشهای اهدای خون یکی از برجستهترین فعالیتهای خیریه در آمریکای شمالی است. «انجمن جهانی شیعیان اثنا عشری آمریکای شمالی» (NASIMCO)، هر ساله در ماههای محرم و صفر، جوامع شیعه را به اهدای خون تشویق میکند. مراکز شرکتکننده در این پویش عبارتند از: انجمن مسلمانان اثنا عشری شمالغرب (سیاتل)، بنیاد مسلمانان (نیوجرسی)، مرکز اسلامی حسینی (اورلاندو)، جماعت شیعه اثنا عشری اسلامی تورنتو، مرکز اسلامی اهل بیت (لندن، انتاریو)، جماعت شیعه اثنا عشری نیویورک، انجمن اصغری (مینهسوتا)، جماعت اسلامی شیعه اثنا عشری لسآنجلس، جماعت شیعه اثنا عشری پنسیلوانیا و انجمن اسلامی جعفریه (میامی).
«مرکز فرهنگی امام حسین (ع)» (IHCCO) در اتاوا نیز برنامههای گستردهای برای دهه اول محرم برگزار کرده است. این مرکز علاوه بر مراسم سوگواری، سخنرانیها و برنامههای ادبی و هنری، پویش سالانه اهدای خون خود را در روز شنبه، ۲۰ ژوئن ۲۰۲۶ برگزار کرده است. شعار این پویش «یک ساعت از وقت شما میتواند سه زندگی را نجات دهد» است و شرکتکنندگان از طریق برنامه «اهدای خون» (GiveBlood) ثبتنام میکنند. همچنین امکان پذیرایی و تهیه نذری توسط حامیان مالی فراهم شده و برنامههای ویژهای برای کودکان تدارک دیده شده است.
کمپین «حسین چه کسی است؟» (Who Is Hussain) یکی دیگر از ابتکارات شاخص در آمریکای شمالی است. این کمپین که در سال ۲۰۱۲ توسط جوانانی در لندن راهاندازی شد، اکنون در آمریکا، فرانسه، هند، آلمان، نروژ، استرالیا و کانادا فعال است. اعضای این کمپین تنها محدود به مسلمانان نیست و داوطلبانی از مسیحیان و هندوها نیز در آن حضور دارند. این جنبش میکوشد تا شخصیت امام حسین (ع) را از طریق فعالیتهای خیریه و مسالمتآمیز معرفی کند. تاکنون اعضای این کمپین در میان فقرا غذا توزیع کرده، خون اهدا کرده و به قربانیان جنگها و بلایای طبیعی کمک کردهاند. در کانادا، این کمپین فعالیتهای خود را با روشن کردن شمع برای قربانیان انفجار بغداد در سال ۲۰۱۶ آغاز کرد.
خیریه «زهرا تراست» (Zahra Trust) نیز در ماه محرم ۲۰۲۶، برنامههای گستردهای برای توزیع بستههای غذایی و کمکهای معیشتی به نیازمندان دارد. این خیریه با خودکارسازی کمکهای مالی در مناسبتهای مذهبی، امکان پرداخت آنلاین صدقه را به مناسبت محرم فراهم کرده است.
انگلیس:
انگلیس به عنوان یکی از مهمترین مراکز فعالیتهای خیریه اسلامی در غرب، شاهد حضور پرشمار نهادهایی است که در ماه محرم به یاری نیازمندان میشتابند. جوامع مسلمان بریتانیا، به ویژه در شهرهای لندن، بیرمنگام و منچستر، برنامههای محرم را با ترکیبی از سنتهای دیرینه و نوآورانه برگزار میکنند که شامل سخنرانیهای آموزشی، گفتوگوهای بینالادیانی، مجالس سرپوشیده، پویشهای خیریه، توزیع غذا و راهپیماییهای عاشورایی با حضور مخاطبان چندفرهنگی است.
