تجربهای از دل دروازهغار؛ تغییر آهسته اما ماندگار
به گزارش پایگاه خبری تحلیلی خیر ایران، صدوبیستوسومین نشست «یک چای، یک تجربه» دوشنبه ۲۰ بهمنماه با حضور محمود امامی؛ مدیرعامل خیریه مردمی «انسانم آرزوست» و به میزبانی آکادمی خیر ایران برگزار شد. او در ابتدای سخنان خود، با مروری بر شکلگیری خیریه مردمی انسانم آرزوست گفت: سال ۹۴ جمعی از دانشجویانی که پیشتر در قالب اردوهای جهادی در مناطق محروم فعالیت میکردند، تصمیم گرفتند بهجای اقدامات مقطعی، در یک منطقه از تهران بهصورت مستمر کار کنند.
به گفته او، محله دروازهغار به دلیل تراکم آسیبهای اجتماعی، فقر اقتصادی بهعنوان نقطه تمرکز انتخاب شد؛ منطقهای که به تعبیر امامی چالشهای فرهنگی و اجتماعی متعددی دارد و نیازمند کار بلندمدت است. فعالیت این مجموعه ابتدا با محوریت برنامههای فرهنگی آغاز شد، اما بهتدریج و متناسب با نیازهای محله، به حوزههای محرومیتزدایی، اشتغالزایی، مشاوره و ترک اعتیاد گسترش یافت. این خیریه در سال ۱۴۰۱ مجوز رسمی خود را از وزارت کشور دریافت کرده و پیش از آن نیز در قالب مرکز نیکوکاری با کمیته امداد همکاری داشته است.
امامی با اشاره به ساختار فعلی مجموعه توضیح داد: در طول این سالها نهادسازی صورت گرفته است؛ امروز یک مدرسه، یک مرکز مشاوره و دو کمپ ترک اعتیاد داریم که هرکدام بهصورت تخصصی فعالیت میکنند. به گفته او، برخی خدمات خیریه محدود به منطقه دروازهغار است؛ از جمله طرح حمایت معیشتی زنان سرپرست خانوار که از سال ۱۳۹۹ با همکاری تجارت الکترونیک پارسیان اجرا شده و کارتهای خرید صرفاً در فروشگاههای همان محله قابل استفاده است. در مقابل، خدمات ترک اعتیاد محدود به منطقه نیست و افراد از نقاط مختلف تهران میتوانند بهصورت رایگان از آن بهرهمند شوند.
تأثیر خیریه در برابر متغیرهای کلان
مدیرعامل خیریه در پاسخ به این پرسش که آیا فعالیتهایشان موجب تحول در منطقه شده است، با نگاهی واقعبینانه گفت: کار یک خیریه در برابر پارادایمهای کلان اقتصادی و سیاستهای عمومی کشور تأثیر محدودی دارد؛ هر موج تورم یا تغییر سیاست آموزشی، بر مناطق محروم نیز اثرگذار است. اما اگر در عرصه فرهنگ و آموزش سرمایهگذاری شود، میتوان در بلندمدت به تاثیر آن برای نسلهای آینده امیدوار بود.
او یکی از دستاوردهای مهم مجموعه را در حوزه ترک اعتیاد دانست و افزود: نجات یک نفر از چرخه اعتیاد یعنی تغییر مسیر زندگی او و خانوادهاش. وقتی فردی که زمانی آسیبزا بوده، به کنشگر خیر در محله تبدیل میشود، این اتفاق ارزشمند است.
