به گزارش پایگاه خبری تحلیلی خیر ایران، جامجهانی ۲۰۲۶ با گستردگی جغرافیایی، حضور ۴۸ تیم و توجه رسانهای کمنظیر، ظرفیتی استثنایی برای تبدیل شدن به سکویی جهانی برای پویشهای خیریه و اجتماعی فراهم کرده است. این رویداد که برای نخستین بار در سه کشور کانادا، مکزیک و ایالات متحده برگزار میشود، هرکدام از این کشورها ترکیبی از جوامع مهاجر، اقلیتهای قومی، فرهنگهای بومی، شهرهای بزرگ و مناطق محروم را در خود جای دادهاند. در چنین فضایی، فوتبال میتواند زبان مشترک مردمی باشد که شاید در سیاست، اقتصاد یا رسانه کمتر صدای یکدیگر را بشنوند. آنچه این دوره را از بسیاری ادوار پیشین متمایز میکند، نه شعارهای کلی، بلکه اقدامات عینی، ملموس و قابلاندازهگیری است که در دل این رویداد بزرگ جای گرفتهاند.
جام جهانی میتواند یادآور این حقیقت باشد که فوتبال، با همه ضعفها، حاشیهها، پولهای عجیب و تصمیمهای گاهی غیرقابل دفاع مدیرانش، هنوز قدرتی انسانی دارد. قدرت جمع کردن آدمها کنار هم. قدرت ساختن امید برای کودکی که از پشت تلویزیون رویا میسازد. قدرت تبدیل یک مسابقه نود دقیقهای به گفتوگویی جهانی درباره عدالت، سلامت، محیط زیست، آموزش و همدلی. پویشهای خیریه و اجتماعی اگر درست طراحی و اجرا شوند، میتوانند این قدرت را از ورزشگاهها به زندگی واقعی مردم منتقل کنند.
پویشهای سهگانهی فیفا؛ پیامهای صلح، آموزش و مبارزه با نژادپرستی
فیفا با همکاری نهادهای بینالمللی، سازمانهای غیردولتی و بخش خصوصی، مجموعهای از کمپینهای تأثیر اجتماعی را طراحی و اجرا کرده است که در تمامی ۱۰۴ مسابقه و ۱۶ ورزشگاه میزبان به نمایش درمیآید. «فوتبال جهان را متحد میکند» (Football Unites the World) پویشی جهانی برای الهامبخشی، اتحاد و توسعه از طریق فوتبال است. این پویش، مردم سراسر جهان را در کنار هم جمع میکند تا بازی زیبا را جشن بگیرند و تعهد کسانی را که فوتبال را زندگی میکنند ، خواه بازیکن، مربی یا هوادار را نسبت به شکلدهی به جوامع و جامعهی خود به تصویر میکشد.
این پویشها در سه محور اصلی ساماندهی شدهاند که در ادامه به تفصیل به آنها میپردازیم. فیفا سه کمپین مشخص را در طول جامجهانی به اجرا گذاشته است که هر یک در مراحل مختلف مسابقات پیامرسانی میکنند. جیاننی اینفانتینو، رئیس فیفا، در این باره گفته است: «کمپینهای تأثیر اجتماعی فیفا، جامجهانی را به عنوان جشنی قدرتمند از وحدت، تنوع و اشتیاق مشترک به نمایش خواهند گذاشت.»
- «Unite for Peace» (متحد برای صلح): این کمپین در مرحلهی گروهی به اجرا درمیآید. تمام ۴۸ تیم حاضر و داوران مسابقات، بازوبندهایی با این پیام بر تن دارند. این اقدام در راستای ترویج صلح و همبستگی در سراسر جهان طراحی شده است و بر نقش فوتبال بهعنوان پلی برای ارتباط میان فرهنگها و ملتها تأکید دارد. این کمپین همچنین از ابتکارات دیگری مانند برنامهی پناهندگان بنیاد فیفا که با همکاری کمیساریای عالی سازمان ملل در امور پناهندگان (UNHCR) اجرا میشود، حمایت میکند.
