«زمین گربهگی»؛ عجیبترین وقف بشرویه
به گزارش پایگاه خبری تحلیلی خیر ایران، در میان روایتهای تاریخی شهرهای ایران، گاهی داستانهایی به چشم میخورد که در نگاه نخست عجیب و باورنکردنی به نظر میرسند؛ روایتهایی که در دل خود بخشی از سبک زندگی، باورها و فرهنگ مردم گذشته را حفظ کردهاند. یکی از این روایتها در بشرویه خراسان جنوبی، با نامی متفاوت گره خورده است: «زمین گربهگی».
ماجرا به دوره قاجار بازمیگردد؛ زمانی که فردی خیر بخشی از زمینهای کشاورزی خود را وقف کرد تا اگر گربهای وارد خانهای شد و گوشت یا مواد غذایی را با خود برد، صاحبخانه به جای آزار دادن حیوان، خسارت خود را از محل درآمد این موقوفه دریافت کند.
سیدامیر سلیمانی رباطی، مسئول میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی شهرستان بشرویه، در گفتوگو با خبرنگاران درباره این موقوفه اظهار کرد: «موقوفه زمین گربهگی» یکی از مستندات قابل توجه درباره فرهنگ عمومی بشرویه در سدههای متأخر اسلامی و نمونهای از توجه به حقوق حیوانات است.
او افزود: در دوره قاجار، فردی خیر بخشی از املاک کشاورزی خود را وقف کرد تا اگر گربهای وارد خانهای شد و گوشت یا مواد خوراکی دیگری را با خود برد، کسی حق تعرض به آن حیوان را نداشته باشد.
سلیمانی رباطی ادامه داد: بر اساس این وقف، نه گربه باید تنبیه میشد و نه غذایی که برده بود از او پس گرفته میشد؛ بلکه صاحبخانه میتوانست به متولی موقوفه مراجعه کند و خسارت واردشده را از محل درآمد زمین دریافت نماید.
چرا در بشرویه گربه مهم بود؟
شاید چنین وقفی امروز عجیب به نظر برسد، اما گربه در زندگی مردم شهرهای تاریخی فقط یک حیوان خانگی نبود. این حیوان نقشی مهم در کنترل موش ها و حفظ بهداشت محیط زندگی مردم داشتند.
مسئول میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی بشرویه با اشاره به این موضوع گفت: گربهها با کنترل جمعیت موشها و دیگر حیوانات موذی، نقش مهمی در حفظ سلامت و بهداشت محیط زندگی مردم ایفا میکردند.
اهمیت این نقش حتی در فرهنگ شفاهی مردم بشرویه نیز بازتاب پیدا کرده است.
در ضربالمثلی قدیمی در این منطقه آمده است: «هرکه از قوت گربه قنعت کنه، موشا دِ کمینشن»؛ یعنی هرکس به گربه غذا ندهد و آن را از خانه خود طرد کند، باید منتظر موشها باشد.
همین ضربالمثل کوتاه، تصویری از رابطه گربه با خانه و زندگی روزمره مردم ارائه میدهد؛ رابطهای که ظاهراً آنقدر اهمیت داشته که برای آن سازوکاری رسمی مانند وقف نیز شکل گرفته است.
از مصر باستان تا خانههای بشرویه
البته ارتباط انسان و گربه سابقهای بسیار طولانیتر از دوره قاجار دارد. گربه در تمدن مصر باستان جایگاهی ویژه داشت و در باورهای دینی و هنر این تمدن نیز حضوری پررنگ پیدا کرده بود. اهمیت این حیوان به اندازهای بود که حتی در برخی روایتهای تاریخی مربوط به نبرد کمبوجیه دوم با مصر در سال ۵۲۵ پیش از میلاد نیز به جایگاه گربه در باور مصریان اشاره شده است.
اما اگر گربه در مصر باستان رنگی از تقدس داشت و در برخی روایتهای مربوط به هخامنشیان به عنصری در جنگ تبدیل شد، در بشرویه داستان شکل دیگری داشت؛ گربه بخشی از زندگی روزمره مردم بود.
گربهها در کوچههای باریک و خانههای خشتی رفتوآمد میکردند، موشها را شکار میکردند و گاهی هم سراغ گوشت و غذای خانهها میرفتند. برای همین اتفاق ساده، سازوکاری برای جبران خسارت شکل گرفته بود.
نکته مهم این است که «زمین گربهگی» صرفاً یک روایت شفاهی نیست. سلیمانی رباطی با اشاره به وجود وقفنامه این موقوفه گفت متن مکتوب وقفنامه «زمین گربهگی» در مجموعه نسخ و کتب خطی بشرویه نگهداری میشود.
به گفته او، این سند میتواند برای مطالعه تاریخ اجتماعی، فرهنگ عامه و شیوه تعامل مردم منطقه با حیوانات در دوره قاجار و سدههای متأخر اسلامی اهمیت داشته باشد.
منبع: مهر