نگاه متفاوت به مسئله اعتیاد
امامی در بخش دیگری از سخنانش با تحلیل ریشههای اعتیاد گفت: بخش زیادی از اعتیاد به نیازهای پاسخدادهنشده انسانی باز میگردد؛ نیازهایی که از مسیر صحیح تأمین نشدهاند. در کنار آن، سهولت دسترسی به مواد مخدر نقش تعیینکننده دارد. او تأکید کرد که صرف آگاهیبخشی نمیتواند مانع گرایش اولیه شود و سیاستگذاری مؤثر باید هم به رفع نیازهای جایگزین و هم به کاهش دسترسی توجه کند. به گفته او، حتی در کشورهای اروپایی نیز نرخ موفقیت ترک اعتیاد در بهترین حالت کمتر از ۱۰ درصد است و بسیاری از افراد پس از ترک دوباره بازمیگردند.
امامی حلقه مفقوده در ایران را «خانهراهی» یا اجتماعیپذیری پس از ترک دانست و توضیح داد: دوره ۲۰ تا ۳۰ روزه سمزدایی کافی نیست؛ فردی که خانواده و شغلش را از دست داده، نیازمند یک دوره ۶ تا ۹ ماهه برای مهارتآموزی، اشتغال و بازگشت تدریجی به جامعه است. به گفته او، در کمپهای این خیریه تلاش شده این دوره با آموزش مهارت و فراهمکردن زمینه اشتغال همراه شود تا فرد پس از ترک، با دست خالی به جامعه بازنگردد.
مدرسهای برای تغییر بلندمدت
یکی دیگر از اقدامات این مجموعه، تأسیس مدرسه «محمدیه» در محدوده میدان قیام در سال ۱۴۰۱ است؛ مدرسهای در مقطع دبستان که با هدف ارتقای کیفیت آموزشی و فرهنگی کودکان مستعد منطقه راهاندازی شده است. امامی با اشاره به ترکیب جمعیتی مدارس منطقه گفت بخش قابل توجهی از دانشآموزان، مهاجر و از خانوادههای کمبرخوردار هستند و این مدرسه تلاش دارد با حمایت خیرین، امکان تحصیل باکیفیت را برای آنان فراهم کند.
او تأکید کرد که بیشترین هزینههای مجموعه مربوط به مدرسه است و بخش عمده آن از طریق شبکهای از خیرین حقیقی تأمین میشود؛ خیرینی که عمدتاً بهواسطه شناخت شخصی از اعضای مجموعه با فعالیتها همراه شدهاند.
در ادامه نشست، بحث به تجربه همکاری این مجموعه با شهرداری و شکلگیری مراکز کارآفرینی در کنار کمپهای ترک اعتیاد کشیده شد. امامی توضیح داد دو زمینی که امروز در اختیار مراکز قرار دارد، پیشتر از سوی شهرداری بلااستفاده یا کماستفاده بوده و از سال ۱۳۹۹ با پیشنهاد همکاری به این مجموعه واگذار شده است. به گفته او، این مراکز اکنون بهصورت مستقل و با نام «فاران» فعالیت میکنند و تا زمانی که شهرداری اجازه دهد، به کار خود ادامه خواهند داد. او با اشاره به سابقه طرح «بهاران» در دورههای پیشین مدیریت شهری گفت ایده اولیه این مراکز، پیونددادن ترک اعتیاد با کار و مهارتآموزی بوده است. با این حال، تطبیق یک کارآفرین با فضای کمپ و جامعه هدف کار سادهای نیست و کارآفرینی که وارد چنین فضایی میشود، صرفاً با نگاه اقتصادی حضور ندارد، بلکه نوعی دغدغه اجتماعی نیز دارد.
به گفته مدیرعامل خیریه، در حال حاضر یکی از این مجموعهها در حوزه بستهبندی و تولید تجهیزات پزشکی فعالیت میکند و علاوهبر استفاده از فضای در اختیار، در فرآیند مهارتآموزی و اشتغال افراد در حال ترک نیز مشارکت دارد. این مدل، بخشی از هزینههای مرکز را پوشش میدهد و آن را به سمت خودگردانی سوق داده است.
