فعال حوزه افراد دارای معلولیت: در دانشگاهها «دفتر امور دانشجویان دارای معلولیت» ایجاد شود
به گزارش پایگاه خبری تحلیلی خیر ایران، محمد جودی، مدیر تشکل حامیان برابری معلولان در یادداشتی در حمایت از تحصیل افراد دارای معلولیت، نوشت:
«دانشگاه به عنوان یکی از مهمترین نهادهای علمی، فرهنگی و اجتماعی، وظیفه دارد زمینه بهرهمندی برابر همه افراد از آموزش عالی را فراهم کند. در این میان، توجه به حقوق و نیازهای افراد دارای معلولیت نه تنها یک تکلیف قانونی، بلکه بخشی از مسئولیت اجتماعی دانشگاهها محسوب میشود. ایجاد محیطی عادلانه، در دسترس و عاری از تبعیض برای دانشجویان دارای معلولیت، نشاندهنده میزان تعهد دانشگاه به کرامت انسانی و عدالت آموزشی است.
یکی از مهمترین اقدامات در این زمینه، مناسبسازی فضاهای آموزشی و اداری دانشگاه است. بسیاری از دانشجویان دارای معلولیت به دلیل نبود رمپ، آسانسور، سرویسهای بهداشتی مناسب، مسیرهای دسترسپذیر، درهای اتوماتیک و پارکینگ اختصاصی، با مشکلات جدی در رفتوآمد و حضور در کلاسهای درس مواجه هستند. دانشگاهها باید با برنامهریزی اصولی و رعایت استانداردهای دسترسپذیری، تمامی ساختمانها و فضاهای آموزشی را به گونهای تجهیز کنند که این دانشجویان بتوانند بدون محدودیت از امکانات دانشگاه بهرهمند شوند.
در مواردی که ساختمانهای دانشگاه فاقد آسانسور هستند، بخشنامهای به تصویب رسیده است که بر اساس آن کلاسها و امتحانات دانشجویان دارای معلولیت باید در طبقه همکف برگزار شود. با این حال، این بخشنامه در بسیاری از موارد به طور کامل اجرا نمیشود. عدم اجرای این مصوبه، رفتوآمد دشوار را به دانشجویان دارای معلولیت تحمیل کرده و موجب فشارهای جسمی و روانی برای آنان میشود؛ امری که با اصل عدالت آموزشی نیز در تعارض است. انعطافپذیری در تعیین محل برگزاری کلاسها و آزمونها میتواند نقش مؤثری در کاهش مشکلات این دانشجویان ایفا کند.
تجربه دانشگاههای اروپایی و آمریکایی نشان میدهد که ایجاد «دفتر امور دانشجویان دارای معلولیت» میتواند بسیاری از مسائل آموزشی و اداری این افراد را تسهیل کند. این دفتر میتواند مسئولیت پیگیری درخواستها، هماهنگی برای مناسبسازی فضاها، ارائه حمایتهای آموزشی از جمله تأمین منابع آموزشی به خط بریل، فراهم کردن مترجم زبان اشاره، ارائه مشاوره تخصصی و رسیدگی به مشکلات آموزشی مانند احتساب غیبت موجه یا اختصاص زمان اضافی در آزمونها را بر عهده داشته باشد. وجود چنین واحدی علاوه بر تسریع در رسیدگی به امور، موجب افزایش احساس امنیت، احترام و حمایت در میان دانشجویان دارای معلولیت خواهد شد.
از سوی دیگر، اجرای کامل ماده ۹ قانون حمایت از حقوق افراد دارای معلولیت و آییننامههای مرتبط با آن، از الزامات قانونی دانشگاهها به شمار میرود. بر اساس ماده ۹ این قانون، افراد دارای معلولیت واجد شرایط و نیازمند که از سوی سازمان بهزیستی معرفی میشوند، میتوانند از آموزش عالی رایگان در مراکز آموزشی دولتی و غیردولتی، از جمله دانشگاه آزاد اسلامی، بهرهمند شوند.
همچنین ماده ۷ آییننامه اجرایی ماده ۹ تصریح میکند که واحدهای آموزش عالی موظفاند نسبت به ثبتنام، برگزاری امتحانات و صدور مدرک افراد مشمول، بدون دریافت شهریه از آنان اقدام کنند.
با این وجود، در عمل بسیاری از دانشگاهها برخلاف نص صریح قانون رفتار میکنند. به گونهای که دانشجویان دارای معلولیت تحت پوشش سازمان بهزیستی ناچارند ابتدا شهریه را به طور کامل پرداخت کرده و سپس برای دریافت هزینههای پرداختشده به سازمان بهزیستی مراجعه کنند. این رویه، علاوه بر مغایرت با قانون، مشکلات و چالشهای جدی مالی و اداری برای دانشجویان دارای معلولیت ایجاد کرده است.
با وجود اقدامات گسترده دانشگاههای اروپایی بر اساس کنوانسیون حقوق افراد دارای معلولیت (CRPD) و دانشگاههای آمریکایی بر پایه قانون آمریکاییهای دارای معلولیت (ADA)، متأسفانه ایران، با وجود پیوستن به کنوانسیون مذکور و تصویب قانون حمایت از حقوق افراد دارای معلولیت، همچنان فاصله قابل توجهی با استانداردهای بینالمللی در حوزه دسترسپذیری و حمایت از دانشجویان دارای معلولیت دارد.
در نهایت، دانشگاهی که به مسئولیت اجتماعی خود پایبند باشد، باید محیطی فراهم کند که در آن همه دانشجویان، فارغ از شرایط جسمی و محدودیتهای فردی، بتوانند با آرامش، عزت و فرصت برابر به تحصیل و پیشرفت بپردازند. احترام به حقوق افراد دارای معلولیت، گامی اساسی در مسیر تحقق عدالت اجتماعی، توسعه انسانی و ارتقای کیفیت نظام آموزش عالی کشور است.