وقتی جنگ، فعالیتهای هنری نابینایان را به حاشیه میبرد
خیر ایران در ادامه پرونده «خیریههای جنوب زیر آتش جنگ»، بار دیگر به هرمزگان رفته است؛ استانی که همچنان در سایه شرایط جنگی قرار دارد. مؤسسه «ستاره توانبخش هرمزگان» که با تکیه بر هنر در مسیر توانمندسازی افراد دارای معلولیت، بهویژه نابینایان و کمبینایان، فعالیت میکند، در این روزها نیز تلاش کرده است حمایت از جامعه هدف خود را متوقف نکند. محمد پورحسن، عضو هیئتمدیره این مؤسسه، در گفتوگو با «خیر ایران» از فعالیتهای هنری مجموعه، خدمات حمایتی و دغدغههای نابینایان در روزهای جنگ میگوید.
-لطفاً ابتدا خودتان و مؤسسه «ستاره توانبخش هرمزگان» را معرفی کنید و بگویید این مجموعه چگونه شکل گرفت؟
مؤسسه «ستاره توانبخش هرمزگان» از سال ۱۳۹۵ فعالیت خود را آغاز کرد. اعضای هیئتمدیره این مؤسسه عمدتاً از افراد نابینا هستند و بنده نیز بهعنوان یکی از اعضای هیئتمدیره در این مجموعه فعالیت میکنم.
پیش از تأسیس مؤسسه، سالها در حوزه هنر، بهویژه موسیقی و تئاتر، فعالیت گروهی داشتیم و در جشنوارههای مختلف، چه در حوزه افراد دارای معلولیت و چه در جشنوارههای عمومی کشور، حضور پیدا کردیم و موفق به کسب رتبههای مختلف شدیم. همین تجربه به ما نشان داد که هنر میتواند نقش مهمی در توانمندسازی افراد دارای معلولیت ایفا کند.
به همین دلیل تصمیم گرفتیم فعالیتهایمان را در قالب یک مؤسسه رسمی ادامه دهیم. برخلاف اینکه معمولاً از اصطلاح «هنردرمانی» استفاده میشود، ما معتقدیم هنر صرفاً یک ابزار درمانی نیست، بلکه میتواند زمینه حضور فعال افراد دارای معلولیت در جامعه را فراهم کند. هنر آنان را از انزوا، خانهنشینی و گوشهگیری خارج کرده و امکان مشارکت اجتماعی، اعتمادبهنفس و استقلال بیشتری برایشان ایجاد میکند.
امروز مؤسسه «ستاره توانبخش هرمزگان» ۱۰ پایگاه هنردرمانی در مناطق محروم و کمترتوسعهیافته استان هرمزگان راهاندازی کرده است. هر پایگاه ظرفیت پذیرش ۸۰ نفر را دارد و در مجموع سالانه حدود هزار و ۳۰۰ نفر از خدمات آموزشی این مراکز بهرهمند میشوند.
فعالیت مؤسسه در ابتدا بر آموزشهای هنری متمرکز بود، اما بهتدریج خدمات مددکاری نیز به آن اضافه شد. اکنون علاوه بر برنامههای هنری، یک مرکز «مثبت زندگی» نیز زیرمجموعه مؤسسه فعالیت میکند و در حال حاضر ۵۹۷ پرونده مددکاری تحت پوشش این مرکز قرار دارد.
از جمله دستاوردهای این مجموعه، راهیابی گروه تئاتر مؤسسه در دو دوره متوالی به جشنواره بینالمللی فجر است؛ اتفاقی که نشان داد افراد دارای معلولیت، در صورت فراهم بودن فرصت و حمایت، میتوانند در بالاترین رویدادهای هنری کشور نیز حضور مؤثر داشته باشند.
هدف اصلی ما از همان ابتدا، توانمندسازی افراد دارای معلولیت، بهویژه نابینایان، از مسیر هنر بوده است؛ هدفی که همچنان محور اصلی فعالیتهای مؤسسه است.