- «Unite for Education» (متحد برای آموزش): این کمپین در مراحل حذفی (یکهشتم، یکچهارم و نیمهنهایی) جایگزین پیام پیشین میشود و بر اهمیت آموزش از طریق فوتبال تأکید دارد. فیفا با این اقدام، توجه جهانیان را به بحران دسترسی به آموزش در بسیاری از نقاط جهان جلب میکند.
- «No Racism» (نه به نژادپرستی): کمپینی برای مقابله با هرگونه تبعیض نژادی که در تمامی مسابقات به شکل برجستهای پیامرسانی میشود. شعار نسخهی امسال این کمپین «Listen, Stand Up, Show Up» (گوش کن، برخیز، حضور پیدا کن) است و موضع صفرتلرانس فیفا را در برابر نژادپرستی تقویت میکند. این کمپین هواداران را تشویق میکند به تجارب قربانیان نژادپرستی گوش دهند، زمانی که شاهد ناروایی هستند به نشانهی مخالفت برخیزند و در مبارزه با نژادپرستی متحد باشند.
آموزش؛ محور اصلی پویشهای جهانی
بزرگترین ابتکار اجتماعی جامجهانی ۲۰۲۶، صندوق آموزش فیفا و گلوبال سیتیزن (FIFA Global Citizen Education Fund) است. این صندوق با هدف جمعآوری ۱۰۰ میلیون دلار برای توسعهی دسترسی به آموزش و فوتبال برای کودکان سراسر جهان راهاندازی شده است. تاکنون بیش از ۳۰ میلیون دلار از این هدف محقق شده است و ۱ دلار از هر بلیت فروختهشده به این صندوق اختصاص مییابد.
در کنار این صندوق، پویش «Footwork for Futures» (حرکات پا برای آینده) با همکاری شرکت متلایف (MetLife) راهاندازی شده است. در این چالش ویدیویی، کاربران با انتشار ویدیوی توپگردانی خود با هشتگ #FootworkForFutures، به ازای هر ویدیو ۵ دلار به این صندوق کمک میکنند. متلایف همچنین بهعنوان یکی از بنیانگذاران این صندوق، تعهد ۹ میلیون دلاری را اعلام کرده است.
نکتهی شاخص دیگر، اولین نمایش نیمهوقت (Half-time Show) در تاریخ فینال جامجهانی است که با همراهی هنرمندان برگزار میشود و به طور کامل به حمایت از این صندوق آموزشی اختصاص دارد. یکی از این هنرمندان که عضو هیئت مشورتی این صندوق است، در این باره گفته: «تمام زندگیام را صرف دو کار کردهام: ساختن آهنگ و ساختن مدرسه. در جامجهانی، این دو مسیر به هم میرسند.»
سلامت و تحرک؛ پیام «فعال باش»
فیفا با همکاری سازمان جهانی بهداشت (WHO)، پویش «Be Active» (فعال باش) را به اجرا گذاشته است که با هدف تشویق کودکان به دستکم ۶۰ دقیقه فعالیت بدنی روزانه طراحی شده است. آمارها نشان میدهد که از هر پنج کودک در جهان، چهار کودک فعالیت بدنی کافی ندارند.
در عمل، تیمهای ملی حاضر در جامجهانی در قالب ۴۶ جلسهی آموزشی اجتماعی (Community Training Sessions) میزبان کودکان محلی بودهاند. بیش از ۵۶،۰۰۰ میهمان در این جلسات شرکت کردهاند و ۲۳ شهری که میزبان مسابقات نیستند نیز از این برنامه بهرهمند شدهاند. ده تیم شامل الجزایر، اتریش، کلمبیا، کوراسائو، فرانسه، غنا، هائیتی، مکزیک، سوئیس و ازبکستان جلسات تمرینی کوچکی برگزار کردند که برای الهامبخشی به نسل بعد و ترویج سبکهای زندگی فعال در میان کودکان طراحی شده بود.
