کودکان غزه پس از نزدیک به سه سال به مدرسه، بازمیگردند؛ آموزش در میان ویرانهها
به گزارش پایگاه خبری تحلیلی خیر ایران، پس از نزدیک به سه سال محرومیت از آموزش حضوری، کودکان غزه بار دیگر آماده بازگشت به کلاسهای درس میشوند؛ اگرچه برای بسیاری از آنان، مدرسه دیگر ساختمانی با دیوار، نیمکت و حیاط نیست. کلاسها در چادرها، فضاهای موقت و ساختمانهایی برگزار میشود که بخشی از آنها هنوز آثار جنگ را بر خود دارند. سال تحصیلی جدید قرار است از ۱۹ سپتامبر آغاز شود و سازمانهای بشردوستانه و نهادهای غیردولتی در کنار وزارت آموزش فلسطین تلاش میکنند امکان بازگشت هرچه بیشتر کودکان به محیطهای آموزشی را فراهم کنند.
بازگشت به کلاسهای چادری و ۷۰۰ هزار کودک محروم از آموزش حضوری
بنا بر گزارش یونیسف، حدود ۷۰۰ هزار کودک ۴ تا ۱۷ ساله در نوار غزه نزدیک به سه سال تحصیلی از آموزش حضوری رسمی محروم بودهاند. این سازمان در ژانویه ۲۰۲۶ اعلام کرده بود که حدود ۶۰ درصد کودکان سن مدرسه در غزه به آموزش حضوری دسترسی ندارند و برای جلوگیری از شکلگیری یک «نسل ازدسترفته»، برنامه اضطراری «بازگشت به یادگیری» را برای بازگرداندن تدریجی کودکان به آموزش آغاز کرده است. هدف این برنامه رساندن خدمات آموزشی به ۳۳۶ هزار کودک در سال ۲۰۲۶ و فراهم کردن آموزش حضوری برای تمام حدود ۷۰۰ هزار کودک سن مدرسه غزه در سال ۲۰۲۷ است. این فضاها تنها برای آموزش خواندن، نوشتن، ریاضی و علوم ایجاد نشدهاند؛ فعالیتهای تفریحی، حمایت روانی ـ اجتماعی، آموزش ایمنی در برابر مهمات منفجرنشده و خدمات مربوط به کودکان دارای معلولیت نیز در آنها گنجانده شده است.
آموزش به مثابه یک عملیات بشردوستانه
در این شرایط، بازگرداندن کودکان به آموزش بیش از آنکه صرفاً بازگشایی مدارس باشد، به یک عملیات گسترده بشردوستانه تبدیل شده است. بر اساس گزارش دفتر هماهنگی امور بشردوستانه سازمان ملل متحد، شرکای اجرای برنامه «خوشه آموزش» (Education Cluster)، شبکه هماهنگکننده نهادهای فعال در حوزه آموزش ــ تا پایان اوت ۲۰۲۶، ۳۵۹ فضای آموزشی موقت را در غزه برای سال تحصیلی جدید آماده کرده بودند. این شبکه متشکل از سازمانهای بشردوستانه و غیردولتی است که در کنار نهادهای آموزشی فلسطینی، مسئولیت بخش مهمی از بازگرداندن کودکان به چرخه آموزش را بر عهده دارند. این نهادها علاوه بر فراهمکردن فضای کلاس، کیف و لوازمالتحریر، بستههای آموزشی معلمان و تجهیزات مربوط به آموزش کودکان خردسال را نیز توزیع کردهاند.
نقش سازمانهای غیردولتی تخصصی کودک
در این میان نقش سازمانهای غیردولتی تنها به تأمین کلاس و لوازم آموزشی محدود نیست. شبکههای امدادی، سازمانهای تخصصی کودک و نهادهای محلی تلاش میکنند مدرسه را دوباره به یک فضای امن اجتماعی برای کودکان تبدیل کنند؛ فضایی که بتوانند در آن با همسالان خود ارتباط برقرار کنند، بازی کنند، حمایت روانی دریافت کنند و بخشی از نظم و زندگی روزمره ازدسترفته خود را بازیابند. در نیمه نخست سال ۲۰۲۶، شرکای خوشه آموزش به ۴۳۵ هزار کودک پیشدبستانی و سن مدرسه امکان دسترسی به یادگیری ساختاریافته در ۶۱۰ فضای موقت آموزشی دادند و بیش از ۱۱ هزار معلم و نیروی آموزشی را نیز از طریق برنامههای حمایتی و آموزشی پشتیبانی کردند.
اما ابعاد تخریب زیرساخت آموزشی همچنان بسیار بزرگ است. بر اساس ارزیابی جدید سازمان «نجات کودکان»، نزدیک به ۹۷.۵ درصد ساختمانهای مدارس غزه آسیب دیدهاند. همچنین از میان ۶۴۹ مهدکودک بررسیشده، ۵۶۳ مرکز، معادل ۸۶ درصد، یا تخریب شده، یا آسیب دیده و یا در مناطقی قرار گرفتهاند که دسترسی به آنها امکانپذیر نیست. یونیسف نیز در ارزیابی خود اعلام کرده است که نزدیک به ۹۸ درصد ساختمانهای مدارس آسیب دیدهاند، بیش از ۹۳ درصد به بازسازی اساسی یا بازسازی کامل نیاز دارند و حدود ۸۱ درصد مستقیماً مورد اصابت قرار گرفتهاند. مدارسی که پیش از جنگ برای نزدیک به نیم میلیون دانشآموز ظرفیت داشتند، اکنون عمدتاً غیرقابل استفاده یا ناایمن هستند.
پیامدهای این وقفه طولانی نیز تنها به عقبماندگی درسی محدود نمیشود. کودکان خردسال بخشی از سالهای حساس رشد و یادگیری خود را بدون محیط پایدار آموزشی سپری کردهاند؛ دانشآموزان بزرگتر با تأخیر در امتحانات و فارغالتحصیلی روبهرو شدهاند و بسیاری از کودکان نیز در اثر جابهجاییهای مکرر، از همکلاسیها، معلمان و محیط اجتماعی خود جدا شدهاند. یونیسف تأکید میکند که تقریباً تمام کودکان سن مدرسه با نوعی افت یادگیری مواجه شدهاند و بازگشت به آموزش باید همزمان با حمایت روانی ـ اجتماعی و برنامههای جبرانی یادگیری انجام شود.
حتی مسیر رسیدن به کلاس نیز برای بسیاری از کودکان امن نیست. حدود ۶۰ میلیون تُن آوار در خیابانهای غزه باقی مانده و احتمال وجود مهمات منفجرنشده، رفتوآمد کودکان به فضاهای آموزشی را با خطر مواجه میکند. به همین دلیل، پیش از ایجاد بسیاری از فضاهای آموزشی جدید، عملیات پاکسازی آوار و ارزیابی خطرات انفجاری باید انجام شود.
در چنین شرایطی، بازگشت کودکان به مدرسه پایان بحران آموزشی در غزه نیست. این بازگشت، حاصل تلاش همزمان وزارت آموزش فلسطین، سازمانهای بینالمللی، سازمانهای غیردولتی و گروههای محلی برای جلوگیری از طولانیتر شدن وقفه آموزشی است. صدای زنگ مدرسه پس از نزدیک به سه سال سکوت، هنوز در بسیاری از نقاط غزه از یک ساختمان مدرسه واقعی شنیده نمیشود؛ اما برای صدها هزار کودک، همین کلاسهای موقت میتواند نخستین گام برای بازگشت به یادگیری، ارتباط اجتماعی و امید به آینده باشد.
شورانگیز داداشی
منابع: