ثبت سمنهای بینالمللی؛ راهکار حقوقدانان برای پیگرد حقوقی جنایتهای جنگی در ایران
به گزارش پایگاه خبری تحلیلی خیر ایران به نقل از جمعیت هلالاحمر، جلسهٔ هماندیشی استادان حقوق بینالملل با حضور رئیس و دبیرکل جمعیت هلالاحمر و معاون امور بینالملل و بشردوستانه در مرکز رصد و دادهکاوی این جمعیت برگزار شد.
در این جلسه استادانی از انجمن بینالملل سازمان بسیج حقوقدانان، دانشگاه روابط بینالملل و وزارت خارجه، اعضای کانون وکلای دادگستری و اعضای هیئتعلمی دانشگاههای شهید بهشتی، آزاد اسلامی و شاهد حضور داشتند.
یدالله علیزاده؛ رئیس انجمن حقوق بینالملل بسیج حقوقدانان در این جلسهٔ هماندیشی تخصصی با اشاره به اجماع جهانی حقوقدانان و سازمانهای بینالمللی در محکومیت جنایتهای سازمانیافته در جنگ سوم تحمیلی گفت: متأسفانه سلطهٔ جهانی و متجاوزانی مانند آمریکا، مراجع بینالمللی را تحت فشار و تهدید قرار میدهند و حتی قضات دیوان کیفری بینالمللی را از انجام وظایفشان بازمیدارند.
وی افزود: در چنین شرایطی، وظیفهٔ ما روشنگری، اطلاعرسانی و انتشار مستندسازیهای انجامشده بهویژه از سوی جمعیت هلالاحمر است. ما دو ظرفیت مهم در عرصهٔ بینالمللی داریم: نخست، استفاده از اصل صلاحیت جهانی در نظامهای حقوقی کشورهایی که اجازهٔ تعقیب جنایتکاران جنگی را بدون توجه به محل ارتکاب جرم میدهند؛ دوم، فعالسازی مادهٔ ۱۵ اساسنامه دیوان کیفری بینالمللی برای الزام دادستان به شروع تحقیقات.
رئیس انجمن حقوق بینالملل بسیج حقوقدانان تأکید کرد: مستندسازیها باید در بخشهای مختلف از جمله مراکز آموزشی، فرهنگی، آثار تاریخی و اماکن غیر مسکونی، دستهبندی و از طریق کانالهای دولتی و مردمی (NGOها) منعکس شوند. همچنین پیشنهاد میشود از حقوقدانان بدون مرز، وکلای بدون مرز، دانشگاهیان و جمعیتهای هلالاحمر جهانی برای بازدیدهای حضوری از مناطق جنایتدیده دعوت به عمل آید.
علیزاده در پایان خواستار تحویل یک نسخه از مستندات جمعیت هلالاحمر به کارگروه تخصصی انجمن حقوق بینالملل بسیج حقوقدانان شد تا در دادخواستها و شکایات بینالمللی مورد استفاده قرار گیرد.
او گفت: از ظرفیت صلاحیت جهانی و دیوان کیفری بینالمللی برای پیگرد جنایتهای جنگی استفاده میکنیم.
امیرحسین یوسفی؛ یکی از اعضای سازمان بسیج حقوقدانان با اشاره به نقش آفرینی بسیار موثر هلالاحمر در انتقال موارد نقض حقوق بشردوستانه، گفت: روشنگری و آگاهیبخشی حقوقی در راستای دفاع از حقوق مردم و پیگیری مطالبات حقوقی غیرنظامیان در این جنگ تحمیلی از اهمیت ویژهای برخوردار است و اصلی ترین دلیل برگزاری این جلسه هم اندیشی هم همین است.
وی ادامه داد: در انجمن حقوق بینالملل سازمان بسیج حقوقدانان یک کارگروه ویژه برای پیگیری موارد نقض حقوق بشردوستانه حملات آمریکا و اسرائیل تشکیل شده و مستندسازیهایی در بخش های مختلف صورت گرفته و در حال تدوین و جمع آوری اسناد هستیم.
حسین ساداتمیدانی؛ حقوقدان بینالملل با اشاره به پیچیدگیهای حقوق بینالملل و همزمانی آن با توقعات ملی گفت: حقوق بینالملل دارای مشخصات و کاستیهایی است که ممکن است با برخی توقعات داخلی همخوانی نداشته باشد. بهویژه در بحث حقوق بشر دوستانه، دو پایهٔ اصلی وجود دارد: حمایت از جمعیت غیرنظامی و تفکیک بین اهداف نظامی و غیرنظامی.