کمپین «محرم یک چالش برای شماست» از خیریه «فرزندان آدم» (Children of Adam) یک چالش ۱۰ روزه برای تأمین غذا، آب آشامیدنی سالم، حمایت از یتیمان و کمکهای اضطراری برای خانوادههای آسیبپذیر در سراسر جهان راهاندازی کرده است. هدف این کمپین جمعآوری ۲۵,۰۰۰ پوند در ۱۰ روز است. کمکهای این خیریه شامل ۲۵ پوند برای کمک غذایی، ۵۰ پوند برای کمکهای اضطراری، ۱۵۰ پوند برای نصب پمپ آب و ۷۵۰ پوند برای پروژههای آبرسانی به صدها نفر است.
مسجد شرق لندن (East London Mosque) نیز با کمپین «خادم شوید» (Become a Khadim) و بانک غذای خود، به ارائه خدمات به هزاران نفر در هفته میپردازد. این مسجد با تأکید بر حدیث پیامبر که «صدقه، مال را کم نمیکند»، مردم را به سخاوت دعوت میکند.
خیریه «هیومن اپیل» (Human Appeal) نیز با انتشار مطالبی درباره معنا و اهمیت ماه محرم و روز عاشورا، مسلمانان را به انجام کارهای خیر در این ماه حرام ترغیب میکند. برنامههای این خیریه در محرم ۲۰۲۶ شامل حمایت از کودکان یتیم در غزه، سودان و ۱۳ کشور دیگر از طریق «صدقه جاریه» ۱۲ ماهه، کمپین «باشگاه جمعه» (The Jummah Club) برای ارائه کمکهای هفتگی، و کمپین اضطراری غزه برای تأمین سرپناه، غذا، دارو و آب آشامیدنی است.
شیعیان کشورهای حاشیه خلیج فارس
شیعیان بحرین یکی از پیشروترین جوامع شیعه در برگزاری پویشهای اهدای خون در ایام محرم هستند. امسال این پویش با شعار «خون به نام تو» (Blood in Your Name) برگزار شد. در کویت و امارات نیز فعالیتهای خیریه در ایام محرم رنگ و بوی خاصی دارد. خیریههای کویتی هر ساله با برگزاری این شکل از پویشهای گسترده، به توزیع غذا، آب آشامیدنی و بستههای معیشتی در میان نیازمندان در داخل و خارج از کشور میپردازند. در امارات نیز مراکز اسلامی و خیریهها با برگزاری برنامههای افطاری و توزیع غذا، روحیه همدلی و ایثار را در این ایام زنده نگه میدارند.
پاکستان:
پاکستان میزبان برخی از بزرگترین گردهماییهای محرم در خارج از خاورمیانه است. شهرهایی مانند کراچی، لاهور، اسلامآباد و راولپندی در دهه اول محرم شاهد راهپیماییهای بزرگ عزاداری هستند. گستردهترین فعالیت خیریه در محرم پاکستان، برپایی سبیلها (Sabeels) یا ایستگاههای رایگان توزیع آب و غذاست که در کنار مساجد، حسینیهها (امام بارگاهها) و مسیر دستههای عزاداری برپا میشوند. در این ایستگاهها، آب سرد، شیر، شربت و انواع غذاهای سنتی مانند حلیم به صورت رایگان بین عزاداران و عموم مردم توزیع میشود. این اقدام چنان گسترده است که تقاضا برای ظروف سفالی (برای خنک نگه داشتن آب) در این ایام به شدت افزایش مییابد و کسبوکار سفالگران و کترینگها رونق میگیرد. علاوه بر سبیلها، بنیادهای خیریه بزرگی مانند بنیاد الخدمت (Alkhidmat Foundation) با توزیع هزاران وعده غذای گرم روزانه در مناطق مختلف پاکستان، به اقشار آسیبپذیر مانند کارگران روزمزد و کودکان خدمات رسانی میکنند.
فعالیتهای خیریه محرم در پاکستان به نمادی از همبستگی ملی تبدیل شده است. یک نمونه بارز، طرح «سبیل برای همه» (Sabeel Sab Ke Liye) در لاهور است که در آن عزاداران، با برپایی یک ایستگاه، اقدام به توزیع نوشیدنیهای سرد برای شرکتکنندگان در مراسم محرم کردند. در این طرح، علاوه بر توزیع نوشیدنی، نشاء درختان نیز به عنوان «سبیل سبز» (Green Sabeel) برای ترویج مسئولیتپذیری زیستمحیطی توزیع شد که نشاندهنده تلفیق امور خیریه با آگاهیهای روز است.
