چگونه فرزندان مراکز شبه خانواده جنگ را تاب آوردند؟
به گزارش پایگاه خبری تحلیلی خیر ایران، کارگاه آموزشی «تجربهنگاری، انتقال تجربه و بررسی چگونگی برخورد علمی و عملی همهجانبه در مراکز شبه خانواده در مواجهه با بحرانهای جمعی چندوجهی مانند جنگ» روز یکشنبه ۳۰ فروردین ساعت ۱۳ با همت شبکه ملی مؤسسات نیکوکاری و خیریه و با همکاری بنیاد تعالی اجتماعی زندگی و مجموعه «خیر ایران» برگزار شد.
در این نشست آموزشی، محبوبه حسن؛ کارشناس ارشد مشاوره خانواده، کارشناس مددکاری اجتماعی و مددکار ارشد مرکز شبهخانواده «دختران ایران» وابسته به مؤسسه خیریه «نیکگامان جمشید» (تحت نظارت سازمان بهزیستی) در شهرستان ری استان تهران به عنوان مهمان برنامه حضور داشت.
مؤسسه خیریه نیکگامان جمشید در حال حاضر چهار مرکز شبهخانواده را اداره میکند؛ دو مرکز در استان کرمان برای گروههای سنی ۶ تا ۱۲ سال و ۱۲ تا ۱۸ سال، یک مرکز در شهرستان ری برای گروه سنی ۱۰ تا ۲۰ سال و یک مرکز نیز در استان گیلان.
مراکز شبهخانواده، خانههای امنی هستند که کودکان و نوجوانان بیسرپرست یا فاقد سرپرست مؤثر در آنها نگهداری میشوند. این مراکز با نظارت سازمان بهزیستی فعالیت میکنند و تلاش دارند علاوه بر تأمین نیازهای معیشتی، زمینه مراقبت، حمایت مادی و عاطفی و رشد اجتماعی این کودکان را فراهم کنند؛ در این مسیر نیز خیرین و نهادهای مردمی نقش مهمی در حمایت از این مراکز ایفا میکنند.
مراکز شبهخانواده، خانههای امنی هستند که کودکان و نوجوانان بیسرپرست یا فاقد سرپرست مؤثر در آنها نگهداری میشوند. این مراکز تحت نظارت سازمان بهزیستی فعالیت میکنند و تلاش دارند زمینه مراقبت، حمایت مادی و عاطفی و رشد اجتماعی این کودکان را فراهم کنند.
محبوبه حسن در این کارگاه با تشریح روند پذیرش کودکان در مراکز شبهخانواده گفت: مرحله نخست، شناسایی کودک است که ممکن است از سوی بستگان، همسایهها یا افراد دیگر انجام شود، اما بررسی و تأیید نهایی بر عهده اورژانس اجتماعی است.
وی افزود: پس از شناسایی، کودک تا ۲۱ روز در مرحله قرنطینه و بررسی قرار میگیرد. در این مدت وضعیت خانواده و بستگان او ارزیابی میشود و اگر امکان بازگشت به خانواده یا اقوام وجود داشته باشد، کودک به آنها سپرده میشود؛ در غیر این صورت به مراکز شبهخانواده منتقل میشود.
مددکار ارشد مرکز شبهخانواده «دختران ایران» با اشاره به ساختار این مراکز گفت: در این مراکز کودکان و نوجوانان با وجود نداشتن رابطه خونی، نوعی شبکه حمایتی و عاطفی میان خود شکل میدهند و در کنار یکدیگر هویت و حس تعلق پیدا میکنند.
حسن همچنین به تجربه مواجهه این مراکز با شرایط بحرانی اشاره کرد و گفت: در دو جنگ اخیر، مراکز شبهخانواده بیش از هر زمان دیگری به برنامهریزی همدلانه نیاز داشتند تا بتوانند امنیت فیزیکی و روانی کودکان را حفظ کنند.
به گفته وی، برخی از کودکان در چنین شرایطی دچار آسیبهای روحی میشوند و نشانههایی مانند پرخاشگری، کابوسهای شبانه یا وابستگی شدید به مراقبان از خود بروز میدهند. او توضیح داد: بسیاری از این کودکان نگران از دست دادن خانواده جدید خود در مرکز هستند و در عین حال درباره خانواده و اقوامشان نیز نگرانی دارند؛ به همین دلیل تلاش میکنیم با واکنشهای درست و حمایتگرانه با این وضعیتها مواجه شویم.
