افراد نوآور روستایی از ایدهپردازان و برنامهریزان غیر بومی اثرگذارترند
به گزارش پایگاه خبری تحلیلی خیر ایران، صدوبیستونهمین نشست «یک چای، یک تجربه» با حضور لیلا طاهری، مدیرعامل کانون توسعه کارآفرینی روستایی ایران (تکرا)، و به میزبانی آکادمی خیر ایران برگزار شد.
در این نشست، طاهری با روایت تجربه شکلگیری کانون تکرا، به تبیین رویکرد این مجموعه در حوزه توسعه کارآفرینی روستایی پرداخت و تأکید کرد که توسعه پایدار، بیش از آنکه به تدوین سیاستها و برنامههای متعدد وابسته باشد، نیازمند شناسایی و توانمندسازی افرادی است که در دل جوامع محلی، خود منشأ تحول هستند.
«کسانی که کار خیر میکنند، به خیریهها نیاز دارند؛ لازم نیست خیریهها عزت نفس خود را از دست بدهند و برای گرفتن پروژه یا کمک، التماس کنند.
وی در ابتدای سخنان خود با اشاره به مسیر ورودش به حوزه توسعه روستایی گفت که برنامهای از پیش تعیینشده برای فعالیت در این عرصه نداشته و شرایط و تجربههای زندگی او را به این مسیر هدایت کرده است. به گفته او، فعالیت در حوزه کارآفرینی روستایی از حضور اتفاقی در یک همایش آموزشی درباره آینده مشاغل روستایی و چالش کمآبی آغاز شد و همان تجربه، مسیر حرفهای او را تغییر داد.
طاهری با اشاره به تأسیس کانون توسعه کارآفرینی روستایی ایران (تکرا) در سال ۱۳۹۵ گفت این مجموعه با همراهی جمعی از استادان دانشگاه، مدیران اجرایی، کارآفرینان و فعالان اجتماعی شکل گرفت؛ افرادی که هر کدام نماینده یکی از اجزای اکوسیستم توسعه بودند. به گفته وی، از همان ابتدا تلاش شد تا نگاه تکرا صرفاً آموزشی نباشد، بلکه بتواند میان دولت، دانشگاه، بخش خصوصی و جامعه محلی ارتباط برقرار کند.
مدیرعامل تکرا با تأکید بر اینکه بسیاری از طرحهای توسعه به دلیل نبود هماهنگی میان این بازیگران به نتیجه مطلوب نمیرسند، افزود: «اگر هر کدام از این بخشها جداگانه عمل کنند، توسعه اتفاق نمیافتد. نقش ما ایجاد ارتباط میان این اجزا و شکل دادن به یک اکوسیستم همکاری است.»
وی در بخش دیگری از سخنانش به موضوع «عزت نفس» در سازمانهای مردمنهاد پرداخت و اظهار کرد: «یکی از آسیبهایی که گاهی در فعالیت خیریهها و سازمانهای مردمنهاد دیده میشود، این است که تصور میکنند باید برای جذب منابع مالی مدام درخواست و خواهش کنند، در حالی که کسانی که قصد انجام کار خیر دارند، خودشان به دنبال مجموعههای معتبر و اثرگذار میگردند.»
طاهری با بیان اینکه کانون تکرا هیچگاه برای دریافت پروژه به سراغ دستگاهها نرفته است، تجربهای از فعالیت این مجموعه را تشریح کرد و گفت زمانی که یکی از پروژهها به دلیل اختلاف در اهداف و شیوه اجرا کنار گذاشته شد، در همان روز پیشنهاد پروژهای دیگر با اعتباری چند برابر از سوی نهادی دیگر به این مجموعه ارائه شد. او این تجربه را نشانه اهمیت پایبندی به مأموریت و حفظ استقلال سازمانهای مردمنهاد دانست.
وی سپس به نخستین تجربه میدانی تکرا در شهرستان قلعهگنج استان کرمان اشاره کرد و گفت این پروژه در قالب طرح آبادانی و پیشرفت شهرستان قلعهگنج با رویکرد معیشت پایدار اجرا شد؛ طرحی که در آن، تکرا مسئولیت بررسی ابعاد اجتماعی و ارائه راهکارهای توسعه کارآفرینی را بر عهده داشت.
طاهری با بیان اینکه فعالیتهای اولیه تکرا نیز مانند بسیاری از نهادهای توسعهای بر آموزش متمرکز بود، گفت تجربه حضور در روستاها نشان داد مردم از تعدد دورههای آموزشی خسته شدهاند. به گفته او، بسیاری از روستاییان به فعالان توسعه میگفتند: «شما میآیید، آموزش میدهید، عکس میگیرید و میروید، اما مسائل اصلی ما همچنان باقی میماند.»
مدیرعامل تکرا افزود: «همین تجربه باعث شد در رویکرد خود بازنگری کنیم. به این نتیجه رسیدیم که مسئله اصلی، کمبود آموزش نیست؛ بلکه باید افرادی را پیدا کنیم که در دل همان جامعه، بدون حمایتهای گسترده، توانستهاند راهحلهایی برای مشکلات خود پیدا کنند.»