یکی دیگر از فعالیتهای خیریههای پاکستان در محرم، ارائه خدمات درمانی و برگزاری کمپینهای اهدای خون است. این کمپینها با هدف گرامیداشت یاد شهدای کربلا و نجات جان بیماران، به ویژه کودکان مبتلا به تالاسمی، در شهرهای مختلف برگزار میشود. سازمانهایی مانند گروه پیشاهنگی النجف (Al Najaf Scouts Group) نیز با ارائه خدمات داوطلبانه، کمکهای اولیه و خدمات پزشکی در مراسم محرم، به بهبود وضعیت سلامت عزاداران کمک میکنند.
یکی دیگر از فعالیتهای دیگر خیریههای پاکستان در محرم، ارائه خدمات درمانی و برگزاری کمپینهای اهدای خون است. این کمپینها با هدف گرامیداشت یاد شهدای کربلا و نجات جان بیماران، به ویژه کودکان مبتلا به تالاسمی، در شهرهای مختلف برگزار میشود. سازمانهایی مانند گروه پیشاهنگی النجف (Al Najaf Scouts Group) نیز با ارائه خدمات داوطلبانه، کمکهای اولیه و خدمات پزشکی در مراسم محرم، به بهبود وضعیت سلامت عزاداران کمک میکنند.
استرالیا: فعالیتهای خیریه در دورترین نقطه جهان
در استرالیا، جامعه مسلمانان در ماه محرم فعالیتهای خیریه متنوعی برگزار میکنند. شورای مسلمانان شیعه استرالیا (SMCA) مدیریت پویش اهدای خون عاشورا را در چهار مکان – پاراماتا، لیورپول، هرستویل و ماریکویل – بر عهده داشته است. هدف از این پویش، ترویج آگاهی درباره امام حسین (ع) است و هر اهدا، جان سه نفر را نجات میدهد.
شورای مسلمانان شیعه استرالیا (SMCA) به عنوان نماینده رسمی جامعه شیعیان در استرالیا فعالیت میکند. این شورا که از حدود ۳۸ سازمان عضو در سراسر این کشور تشکیل شده است، با هدف توانمندسازی جامعه شیعه و تضمین شناخته شدن و احترام به آن در سطح ملی گام برمیدارد. این شورا با تعامل مستمر با دولت، رسانهها و سایر ادیان، در تلاش است تا ضمن دفاع از حقوق و منافع جامعه شیعه، به تقویت انسجام اجتماعی و شکلدهی به یک جامعه عادلانه و فراگیر کمک کند.
فعالیتهای این شورا بسیار گسترده و متنوع است. این سازمان نقش کلیدی در برگزاری آیینهای مذهبی، به ویژه در ماه محرم، ایفا میکند. نمونه بارز آن، مدیریت پویش سراسری اهدای خون عاشورا است که با هدف ترویج آگاهی درباره قیام امام حسین (ع) و نجات جان انسانها، در چندین نقطه از جمله سیدنی برگزار میشود. همچنین، این شورا با برگزاری رویدادهایی همچون «کنفرانس مکاتب شورای مسلمانان شیعه استرالیا» که بیش از ۳۰ مدرسه دینی و ۱۲۰ معلم را گرد هم میآورد، به ارتقای سطح آموزش دینی جامعه میپردازد.
آفریقای جنوبی: وقف و صدقه جاریه
در آفریقای جنوبی، سازمانهای خیریه اسلامی بر مفاهیم وقف و صدقه جاریه تأکید ویژهای دارند. سازمان «اوقاف ای» (Awqaf SA) که در سال ۲۰۰۰ تأسیس شده، به عنوان یک نهاد وقف اجتماعی، بر ایجاد سیستم وقف بر اساس سنت پیامبر تمرکز دارد. سازمان غیردولتی «اسلامیک ریلیف آفریقای جنوبی» (Islamic Relief South Africa) نیز با اشاره به اینکه محرم یکی از چهار ماه حرام است، مسلمانان را به افزایش عبادت، کارهای خیر و طلب آمرزش در این ماه تشویق میکند.