برای نمونه، تیم هائیتی که پس از ۵۲ سال به جامجهانی بازگشته، در نیوجرسی میزبان کودکان محلی بود. ویسون ایسیدور، مهاجم این تیم، گفت: «کودکان آیندهی این جهان هستند. فرقی نمیکند چقدر از زمانم را برایشان صرف کنم، مهم این است که به آنها کمک کنم تا یاد بگیرند.» تیم کوراسائو، کوچکترین کشور از نظر جمعیت و مساحت که تاکنون به جامجهانی راه یافته، نیز با حضور ۵،۱۲۶ تماشاگر در جلسهی آموزشی خود، رکورد بیشترین استقبال را به خود اختصاص داد. یورین گاری، مدافع این تیم، تأکید کرد: «من معتقدم ورزش برای جسم و همچنین سلامت روان بسیار مهم است. این همان چیزی است که میخواهیم آنها از آن دور کنند - هر روز ورزش کردن، حتی فقط ۲۰ دقیقه پیادهروی در بیرون یا کمی فوتبال بازی کردن برای تناسب اندام و احساس خوب بودن مهم است.»
فراگیری و دسترسی برای همه؛ گامی تاریخی در ورزش جهان
جامجهانی ۲۰۲۶ به نخستین رویداد ورزشی در جهان تبدیل شده است که گواهی «تورنمنت فراگیر حسی (Sensory Inclusive Tournament)» را از سازمان غیرانتفاعی «کالچر سیتی» (KultureCity)، دریافت کرده است. بر اساس پژوهشها، بین ۵ تا ۱۶.۵ درصد از مردم با نیازهای پردازش حسی روبرو هستند. به همین دلیل، در تمام ۱۶ ورزشگاه میزبان مسابقات، اتاقهای مخصوص افراد کمتوان (Sensory Rooms) مجهز به نور کم، صدای کاهشیافته، صندلیهای راحت و تلویزیونهای السیدی با محتوای آرامبخش تعبیه شده است. این فضاها برای افرادی که دچار اضافهبار حسی میشوند، محیطی آرام و حمایتگر؛ از جمله افراد مبتلا به اوتیسم، اختلال استرس پس از سانحه، زوال عقل و اضطراب را فراهم میکند.
طرحی با مشارکت بخش خصوصی: «بازی جمعی» (Play Collective)، برای توسعهی ورزش جوانان
طرح «بازی جمعی» یا (Play Collective)، این برنامه با سرمایهگذاری ۴.۸۷ میلیون دلاری «بنیاد خیریه شرکت آدیداس»، سازمان «فراتر از ورزش» (Beyond Sport) و «گل مشترک» (Common Goal) طراحی شده است تا به سازمانهای ورزشی محلی در شهرهای میزبان کمک کند. ۲۱ سازمان منتخب در شهرهای میزبان، کمکهای مالی چندساله (تا سقف ۱۸۰، هزار دلار) دریافت میکنند. این برنامه از گروههای متنوعی از جمله سازمانهای فعال در حوزهی افراد دارای معلولیت و کودکان مبتلا به بیماریهای جدی، حمایت میکند.
حمایت از جوامع محلی و مناطق محروم
بنیاد فیفا (FIFA Foundation) در چرخهی ۲۰۲۶-۲۰۲۵ از ۱۳۹ سازمان غیردولتی در ۵۷ کشور حمایت میکند که برنامههای مبتنی بر فوتبال را برای ترویج آموزش، شمولیت، برابری جنسیتی و انسجام اجتماعی اجرا میکنند. نزدیک به یک میلیون نفر از ابتکارات این بنیاد بهرهمند شدهاند.
