سارا شاهرخی: موفقیت خیریه را نباید با تعداد مددجویان و میزان پولِ جمعآوریشده سنجید
به گزارش پایگاه خبری تحلیلی خیر ایران، سارا شاهرخی؛ بنیانگذار و مدیرعامل بنیاد مردمنهاد ایفا، در نشست «گذار از خیریه سنتی به نیکوکاری هوشمند» که دوشنبه ۹ شهریور با همت «خیر ایران» در سالن کنفرانس هتل قلب تهران برگزار شد، با تأکید بر ضرورت تغییر نگاه به فعالیتهای خیرخواهانه گفت: افزایش تعداد مددجویان یا حجم منابع مالی یک خیریه، لزوماً نشانه موفقیت آن نیست؛ معیار اصلی باید این باشد که فعالیت خیریه تا چه اندازه توانسته تغییری پایدار در زندگی افراد ایجاد کند و آنان را از وابستگی به حمایتهای مستمر خارج سازد.
شاهرخی با اشاره به تجربه شخصی خود در ورود به حوزه نیکوکاری اظهار کرد: فعالیت حرفهای من در ابتدا کاملاً در فضای کسبوکار بود و بهصورت اتفاقی وارد فعالیتهای خیریه شدم. شرکتی که در آن فعالیت میکردم، خیریه کوچکی داشت که از حدود ۷۰ خانواده، عمدتاً خانوادههای دارای مادرسرپرست، حمایت میکرد و کمکهایی همچون تأمین اجاره مسکن، مواد غذایی و هزینه تحصیل فرزندان را در اختیار آنان قرار میداد.
وی افزود: پس از مدتی این پرسش برایم شکل گرفت که آیا نمیتوان به جای استمرار این حمایتها، از تخصص کسبوکاری برای توانمندسازی این زنان و ایجاد امکان استقلال اقتصادی آنان استفاده کرد؟ تلاش کردیم فرصتهای شغلی مختلفی ایجاد کنیم، اما بهمرور متوجه شدم که بسیاری از این مشاغل پایداری لازم را ندارند.
شاهرخی ادامه داد: بخشی از مددجویان، مهاجران روستایی ساکن حاشیه شهرهای بزرگ بودند که همزمان از چند نهاد دولتی و غیردولتی خدمات دریافت میکردند. همین تجربه باعث شد به این نتیجه برسم که اگر بتوانیم پیش از مهاجرت، در روستاها زمینه ایجاد کسبوکار پایدار را فراهم کنیم، افراد میتوانند روی پای خود بایستند و اساساً در آینده به مددجوی خیریه تبدیل نشوند.
وی با بیان اینکه نگاهش به معیار موفقیت در فعالیت خیریه بهتدریج تغییر کرد، گفت: خیریهای که با آن همکاری میکردم از ۷۰ خانواده تحت پوشش به حدود ۷۰۰ خانواده رسید و در آن زمان تصور میکردیم افزایش تعداد مددجویان و منابع مالی نشانه موفقیت است؛ اما بعدها متوجه شدم مسئله اصلی، پایداریِ اثر است.
شاهرخی در بخش دیگری از سخنان خود با انتقاد از تکرار شیوههای سنتی نیکوکاری تصریح کرد: هنوز در بسیاری از فعالیتهای خیرخواهانه، معیار موفقیت میزان پول جمعآوریشده یا تعداد بستههای حمایتی توزیعشده است؛ در حالی که باید پرسید این فعالیتها چه میزان تغییر واقعی و تحول پایدار ایجاد کردهاند. نمیتوان مسائل پیچیده امروز، از جمله فقر و محرومیت، را صرفاً با راهحلهای ساده و تکراری گذشته حل کرد.
وی با اشاره به تجربه سهساله خود در یک خیریه گفت: در پایان این دوره، با وجود اینکه تعداد خانوادههای تحت پوشش از ۷۰ به ۷۰۰ خانواده رسیده بود، تنها سه نفر توانسته بودند بهطور واقعی از چرخه حمایت خارج شوند. این تجربه برای من بسیار تعیینکننده بود؛ زیرا متوجه شدم ممکن است فعالیتی که با نیت خیر انجام میشود، به جای استقلال افراد، وابستگی آنان را افزایش دهد. همان منطقی که در کسبوکار بر استفاده بهینه از منابع حاکم است، باید در فعالیت اجتماعی نیز مورد توجه قرار گیرد؛ با این تفاوت که در اینجا هدف، کسب سود مالی نیست، بلکه باید با کمترین منابع، بیشترین اثر اجتماعی پایدار را ایجاد کرد.
مدیرعامل ایفا اظهار کرد: از آن مقطع تصمیم گرفتم فعالیت غیرانتفاعی را بهگونهای دنبال کنم که افراد پس از دریافت حمایت، برای ادامه مسیر زندگی به سازمان یا فرد کمککننده وابسته نباشند. همین رویکرد موجب شد مدل سنتیِ فعالیت تغییر کند و استفاده از فناوری، پلتفرمهای دیجیتال و مدلهای کسبوکار مقیاسپذیر وارد فعالیتهای اجتماعی شود.
شاهرخی در پایان گفت: با استفاده از این رویکرد، در مدت سه سال توانستیم فعالیت خود را به حدود ۴۰۰ روستا در ۱۰ استان گسترش دهیم و با ایجاد یک پلتفرم و طراحی مدل کسبوکار مناسب برای فعالیت غیرانتفاعی، هزینههای اجرایی را نیز در سطح پایینی نگه داریم.