ترکیه: میراثی از همبستگی بینمذهبی در قلب استانبول
ترکیه، به ویژه شهر استانبول، یکی از منحصربهفردترین صحنههای برگزاری مراسم محرم را در جهان اسلام به نمایش میگذارد. قلب این آیینها، مسجد و مرکز فرهنگی زینبیه (Zeynebiye Mosque and Cultural Center) در منطقه «اونگرلیکوی» (Üngerliköy) استانبول است. این مرکز که در سال ۱۹۸۱ افتتاح شد، به تدریج به مهمترین پایگاه جامعه جعفری (شیعه) در ترکیه تبدیل شده است. پیش از ساخت این مسجد، مراسم محرم در مساجد تاریخی دیگری مانند مسجد والدهخان (Valide Han Mosque) و مسجد سید احمد درهسی (Seyyit Ahmet Deresi) در منطقه اسکودار (Üsküdar) برگزار میشد که ریشه در حضور بازرگانان ایرانی در استانبول از قرن هفدهم میلادی دارد.
یکی از جذابترین جنبههای مراسم محرم در ترکیه، گستره فراتر از مرزهای مذهبی آن است. در این مراسم، نه تنها شیعیان، بلکه مسلمانان سنی نیز با شور و اشتیاق شرکت میکنند و این آیینها به نمادی از وحدت ملی تبدیل شده است. یک سنت دیرینه که بیش از پنج قرن قدمت دارد، پخت و توزیع «آشوره» (Aşure) یا همان حلیم در روز عاشورا است. این دسر سنتی که گفته میشود حضرت نوح (ع) پس از طوفان از باقیمانده مواد غذایی در کشتی تهیه کرد، میان همسایگان، دوستان و همکاران از هر دین و مذهبی توزیع میشود و نماد صلح، محبت و همبستگی است.
خدمات خیریه در این ایام بسیار گسترده است و دولت محلی نیز پای کار میآید؛ به طوری که شهرداری کوچکچکمجه (Küçükçekmece Municipality) با استقرار تیمهای پزشکی و درمانی در محل برگزاری مراسم، به زائران خدمات درمانی رایگان ارائه میدهد. در روزهای گرم تابستان، سپرهای آب خنککننده (مهپاش) در مسیر راهپیماییها نصب میشود تا عزاداران و روزهداران را از گرمای سوزان نجات دهد. همچنین در شبهای محرم، افطاریهای گسترده با حضور شیعیان و سنیان برگزار میشود که جلوهای از همدلی و اخوت اسلامی است. یکی از نکات جالب توجه، تأکید بر استفاده از زبان ترکی در سخنرانیها و مرثیهخوانیهاست که برخلاف بسیاری از کشورهای دیگر، باعث میشود پیام عاشورا برای همگان، حتی غیرعربزبانان، قابل درک باشد.
علاوه بر استانبول، شهرهای قارص (Kars) و ایغدیر (Iğdır) در شرق آناتولی نیز هر ساله میزبان راهپیماییهای بزرگ و پرشور عاشورا هستند که نشان از گستره جغرافیایی این آیینها در سراسر ترکیه دارد. این ترکیب از پشتوانه تاریخی، مشارکت بینمذهبی و خدمات شهری مدرن، محرم در ترکیه را به یک مدل منحصربهفرد از تلفیق سنت و نوآوری در عرصه خیریه و همبستگی اجتماعی تبدیل کرده است.
آذربایجان: پویش ملی اهدای خون؛ ابتکاری انساندوستانه و نمادین
فعالیتهای خیریه در ماه محرم در جمهوری آذربایجان عمدتاً بر پویشهای گسترده و منسجم اهدای خون متمرکز است که با حمایت نهادهای عالی دولتی و مذهبی به یک سنت حسنه و نمادین تبدیل شده است. ایده تبدیل مراسم عاشورا به پویش اهدای خون، به «حیدر علی اف»، رهبر ملی پیشین آذربایجان نسبت داده میشود. این اقدام، جایگزینی مترقی برای اعمال خودزنی یا خشونتآمیز در این روز دانسته شده است. رهبران دینی نیز این پویش را «نمونهای شایسته از عزاداری» در بزرگداشت شهدای کربلا معرفی کردهاند. این پویش هر ساله به ابتکار «اداره مسلمانان قفقاز» (CMO) و با همکاری وزارت بهداشت جمهوری آذربایجان برگزار میشود. این نهاد با صدور بیانیهای، از مؤمنان دعوت میکند تا در این اقدام خداپسندانه و انساندوستانه شرکت کنند.