از جمله اقدامات بنیاد فیفا برای حمایت از جوامع محلی و مناطق محروم میتوان به جشنوارههای فوتبال در کانادا اشاره کرد. بنیاد فیفا با همکاری سازمان غیردولتی «تیم آپ» (TeamUp)، جشنوارههای فوتبال در مناطق روستایی کانادا برگزار کرده است. در شهر چیلیواک، بیش از ۲۰۰ کودک از هفت مدرسه محلی در جشنوارهای شرکت کردند که شامل برنامهی ورزشی تطبیقی برای کودکان دارای معلولیت نیز بود.
حمایت از پناهجویان؛ تیمی از جنس امید
جامجهانی ۲۰۲۶ فرصت مناسبی برای توجه به مهاجران و پناهجویان است. بسیاری از کشورهای حاضر در جامجهانی، بازیکنانی دارند که خود یا خانوادههایشان تجربه مهاجرت، تبعیض یا زندگی در شرایط سخت را پشت سر گذاشتهاند. داستان این بازیکنان میتواند الهامبخش میلیونها انسان باشد.
کمیساریای عالی سازمان ملل در امور پناهندگان (UNHCR) تیمی نمادین به نام «Gamechanging Team» (تیم تغییردهنده بازی) را معرفی کرده است. این تیم متشکل از بازیکنان جهانی فوتبال با پیشینهی پناهندگی یا آوارگی است و تجسم امید، شجاعت، تابآوری و قدرت امکاناتی است که وقتی جوانان آوارهی جنگ و آزار، امنیت، فرصت و پذیرش مییابند، به وجود میآید.
کاپیتان این تیم، آلفونسو دیویس، کاپیتان تیم ملی کانادا و سفیر حسننیت UNHCR است که خود در اردوگاه پناهندگان در غنا به دنیا آمد، پس از آنکه والدینش از جنگ در لیبریا گریختند و سپس به کانادا مهاجرت کردند. دیگر اعضای این تیم شامل آنتونیو رودیگر از آلمان (والدینش از سیرالئون گریختند)، علی الحمادی از عراق (در کودکی به بریتانیا پناهنده شد)، ادواردو کاماوینگا از فرانسه (والدینش جنگ در آنگولا را تجربه کردند)، آور مابیل (متولد اردوگاه پناهندگان کاکوما) و برنارد کامونگو (بزرگشده در اردوگاه پناهندگان در تانزانیا) هستند.
در جهانی که بیش از ۱۱۷ میلیون نفر بهاجبار آواره شدهاند و ۴۸.۸ میلیون کودک آواره وجود دارند، این تیم نمادین پیامی روشن دارد: «ما نشان میدهیم وقتی کودکان امنیت و فرصت پیدا میکنند، چه چیزی ممکن است. در زمانهایی مثل این، امیدوارم بتوانیم امید و این باور را به ارمغان بیاوریم که مهم نیست راه چقدر سخت باشد، همیشه میتوانی بر آن غلبه کنی.»
محیط زیست؛ کاشت درخت در تمام شهرهای میزبان
موضوع محیط زیست در جامجهانی ۲۰۲۶ اهمیت ویژهای دارد. برگزاری مسابقات در شهرهای مختلف، سفرهای هوایی گسترده، مصرف انرژی، تولید زباله و فشار بر زیرساختهای شهری، همگی میتوانند اثرات زیستمحیطی قابل توجهی داشته باشند. فیفا با همکاری بنیاد Arbor Day، ابتکاری برای کاشت درخت در تمام ۱۶ شهر میزبان جامجهانی ۲۰۲۶ در سراسر آمریکای شمالی راهاندازی کرده است.