پشتوانه فکری و تصمیمسازی
در پاسخ به پرسشی درباره مغز متفکر مجموعه و نحوه تصمیمگیری در حوزههای تخصصی، امامی گفت این خیریه در سال ۱۳۹۷ با همکاری «اندیشکده پایا» طرحی جامع برای محله دروازهغار تدوین کرده که محورهای فرهنگی، اقتصادی، اشتغال و حتی نوسازی بافت فرسوده را در بر میگرفته است. به گفته او، هر حوزه با مشورت متخصص همان عرصه پیش میرود؛ در موضوع ترک اعتیاد از ظرفیت مراکز مشاوره تخصصی استفاده شده و در حوزه آموزش نیز از مشاوره مدیران مدارس معتبر بهره گرفتهاند. او تأکید کرد اداره مجموعه مبتنی بر تصمیم فردی نیست و هیئتمدیره و تیمهای تخصصی متناسب با هر پروژه نقشآفرینی میکنند.
چالشهای تعامل با دولت
بخش دیگری از نشست به چالشهای اداری اختصاص داشت. امامی با اشاره به تجربه راهاندازی مدرسه «محمدیه» گفت این مدرسه که بنایی قدیمی متعلق به دهه ۱۳۱۰ بوده، سالها به دلیل کمبود بودجه تعطیل شده بود. خیریه پس از شرکت در مزایده، با صرف چند میلیارد تومان از محل کمک خیرین، آن را بازسازی و فعال کرده است. با این حال، به گفته او، گاه در ادامه مسیر با درخواستهای جدید یا تغییر شرایط مواجه میشوند که کار را دشوار میکند. او افزود: اگر نگاه دستگاههای دولتی بر همافزایی با مردم باشد، بسیاری از این موانع برطرف میشود. سختترین بخش کار، همین تعاملات اداری و مالیاتی است.
ماندگاری نام یا ماندگاری اثر؟
مدیرعامل خیریه در پاسخ به پرسشی درباره آینده مجموعه گفت: قرار نیست ما تا ابد در این محله بمانیم یا نام ما باقی بماند. از ابتدا برنامه این بود که اگر سال ۹۴ وارد شدیم، بعد از ۱۰ یا ۱۵ سال، نسل بعدی خود محله کار را جلو ببرد. او با اشاره به استقلال تدریجی برخی مراکز از جمله کمپهای ترک اعتیاد، این روند را نشانه شکلگیری چرخه پایدار دانست. به گفته امامی، در سالهای اخیر نهادهای مختلفی به دلیل حساسیتهای اجتماعی و سیاسی منطقه دروازهغار وارد این محدوده شدهاند و خیریههای متعددی در آن فعالاند. او از وجود تعامل و همکاری میان برخی از این مجموعهها خبر داد.
خدمات به اتباع
در بخش پایانی نشست و در پاسخ به پرسشی درباره ارائه خدمات به اتباع، امامی تأکید کرد در حوزه آموزش، مدارس منطقه ۱۲ بهطور گسترده پذیرای دانشآموزان مهاجر هستند و این خیریه نیز در بخشهای مختلف بر مبنای نیاز و امکان، خدمات ارائه میدهد. او اشاره کرد در حوزه ترک اعتیاد، مراجعان اتباع کمتر بودهاند، اما در دیگر بخشها رویکرد انسانی و حمایتی مدنظر قرار دارد.
صدوبیستوسومین نشست «یک چای، یک تجربه» تصویری از یک مدل مداخله محلهمحور ارائه داد؛ مدلی که بر سرمایهگذاری فرهنگی و آموزشی، پیوند ترک اعتیاد با مهارتآموزی و حرکت بهسوی خودگردانی تأکید دارد. هرچند به گفته مدیرعامل مجموعه، اثرگذاری یک خیریه در برابر متغیرهای کلان اقتصادی محدود است، اما «نجات یک نفر» میتواند نقطه آغاز تغییری زنجیرهای در یک محله باشد.
