شهر ما از ما معلولتر است
به گزارش پایگاه خبری تحلیلی خیر ایران، در صد و سی و نهمین از نشستهای «یک چای، یک تجربه» آکادمی خیر ایران، ناهید یارمحمدی، رئیس هیئتمدیره انجمن حمایت از معلولین آسیب نخاعی ایران، مهندس کاظم البرز، عضو هیئتمدیره این انجمن و از فعالان حوزه مناسبسازی، و خانم کاظمی، عضو هیئتمدیره و مسئول امور مددجویان واحد تجریش، تجربیات خود را از فعالیت در حوزه حمایت و توانمندسازی افراد دارای ضایعه نخاعی بیان کردند.
در این نشست، علاوه بر معرفی فعالیتهای انجمن، موضوعاتی همچون ضرورت مشارکت افراد دارای معلولیت در تصمیمگیریهای مرتبط با زندگی خود، موانع مناسبسازی شهری، هزینههای توانبخشی، اشتغال و نقش مشارکتهای مردمی در تأمین خدمات مورد نیاز این افراد بررسی شد.
از تجربه شخصی معلولیت تا حمایت از سه هزار نفر
ناهید یارمحمدی که ۲۲ سال پیش بر اثر تصادف دچار ضایعه نخاعی شده است، در ابتدای نشست از تجربه شخصی خود و چگونگی پیوستن به انجمن سخن گفت. او پیش از حادثه بهعنوان پرستار در دو بیمارستان فعالیت میکرد، اما پس از تصادف، پذیرش شرایط جدید زندگی برایش دشوار بود.
به گفته او، آشنایی با افرادی که با وجود ضایعه نخاعی به فعالیتهای اجتماعی و حرفهای خود ادامه میدادند، مسیر زندگیاش را تغییر داد. یارمحمدی با اشاره به تماس تلفنی یکی از اعضای انجمن که او را به ادامه زندگی امیدوار کرده بود، گفت:«شاید من آن روز از صندلی بلند نشدم و تا الان که ۲۲ سال است از صندلی بلند نشدهام، ولی آن روز ناامیدی را بلند کردم؛ به زندگی امیدوار شدم.»
«شاید من آن روز از صندلی بلند نشدم و تا الان که ۲۲ سال است از صندلی بلند نشدهام، ولی آن روز ناامیدی را بلند کردم؛ به زندگی امیدوار شدم.»
ایشان با بیان اینکه امروز انجمن حدود سه هزار فرد دارای ضایعه نخاعی را تحت پوشش دارد، تأکید کرد که هدف فعالیتهای این مجموعه صرفاً ارائه کمکهای معیشتی نیست، بلکه ایجاد شرایطی است که افراد بتوانند پس از آسیب نخاعی، استقلال خود را تا حد امکان بازیابند و در فعالیتهای اجتماعی و اقتصادی مشارکت کنند.
توانبخشی؛ فراتر از درمان جسمی
به گفته یارمحمدی، انجمن در تهران دارای سه واحد خدماتی است که در حوزههای حمایتی، درمانی و توانبخشی فعالیت میکنند.
واحد تجریش مسئول ارائه خدمات حمایتی و معیشتی است و دو مرکز مولوی و تشت خدمات تخصصی توانبخشی، فیزیوتراپی، کاردرمانی، آبدرمانی، مشاوره، مددکاری، روانشناسی و پرستاری ارائه میدهند. این مجموعه همچنین مرکزی برای توانبخشی و آموزش افراد تازهدچار ضایعه نخاعی دارد که در آن، فرد و خانوادهاش طی دورهای دو تا چهارماهه برای سازگاری با شرایط جدید زندگی آموزش میبینند.
یارمحمدی توضیح داد که افراد دارای ضایعه نخاعی ممکن است علاوه بر محدودیت حرکتی، با مشکلاتی مانند اختلال در کنترل ادرار و مدفوع، زخم بستر، عفونتهای ادراری و پوکی استخوان مواجه شوند؛ ازاینرو، توانبخشی آنان باید متناسب با مجموعه نیازهای جسمی و روانیشان انجام شود.
او تأکید کرد که توانبخشی تنها برای بهبود حرکت نیست؛ آموزش مهارتهای زندگی روزمره، افزایش استقلال فردی و فراهمکردن زمینه اشتغال نیز بخشی از فرایند توانمندسازی است.
«شهر ما از ما معلولتر است»
یکی از محورهای مهم این نشست، مسئله مناسبسازی فضاهای شهری و ساختمانها برای افراد دارای معلولیت بود. مهندس کاظم البرز که از سال ۱۳۸۴ بر اثر تصادف دچار ضایعه نخاعی گردنی شده است، توضیح داد که نبود دسترسپذیری مناسب، بسیاری از افراد دارای معلولیت را از حضور در جامعه بازمیدارد.
او با اشاره به تجربه مشارکت در مناسبسازی منازل، معابر و وسایل حملونقل عمومی گفت که انجمن در برخی پروژهها اقداماتی همچون همسطحسازی محیط خانه، مناسبسازی آشپزخانه و حمام، نصب بالابر و طراحی تجهیزات ویژه حملونقل افراد دارای معلولیت را انجام داده است. به گفته او، مناسبسازی نباید به احداث یک رمپ یا نصب بالابر محدود شود؛ بلکه لازم است تمامی مسیر حرکت فرد، از خانه تا محل کار، مراکز درمانی و فضاهای عمومی، قابل استفاده باشد.