این ابتکار که از سال ۲۰۲۵ آغاز شده، هم شامل احیای جنگلها در مقیاس بزرگ و هم کاشت درخت در سطح محلی میشود. هدف، کاشت یک میلیون درخت از طریق پروژههای احیای جنگل در جنگلهای آمریکای شمالی و افزودن بیش از ۱۲،۰۰۰ درخت در پارکها، محوطههای مدارس، مسیرهای پیادهروی و سایر فضاهای عمومی در تمام ۱۶ شهر میزبان است. تاکنون بیش از ۲۵۰ هزار، درخت از طریق پروژههای احیای جنگل و رویدادهای کاشت اجتماعی کاشته شده است. در مجموع، این ابتکار شامل ۱۹ پروژهی جنگلی و ۲۰ رویداد کاشت اجتماعی با حمایت ۲۴ شریک محلی خواهد بود و پیشبینی میشود وسعت احیای جنگلها به بیش از ۲ هزار، هکتار (معادل حدود هزار زمین فوتبال) برسد.
کاهش اتلاف غذا و کمک به نیازمندان
در چنین رویداد عظیمی، حجم زیادی غذا در اطراف ورزشگاهها، هتلها، مراکز رسانهای و مناطق هواداری مصرف میشود. خوشبختانه، برنامهریزی دقیقی برای جلوگیری از اتلاف غذا و رساندن مواد غذایی سالم به نیازمندان صورت گرفته است.
در کانزاسسیتی، سازمان غیرانتفاعی« باغ پیت» (Pete's Garden) با همکاری فیفا، غذاهای مازاد از رویدادهای جامجهانی را جمعآوری میکند و به وعدههای غذایی برای خانوادههای نیازمند تبدیل میکند. این سازمان غذا را از مسابقات ورزشگاه کانزاسسیتی، جشنوارهی هواداران و هتلهایی که تیمها در آن اقامت دارند، جمعآوری میکند. تامارا وبر، مدیر اجرایی این سازمان، توضیح میدهد: «ما بهطور خاص روی غذای آماده تمرکز میکنیم. در رویدادهای بزرگ یا مسابقات بزرگ فوتبال، همیشه غذای مازادی وجود دارد که از قبل آماده شده است. اگر همهاش سرو نشود، سرآشپزها و مدیران خدمات غذایی، پیش از ما، راه آسان، راحت و امنی برای اهدای آن نداشتند.» انتظار میرود این سازمان بین ژوئن و ژوئیه ۱۰،۰۰۰ وعدهی غذایی اضافی سرو کند.
در نیوجرسی نیز سازمان خیریه « میز به میز» (Table to Table)، غذای باقیمانده از مهمانیهای تماشای مسابقات را جمعآوری میکند تا مطمئن شود هیچ چیزی به هدر نمیرود. همچنین سازمان غیرانتفاعی ««راک اند رپ!»» مستقر در نیویورک با فیفا و ورزشگاه متلایف برای جمعآوری و توزیع مجدد غذای مازاد مورد انتظار از رویدادهای جامجهانی ۲۰۲۶ به خانوادههای نیازمند محلی همکاری کرده است.
۹۰ دقیقه بازی، ابزاری قدرتمند برای تغییر اجتماعی
نقش بازیکنان و چهرههای مشهور در موفقیت این پویشها بسیار تعیینکننده است. یک پیام کوتاه از یک ستاره جهانی، گاهی بیش از دهها جلسه رسمی دیده میشود. در روز افتتاحیهی جامجهانی ۲۰۲۶، صندوق کودکان سازمان ملل (یونیسف) لامین یامال، ستارهی ۱۸ سالهی بارسلونا و تیم ملی اسپانیا را به عنوان جوانترین سفیر حسننیت خود منصوب کرد. یامال بر حق هر کودک برای بازی تمرکز خواهد کرد و از کودکانی حمایت میکند که در شرایط اضطراری انسانی مانند درگیریها یا بلایای طبیعی زندگی میکنند. این انتصاب همزمان با روز جهانی بازی و آغاز جامجهانی ۲۰۲۶ انجام شد و این همزمانی، این اقدام نمادین را به پیامی جهانی دربارهی کودکان و حقوق آنها تبدیل کرد.
منابع:
FIFA Global Citizen Education Fund