پاکستان، برادرِ ایران
به گزارش پایگاه خبری تحلیلی خیر ایران، سفرکردن همیشه به معنای بستن چمدان و دلسپردن به جاده نیست؛ گاهی میتوانیم گوش به داستانی بسپاریم که ما را از مرزهای حقیقی به جهان بیمرز فرهنگها دعوت میکند.
در بیستوهفتمین اپیزود پادکست نیکآوا، از مرز ۹٠٠ کیلومتری کشوری عبور میکنیم که از آن صدای پارسیگویی و ایراندوستی به گوش میرسد. مقصد این سفر صوتی پاکستان است؛ کشوری که از دریچهٔ اخبار سیاسی منطقه با آن آشناییم، اما در این اپیزود، پاکستانشناسان پرده از چهرهٔ نادیدهٔ این همسایهٔ دیرین ایران برمیدارند.
پیش از آشنایی با این اپیزود، خوب است بدانید نیکآوا نخستین پادکست نیکوکاری ایران است که صدای همدلی و اتحاد را در تاریخ و فرهنگ میجوید.
معمای هویتی پاکستان و دوپارگی هندوستان
اولین ایستگاه، دانستن ریشهٔ تاریخی پیدایش کشور پاکستان است. در این اپیزود از ایدهٔ شکلگیری کشوری مسلمان خواهید شنید که با عزم محمدعلی جناح و اقبال لاهوری بهرسمیت شناخته شد و نامش را از حروف ایالتهایش وام گرفتهاند. این میان جدایی هند از پاکستان صرفاً یک مرزگذاری جغرافیایی نیست؛ رخدادی است که با شعار «لا اله الّا الله» از هویت اعتقادی مردم این خطه خبر میدهد؛ البته در این جدایی دستهای پنهان استعمار را نیز نباید نادیده گرفت.
در تهران و شهرهای گوناگون ایران انگلیسیدانی نشانهٔ تجدد است، اما در لاهور و اسلامآباد ماجرا فرق میکند. آنجا کسی که به فارسی سخن بگوید را دارای اصالت خاصی میدانند. در این اپیزود خواهید شنید چطور ۷۰ درصد زبان اردو، از کلمات فارسی ساخته شده است.
میراثداران زبان پارسی و اصالت کلمه
تصور کنید در کشوری قدم میزنید که ۹۰۰ سال، زبان رسمی و دیوانیاش فارسی بوده است. سپس برای دقایقی به سال ۱۹۸۵ بازمیگردید؛ سالی که تصمیم سیاسی برای حذف زبان فارسی، به تجمع فرهنگی مردم در کراچی انجامید. چرا زبان پارسی حذف شد و چرا مردم پاکستان به حذف آن اعتراض کردند؟ دانستن پاسخ این پرسشها در گروی آشنایی با تاریخ سیاسی، فرهنگی پاکستان است. امروز در تهران و شهرهای گوناگون ایران، انگلیسیدانی نشانهٔ تجدد است، اما در لاهور و اسلامآباد ماجرا فرق میکند. آنجا کسی که به فارسی سخن بگوید را دارای اصالت خاصی میدانند. در این اپیزود خواهید خواهید شنید چطور ۷۰ درصد زبانِ اردو، از کلمات فارسی ساخته شده است.
توپهای جامِجهانی در دستان مردم پاکستان
یکی از ناگفتهترین حقایق دربارهٔ پاکستان، نفوذ پاکستان به ویترینهای لوکس جهان است. برخلاف انتظار، پاکستان همان سرزمینی است که توپهای فوتبال جامِجهانی در آن تولید میشوند؛ اما جالبتر، ساخت ابزارهای جراحی در آن است. خیلی از افراد هنوز نمیدانند بسیاری از ابزارهای دقیق پزشکی که با برندهای معتبر آلمانی در بیمارستانها استفاده میشوند، در واقع محصول دستان توانمند کارگران پاکستانی هستند. در این اپیزود، از چالشهای تجاری میان دو همسایه میشنوید و یا شغل عجیب آرایش شتر آشنا میشوید که نگاه شما را به اقتصاد بومی تغییر خواهد داد.
جغرافیایی که نفس را در سینه حبس میکند
اگر به طبیعتگردی علاقهمند هستید، خوب است از شمال پاکستان بشنوید. از بزرگراه کاراکورام که روی جادهٔ ابریشم قرار دارد یا از روستاهایی که در ارتفاعی بالاتر از قلهٔ دماوند، زندگی عادی در آنها در جریان است. پاکستان صاحب سومین ذخیرهٔ بزرگ یخچالهای طبیعی جهان نیز است، اما بهراستی زندگی در میان ۲۰۰۰ قلۀ بالای ۶۰۰۰ متر چگونه است؟
کلاشها؛ بازماندگان اساطیری در درّههای هندوکش
شاید جالبترین بخش این اپیزود، معرفی قوم کلاش باشد. مردمی که هنوز به سبک باستان زندگی میکنند، به جاندارپنداری اعتقاد دارند و رقصهایشان رنگ آیینهای هزارساله را دارد. چرا آنها در میان رقصهایشان کلمهٔ «ایرانای گامبوری» را به زبان میآورند؟ راز تابوتهای رهاشده زیر درختان چنار چیست؟ این بخش از پادکست، شما را به جغرافیایی میبرد که منحصربهفرد و رازآلود است.
چرا اولین رئیسجمهور پاکستان وصیت کرد پیکرش در خاک ایران آرام بگیرد؟ پاسخ آن در لایههای پنهان تاریخ سیاسی دو کشور نهفته است.
آیا «بینظیر بوتو» ایرانی بود؟
پاکستان تنها کشور مسلمان دارای سلاح هستهای است، اما قدرت در این کشور پیوند عجیبی با ایران دارد. در این اپیزود از داستان بینظیر بوتو خواهید شنید که اولین زن نخستوزیر جهان اسلام و از اقوام کُرد ایرانی بود. همچنین با دیگر خانوادههای بزرگ ایرانی، چون کیانیها و قزلباشها آشنا میشوید که بخشی از سرنوشت این کشور را رقم زدهاند. شاید از خود بپرسید چرا اولین رئیسجمهور پاکستان وصیت کرد پیکرش در خاک ایران آرام بگیرد؟ پاسخ آن در لایههای پنهان تاریخ سیاسی دو کشور نهفته است.
سفرهای به وسعت یک تمدن؛ از موسیقی قوالی تا عطر چایشیر
سفر به پاکستان با درگیرکردن حواس پنجگانهتان دلپذیرتر میشود. از طعم تند و تیز بریانی پاکستانی و لذت نوشیدن دوتپتی در استکانهای لاهور بشنوید تا به موسیقی قوالی برسید که چهطور با صدای نصرت فاتحعلیخان، صدای عرفان خراسان بزرگ را به گوش جهانیان میرساند.
در نهایت، در این اپیزود سخن از تمدن و زبانی است که میتواند پیوند ما را با پاکستان، این کشور همسایهٔ مسلمان، از رابطهای مرزی به یک اتحاد تمدنی تبدیل کند. اگر میخواهید بدانید چرا پاکستان، ایران را مامِ فرهنگی خود میداند، در این سفر ۵۸ دقیقهای با نیکآوا همراه شوید. گفتنیست پژوهش و گردآوری متن این اپیزود را انسیه افغان و مجید غلامی برعهده داشتهاند.
علاقهمندان میتوانند این پادکست را اینجا بشنوند.
گزارش از نیلوفر بختیاری