وی توضیح داد که بر همین اساس، ایده برگزاری رویداد «روستاییشو» شکل گرفت؛ رویدادی که با هدف شناسایی و معرفی افراد نوآور و اثرگذار روستایی طراحی شده است.
به گفته طاهری، در این رویداد، کارآفرینان، دهیاران، تعاونیها، صندوقهای اعتبارات خرد و سایر کنشگران محلی بر اساس شاخصهای علمی ارزیابی میشوند و تجربههای موفق خود را در قالب روایتهای الهامبخش با دیگران به اشتراک میگذارند.
«ما به این نتیجه رسیدیم که روستاهای ایران سالهاست تحت هجوم آموزش قرار دارند؛ همه میخواهند آموزش بدهند، اما کمتر کسی به دنبال شناسایی ظرفیتهای واقعی مردم است.»
وی تأکید کرد: «افرادی که در این جشنواره معرفی میشوند، کسانی هستند که با وجود همه محدودیتها، در روستا ماندهاند، شکست خوردهاند، دوباره برخاستهاند و مسیر تازهای پیدا کردهاند. این افراد از بسیاری از اسناد و آییننامههایی که در دستگاههای مختلف نوشته میشود، اثرگذاری بیشتری دارند؛ زیرا پیش از تصویب سیاستها، خودشان در عمل مسیر توسعه را آغاز کردهاند.»
طاهری همچنین درباره روند حرفهای شدن این رویداد گفت در هر دوره، گروه جدیدی به بخشهای جشنواره افزوده میشود و شاخصهای ارزیابی نیز توسط کمیته علمی تدوین میشود. به گفته او، حتی افرادی که در جشنواره برگزیده نمیشوند نیز از طریق راهنماها، چکلیستها و محتوای آموزشی تهیهشده، با استانداردهای فعالیت حرفهای آشنا میشوند و همین موضوع به ارتقای کیفیت عملکرد آنان کمک میکند.
وی با اشاره به نخستین دوره برگزاری «روستاییشو» در سال ۱۳۹۸ اظهار کرد استقبال شرکتکنندگان از روایتهای کارآفرینان روستایی به اندازهای بود که بسیاری از حاضران، برنامههای بعدازظهر خود را لغو کردند تا بتوانند تا پایان رویداد حضور داشته باشند.
مدیرعامل تکرا در ادامه، به تجربه این مجموعه در اجرای پروژههای توسعهای در مناطق مختلف کشور از جمله سوادکوه نیز اشاره کرد و گفت رویکرد تکرا در همه پروژهها بر شبکهسازی استوار بوده است. به گفته او، این مجموعه تلاش میکند پیش از آغاز هر فعالیت، دانشگاهها، سازمانهای مردمنهاد، گروههای محلی و سایر ظرفیتهای موجود در منطقه را شناسایی و به یکدیگر متصل کند.
طاهری با تأکید بر اینکه توسعه بدون مشارکت بازیگران محلی امکانپذیر نیست، افزود: «افراد بومی، مهمترین عامل تداوم توسعه هستند؛ زیرا سازمانهای ملی پس از پایان پروژه منطقه را ترک میکنند، اما مردم همانجا میمانند و باید خودشان مسیر توسعه را ادامه دهند.»
«افراد پیشرو و نوآور روستایی، از صدها سند و آییننامهای که نوشته میشود، اثرگذارترند؛ چون قبل از تصویب سیاستها، خودشان دست به کار شدهاند.»
وی در پاسخ به پرسشی درباره عوامل مؤثر بر توسعه روستاها نیز گفت هرچند عواملی مانند فقر، کمبود زیرساخت، نبود آب یا فاصله از مراکز خدماتی در توسعهنیافتگی روستاها نقش دارند، اما مهمترین مسئله این است که افراد فرصت پیدا کنند استعدادها و تواناییهای واقعی خود را کشف کنند.
او با اشاره به رویکردهای جدید توسعه در جهان افزود: «امروز دیگر صرف آموزش دادن یا حتی آموزش مهارت کافی نیست. هر انسانی استعداد و علاقه خاص خود را دارد و توسعه زمانی اتفاق میافتد که هر فرد در جای درست خود قرار گیرد. وظیفه ما این است که به افراد کمک کنیم استعدادشان را پیدا کنند و سپس اگر به آموزش، مشاوره یا ارتباط با شبکههای تخصصی نیاز داشتند، آن امکانات را در اختیارشان قرار دهیم.»
طاهری در پایان این نشست، مهمترین توصیه خود به فعالان اجتماعی، خیریهها و کنشگران حوزه توسعه را «یادگیری مستمر» عنوان کرد و گفت: «اگر هر روز فرصت تازهای برای زندگی داریم، یعنی هنوز فرصت داریم یاد بگیریم، بهتر شویم و به بهترین نسخه خودمان نزدیکتر شویم.»