- آیا فعالیتهای هنری مؤسسه به اشتغال افراد دارای معلولیت نیز منجر شده است؟
بله، یکی از مهمترین اهداف ما همین موضوع بوده است. تلاش کردیم آموزشهای هنری به سطحی برسد که افراد بتوانند از طریق آن کسب درآمد کنند.
برای نمونه، دو نفر از اعضای گروه موسیقی مؤسسه امروز بهعنوان مدرس موسیقی فعالیت میکنند و از همین مسیر امرار معاش دارند. همچنین در بخش هنرهای تجسمی نیز آثار هنرجویان در نمایشگاهها عرضه میشود و امکان فروش و درآمدزایی برای آنان فراهم شده است.
سال گذشته نیز با هدف ایجاد اشتغال پایدار و حرکت به سمت خودکفایی مؤسسه، یک مجموعه غذایی و رستوران راهاندازی کردیم که از آذرماه فعالیت خود را آغاز کرده است. در این مجموعه تعدادی از نابینایان، کمبینایان و زنان سرپرست خانوار مشغول به کار هستند و امیدواریم در آینده بتوانیم این طرح را توسعه دهیم.
از سوی دیگر، یکی از برنامههای مهم پیشروی مؤسسه، راهاندازی «خانه هنر معلولان» با همکاری سازمان بهزیستی و شهرداری بندرعباس است. این مجموعه میتواند علاوه بر ایجاد فرصتهای شغلی، به توسعه فعالیتهای فرهنگی و اجتماعی افراد دارای معلولیت نیز کمک کند.
-در روزهای اخیر و همزمان با ادامه درگیریها در جنوب کشور، این شرایط چه تأثیری بر فعالیتهای مؤسسه گذاشته است؟
محمد پورحسن: با توجه به شرایط موجود، مددکاران مؤسسه به همراه دو روانشناس فعال در مجموعه، بهصورت مستمر با افراد جامعه هدف در ارتباط هستند و وضعیت معیشتی و روحی آنان را پیگیری میکنند.
در این مدت برای بخشی از مددجویان بستههای معیشتی توزیع کردیم و همچنین سه کارگاه آموزشی با موضوع کاهش استرس و مدیریت اضطراب ویژه افراد دارای معلولیت برگزار شد تا بتوانیم بخشی از فشار روانی ناشی از شرایط جنگی را کاهش دهیم.
متأسفانه به دلیل شرایط فعلی، بخشی از فعالیتهای هنری مؤسسه کمرنگ شده است و امکان برگزاری برخی برنامهها مانند گذشته وجود ندارد. با این حال، چون هنر برای وضعیت روحی بچهها بسیار ضروری است، تلاش میکنیم به بهانههای مختلف آنان را دور هم جمع کنیم؛ حتی اگر یک دورهمی کوچک یا جشن تولد یکی از اعضا باشد. هدف ما این است که ارتباط اجتماعی آنان حفظ شود و احساس تنهایی و انزوا در میانشان افزایش پیدا نکند.
-منابع مالی این کمکها چگونه تأمین میشود؟ آیا همچنان ارتباط مؤسسه با خیرین حفظ شده است؟
اگر بخواهم صادقانه پاسخ بدهم، بستههای معیشتی اخیر عمدتاً با توان داخلی خود مؤسسه تأمین شد و در این مرحله کمک مشخصی از سوی خیرین دریافت نکردیم.
ما از محل اندوختههای قبلی مجموعه و همچنین با مشارکت تعدادی از اعضای هیئتمدیره که شرایط مالی بهتری داشتند، توانستیم برای حدود ۱۲۰ نفر از مددجویان کمک معیشتی فراهم کنیم.