یارمحمدی نیز با انتقاد از وضعیت مناسبسازی شهری و دشواری دسترسی به برخی ساختمانهای اداری و خدماتی گفت:«ما معلول نیستیم؛ شهر ما از ما معلولتر است. من یک شهروند این جامعه هستم. من هم میخواهم بتوانم در این شهر رفتوآمد داشته باشم و به پارک بروم. نباید یک شهروند به خاطر یک پله از زندگی عقب بماند.»
«ما معلول نیستیم؛ شهر ما از ما معلولتر است. من یک شهروند این جامعه هستم. من هم میخواهم بتوانم در این شهر رفتوآمد داشته باشم و به پارک بروم. نباید یک شهروند به خاطر یک پله از زندگی عقب بماند.»
او تأکید کرد که مناسبسازی شهری تنها به افراد دارای معلولیت اختصاص ندارد؛ سالمندان، مادرانی که با کالسکه تردد میکنند و دیگر افرادی که با محدودیت حرکتی مواجهاند نیز به محیطی دسترسپذیر نیاز دارند. به اعتقاد او، استفاده از تجربه و دانش افراد دارای معلولیت در طراحی ساختمانها، سیاستگذاری و اجرای پروژههای مناسبسازی میتواند از ایجاد امکاناتی که در عمل قابل استفاده نیستند، جلوگیری کند.
هزینههای سنگین زندگی با ضایعه نخاعی و ضرورت اجرای قانون
در بخش دیگری از نشست، یارمحمدی به وضعیت اجرای قانون حمایت از حقوق معلولان و فاصله میان هزینههای واقعی زندگی افراد دارای معلولیت و حمایتهای دریافتی آنان پرداخت.
او با اشاره به هزینه نگهداری افراد دارای معلولیت شدید گفت که خدمات پرستاری ماهانه، بنا بر برآورد مطرحشده در این نشست، بین ۴۰ تا ۵۰ میلیون تومان هزینه دارد، درحالیکه کمکهزینه پرداختی سازمان بهزیستی برای این گروه، به گفته او، به هشت میلیون تومان رسیده است.
یارمحمدی این فاصله را یکی از عوامل افزایش فشار اقتصادی و جسمی بر خانوادهها دانست و توضیح داد که مراقبت طولانیمدت از افراد دارای ضایعه نخاعی ممکن است به فرسودگی جسمی و روانی مراقبان خانوادگی نیز منجر شود. او همچنین از محدودیت پوشش بیمهای خدمات توانبخشی انتقاد کرد و خواستار انعقاد قرارداد بیمهها با مراکز جامع توانبخشی غیردولتی شد.
«توانبخشی یک خدمت لوکس نیست؛ یک ضرورت مطلق است. یک معلول آسیب نخاعی تا آخر عمرش باید توانبخشی شود.»
وی تأکید کرد که ارائه خدمات مستمر توانبخشی نباید صرفاً به توان مالی خانوادهها و کمکهای خیرین وابسته باشد و نهادهای مسئول نیز باید سهم خود را در تأمین این خدمات ایفا کنند.
نقش خیرین در اشتغال و گسترش خدمات توانبخشی
خانم کاظمی، مسئول امور مددجویان واحد تجریش، در این نشست گفت که این واحد حدود دو هزار و ۶۰۰ پرونده فعال دارد و خدماتی مانند تأمین لوازم بهداشتی و کمکحرکتی، بورسیه تحصیلی، لوازمالتحریر و مساعدتهای مالی را بهصورت رایگان ارائه میکند.
به گفته یارمحمدی، انجمن با همکاری خیرین توانسته است برای تعدادی از افراد تحت پوشش فرصت اشتغال ایجاد کند و برای گسترش این فعالیتها نیز با شرکتهای مختلف وارد مذاکره شده است. وی همچنین از توسعه ظرفیت مراکز توانبخشی خبر داد و گفت که انجمن در حال مناسبسازی و تجهیز فضای جدیدی در مجموعه مولوی برای نگهداری و توانبخشی ۵۰ فرد دارای ضایعه نخاعی است.
یارمحمدی افزود که انجمن برنامه راهاندازی شعب جدید در استانهای کمتر برخوردار را نیز دنبال میکند تا افراد دارای ضایعه نخاعی در دیگر مناطق کشور بتوانند به خدمات حمایتی و توانبخشی دسترسی داشته باشند.
پیشگیری از آسیب نخاعی؛ مطالبهای فراتر از فعالیت خیریه
در پایان نشست، موضوع پیشگیری از حوادث منجر به ضایعه نخاعی نیز مطرح شد. مدیران انجمن با اشاره به تجربه شخصی خود از تصادف، بر ضرورت آموزش عمومی درباره رانندگی ایمن، پیشگیری از سقوط از ارتفاع و شیوه صحیح امدادرسانی به مصدومان تأکید کردند. به گفته آنان، اقدامات پیشگیرانه باید با مشارکت نهادهای مسئول و بهرهگیری از تجربیات افرادی که خود با پیامدهای این حوادث زندگی میکنند، طراحی شود.
آنچه از مجموع مباحث این نشست برمیآید، این است که حمایت مؤثر از افراد دارای ضایعه نخاعی به تأمین کمکهای مالی محدود نمیشود. مناسبسازی محیط زندگی، تأمین مستمر خدمات درمانی و توانبخشی، ایجاد فرصتهای شغلی و مشارکت دادن این افراد در تصمیمگیریهای اجتماعی، از مهمترین نیازهایی است که پاسخ به آنها مستلزم همکاری نهادهای دولتی، بخش خصوصی، خیریهها و جامعه مدنی است.
تجربه مدیران این انجمن نشان میدهد که افراد دارای معلولیت میتوانند علاوه بر دریافت خدمات حمایتی، در طراحی و اجرای راهحلهای مرتبط با نیازهای جامعه خود نیز نقش مؤثری داشته باشند.