ساداتمیدانی به قطعنامه ۱۴۷ مجمع عمومی سازمان ملل در سال ۲۰۰۵ دربارهٔ جبران خسارتهای حقوق بشری اشاره کرد و گفت: این قطعنامه اصول بنیادینی دارد که میتوان در پیگیریهای قضایی از آنها بهره برد.
این عضو هیئتعلمی دانشگاه با اشاره به حکم بازداشت نتانیاهو که دو سال است صادر شده، اما اقدامی در پی نداشته، بیاثر بودن مجامع حقوقی مرجع در پیگیری جنایات جنگی را یادآور شد و تأکید کرد: در مورد جنگ تحمیلی سوم هم در مستندسازی باید اصول دادرسی رعایت شود.
لزوم تشکیل کارگروه تخصصی در پیگیری نقضهای حقوق بشردوستانه
بهزاد سیفی؛ حقوقدان و عضو هیئتعلمی دانشگاه علوم دریایی نوشهر بر ضرورت تشکیل کارگروههای تخصصی برای پیگیری نقضهای حقوق بشردوستانه و جنایتهای نادر در جنگهای دریایی تأکید کرد.
وی با اشاره به قوانین داخلی از جمله قانون مجازات جرایم نیروهای مسلح گفت: برخی مواد این قانون اخیراً در مجلس شورای اسلامی تصویب شده تا دست جمهوری اسلامی برای پیگیری جنایتهای احتمالی باز باشد. ما باید به ظرفیتهای داخلی نیز توجه داشته باشیم، همانطور که اساتید اشاره کردند، تشکیل سمنهایی در خارج از کشور برای روایتسازی میتواند به پیشبرد اهداف ما کمک کند.
این حقوقدان افزود: جمعیت هلالاحمر یکی از وظایفش بررسی نقضهای حقوق بشردوستانه در مخاصمات است، اما در میان حوادث و حملات خصمانه، یک جنایت نادر و قابلبررسی وجود دارد که جنایت جنگی در هدف قراردادن ناو دنا بود؛ شاید بتوان گفت در جنگهای دریایی مشابه آن دیده نشده است، مگر در جنگ جهانی دوم. در این زمینه مطالعه و مستندات لازم وجود دارد که میتواند در ارائه و پیگیری حقوقی بسیار روشنگر باشد.
لزوم ثبت سمنهای بینالمللی برای پیگیری حقوقی جنایتهای روزهای جنگ تحمیلی
مهناز رشیدی؛ عضو هیئتعلمی دانشگاه شاهد نیز در این نشست هماندیشی، با اشاره به محدودیتهای سازوکارهای حقوق بینالملل گفت: باید بدانیم این سازوکارها را با چه هدفی به کار میبریم؛ از روایتگری تا جبران خسارتهای مادی و اقناع افکار عمومی جهان نسبت به جنایتهای جنگی آمریکا و اسرائیل.
وی تأکید کرد در بحث روایتگری، جمعیت هلالاحمر پیشرو بوده است، اما برای جبران خسارتهای مادی و معنوی مردم و لطمه به حیثیت دولتهای متجاوز، ما به ثبت سمنهای بین المللی برای پیگیری حقوقی جنایت های روزهای جنگ تحمیلی نیاز داریم.
محدودیتهای سازوکارهای حقوق بین الملل را بشناسیم
فاطمه فتحپور؛ یکی دیگر از اعضای هیئتعلمی دانشگاه با اشاره به اینکه باید بدانیم کدام دعاوی در مجامع بینالملل و با چه سازوکاری قابل طرح است و احتمال به نتیجهرسیدن آن بیشتر است، گفت: باید واقعبینانه به موضوع نگاه کنیم و محدودیتهای فضای بینالملل را بشناسیم.
وی با اشاره به اینکه بهتر است در پیگیریهای حقوقی بینالمللی اولویتبندی داشته باشیم و جنایت ها را بر اساس اولویت پیگیری کنیم، تاکید کرد: مستندسازی و ادله اهمیت دارد، اما صرفاً ارائهٔ آمار از جنایت کافی نیست؛ در هر حمله اینکه هواپیما متعلق به کدام کشور بوده، از کدام پایگاه پرواز کرده و حتی خلبان آن چه کسی بوده، اهمیت دارد. این مستندسازی با جزئیات میتواند پروندهٔ هر حمله و جنایت را بهتر و روشن تر جلو ببرد.