- برای انتخاب این ۱۲۰ نفر معیار مشخصی داشتید؟
بله. اولویت ما افرادی بودند که در نتیجه شرایط جنگی و ناامنیهای اخیر، منبع درآمد خود را از دست داده یا درآمدشان بهشدت کاهش یافته بود.
برای مثال، تعدادی از اعضای گروههای موسیقی مؤسسه از طریق اجرای برنامههای هنری درآمد داشتند. با لغو اجراها، این منبع درآمد عملاً متوقف شد. همچنین برخی از مددجویان ما در حوزه مشاغل خانگی فعالیت میکنند؛ مانند تهیه کیکهای تولد و محصولات خانگی. طبیعی است که در چنین شرایطی تقاضا برای این خدمات کاهش پیدا میکند و درآمد این افراد نیز تحت تأثیر قرار میگیرد.
- افراد نابینا و دارای معلولیت در شرایط جنگی با چه چالشهای متفاوتی نسبت به افراد عادی روبهرو میشوند؟
قطعاً شرایط جنگی برای همه افراد جامعه اضطرابآور است، اما برای افراد دارای معلولیت، بهویژه نابینایان، این نگرانیها ابعاد دیگری هم پیدا میکند.
ممکن است فرد مدام با این سؤال روبهرو باشد که اگر حادثهای رخ دهد، چگونه باید خود را به محل امن برساند؟ چگونه مسیر را پیدا کند؟ چه کسی به او کمک خواهد کرد؟
به همین دلیل، تأکید من به خانوادهها این است که از قبل برای چنین شرایطی برنامه داشته باشند و مهمتر از همه، به فرد دارای معلولیت احساس امنیت و اطمینان بدهند. آرامش روانی در این موقعیتها بسیار تعیینکننده است.
- وضعیت این روزهای هرمزگان و بندرعباس را چگونه توصیف میکنید؟
زندگی در هرمزگان همچنان ادامه دارد، اما نمیتوان گفت این اتفاقات بر زندگی مردم تأثیر نگذاشته است. واقعیت این است که فضای عمومی جامعه تحت تأثیر قرار گرفته است.
برای نمونه، وقتی انفجاری در فاصله حدود ۲۰ کیلومتری بندرعباس و در محدوده صنایع رخ میدهد، حتی صدای آن نیز میتواند استرس قابل توجهی در میان مردم ایجاد کند.
متأسفانه در جریان حوادث اخیر، دو نفر از افراد دارای معلولیت در حادثهای که در یکی از پلهای بینشهری استان رخ داد، جان خود را از دست دادند و به شهادت رسیدند. این اتفاق برای ما بسیار تلخ بود و از همینجا بار دیگر به خانوادههای آنان تسلیت میگویم.
-اگر نکتهای باقی مانده که دوست دارید مخاطبان «خیر ایران» بدانند، بفرمایید.
استان هرمزگان، بهویژه در فصل گرما، با دمای بالا و رطوبت شدید روبهروست و اگر در چنین شرایطی بحرانی رخ دهد، مشکلات مردم دوچندان میشود. امیدوارم هموطنان بیش از گذشته به خانوادههایی توجه کنند که به دلیل شرایط اخیر، منبع درآمد خود را از دست دادهاند یا با مشکلات معیشتی روبهرو هستند. حتی یک حمایت کوچک نیز میتواند بخشی از بار سنگین این روزها را از دوش این خانوادهها بردارد.
در پایان لازم میدانم از مجموعه بهزیستی استان هرمزگان قدردانی کنم. خانم جهانشاهی، مدیرکل بهزیستی استان، و دکتر آشوری استاندار هرمزگان در این مدت با حساسیت و بهصورت شخصی پیگیر وضعیت افراد دارای معلولیت و خانوادههای نیازمند بودند و شرایط جامعه هدف را بهطور مستمر رصد میکردند. این همراهی و توجه، برای مؤسسه ما و مددجویان بسیار ارزشمند و امیدبخش بود و جا دارد از حمایتهای آنان صمیمانه تشکر کنم.