کشورهای حوزه اسکاندیناوی:
در کشورهای حوزه اسکاندیناوی، فعالیتهای خیریه و فرهنگی مرتبط با محرم، فراتر از اقدامات مذهبی صرف، به جنبشی برای گفتوگوی بینفرهنگی و آگاهیبخشی عمومی تبدیل شده است. برجستهترین این فعالیتها، «چادر اربعین» (Arbaeen-teltet) در ایستگاه والبی (Valby) کپنهاگ دانمارک است که هر ساله با توزیع آب و تنقلات در مسیر راهپیمایی نمادین صلح (به مسافت ۲۲ کیلومتر و با حضور بیش از ۵۰۰۰ شرکتکننده)، به معرفی واقعه عاشورا و اربعین به عموم مردم، از جمله غیرمسلمانان، میپردازد.
در سوئد، مرکز اسلامی امام علی (ع) در استکهلم، برنامههای ویژه دهه اول محرم (۱۷ تا ۲۶ ژوئن ۲۰۲۶) را با سخنرانیها و مراسم مذهبی برگزار کرده و همزمان، مبالغ شرعی مانند زکات فطره (۱۰۰ کرون به ازای هر نفر) را برای کمک به نیازمندان اعلام میکند. همچنین فدراسیون جهانی (The World Federation) با حمایت از فعالیتهای فرهنگی و تبلیغی در این منطقه، اقدام به ترجمه کتاب «صدای عدالت انسانی» از انگلیسی به سوئدی کرده است تا سیره اهل بیت (ع) را به زبانی قابلفهم برای مردم اسکاندیناوی معرفی کند. در نروژ نیز سازمانهای خیریه اسلامی مانند «الخدمت اروپا» (Alkhidmat Europe) با الهام از پیام ایثار محرم، به توزیع بستههای غذایی و کمکرسانی به نیازمندان میپردازند.
غزه در کانون توجه محرم امسال
بحران انسانی در غزه، در کنار سایر مناطق آسیبدیده، به یکی از اولویتهای اصلی خیریههای مسلمان در ماه محرم تبدیل شده است. بسیاری از خیریههای بزرگ، کمپینهای خود را در روز عاشورا (۲۵ یا ۲۶ ژوئن ۲۰۲۶) متمرکز بر غزه کردهاند. به عنوان مثال، خیریه امگلیسی «مسلماید» (Muslim Aid)، با کمپین «چالش ۵۰ هزار پوندی عاشورا»، به طور ویژه برای تأمین داروهای حیاتی در غزه کمکجمعی میکند و یا «خیریه ال غریب»، روز عاشورا را فرصتی برای ارسال بستههای غذایی به خانوادههای غزه معرفی کرده است.
همچنین برخی خیریههای بینالمللی مانند «مسلم هندز یو اسای»، در کمپین محرم خود، اعلام کردهاند که کمکهای نقدی و صدقات صرف ارائه آب آشامیدنی سالم، حمایت از کودکان یتیم و کمکهای اضطراری به جوامع آسیبپذیر از جمله غزه خواهد شد. «بنیاد خیریه اسلامیک ریلیف» (Islamic Relief)، نیز علاوه بر گزارش کمکهای خود در ماه رمضان، در روز عاشورا به مسلمانان برای یاری رساندن به برادران و خواهران مسلمان در حال رنج در سراسر جهان از جمله غزه دعوت کرده است. این حرکت، تنها به سازمانهای بزرگ محدود نشده و در سطح مردمی نیز دیده میشود.
منابع:
nasimco.org
imamhossein.ca
Zahra Trust
childrenofadamimamhasancentre
najaf.org
ashura.dk
islamicrelief