محبوبه حسن در ادامه به تجربه مدیریت بحران در مراکز شبهخانواده همزمان با آغاز جنگ اشاره کرد و گفت: در نخستین صبحی که جنگ آغاز شد، برخی از بچهها در محل کار و برخی دیگر در مدرسه بودند. به همین دلیل بلافاصله روند ساماندهی آغاز شد و ظرف حدود یک تا یک ساعت و نیم همه کودکان و نوجوانان به مرکز بازگردانده شدند.
وی افزود: اقدام بعدی تماس با خانوادهها و اقوام کودکان بود. به فرزندان اطلاع دادیم که در صورت تمایل میتوانند در این روزها در کنار خانواده یا بستگانی که به آنها علاقه دارند حضور داشته باشند. این موضوع با حکم قاضی انجام شد و به همین دلیل تعدادی از بچهها به مرخصی رفتند.
این مددکار اجتماعی با اشاره به توجه به سلامت روان کودکان در شرایط بحرانی گفت: از آنجا که معتقدیم کودکان میتوانند از طریق هنر با تروما و فشارهای روانی کنار بیایند، در روزهای جنگ برای آنها ابزارهای نقاشی و فعالیتهای هنری فراهم کردیم.
حسن همچنین از حمایت خیرین در این دوره خبر داد و گفت: در ۱۹ اسفند یکی از خیرین اقامتگاهی را در اختیار ما قرار داد تا فرزندان بتوانند تا پایان شرایط جنگی در آنجا اقامت داشته باشند. به گفته وی، در ادامه برای کودکان پوشاک سال نو تهیه شد و جشن سال نو نیز در همان اقامتگاه برگزار شد. همچنین در روزهای ابتدایی، برخی مدیران ارشد با حضور در محل اقامت کودکان به دیدار آنها رفتند.
او در پایان افزود: در حال حاضر نیز کودکان در همان اقامتگاه حضور دارند و مربیان بهصورت شیفتهای هفتگی از آنها مراقبت میکنند. برای ایجاد شرایط مناسبتر برای مربیان نیز این امکان فراهم شده است که یکی از اعضای همجنس خانواده خود را در محل اقامت کودکان همراه داشته باشند.
محبوبه حسن با اشاره به ترکیب سنی کودکان در این مرکز گفت: در مرکز ما کودکان و نوجوانان از ۷ تا ۱۸ سال حضور دارند و در حال حاضر بخش قابل توجهی از دختران مرکز در آستانه ۱۸ سالگی قرار دارند.
وی افزود: تابستان گذشته نیز تعدادی از فرزندان ما به سن ۱۸ سالگی رسیدند و از نظر قانونی امکان استقلال پیدا کردند، اما برخی از آنها از نظر فکری و مهارتهای زندگی هنوز به بلوغ لازم نرسیده بودند. به همین دلیل تلاش میکنیم در این مسیر در کنارشان بمانیم تا برای ورود مستقل به جامعه آماده شوند.
در ۱۹ اسفند یکی از خیرین اقامتگاهی را در اطراف اصفهان در اختیار ما قرار داد تا فرزندان بتوانند تا پایان شرایط جنگی در آنجا اقامت داشته باشند. به گفته وی، در ادامه برای کودکان پوشاک سال نو تهیه شد و جشن سال نو نیز در همان اقامتگاه برگزار شد. همچنین در روزهای ابتدایی، برخی مدیران ارشد با حضور در محل اقامت کودکان به دیدار آنها رفتند.
این مددکار اجتماعی ادامه داد: در چنین شرایطی معمولاً به فرزندان پیشنهاد میکنیم در مدارس بزرگسالان ادامه تحصیل دهند تا در کنار درس خواندن بتوانند یک شغل پارهوقت نیز داشته باشند و به تدریج برای زندگی مستقل آماده شوند.
حسن همچنین درباره طرح بازپیوند خانوادگی توضیح داد: در اجرای طرح بازپیوند بسیار سختگیر هستیم و باید اطمینان کامل داشته باشیم که کودک در صورت بازگشت به خانواده یا بستگان در شرایط امن و مناسبی قرار میگیرد. وی در ادامه به طرح «میزبان» نیز اشاره کرد و گفت: برای نمونه، یکی از کودکان هفتساله ما اکنون در کنار خانوادهای زندگی میکند که متقاضی فرزندخواندگی هستند، اما مراحل اداری آن هنوز به طور کامل طی نشده است.
محبوبه حسن در بخش دیگری از سخنان خود به «طرح اقدام» اشاره کرد و گفت: این طرح به صورت مشترک توسط مؤسسه نیکگامان جمشید و مؤسسه نوید دکتر درمان اجرا شد. در این برنامه، فرزندان بر اساس علایق و توانمندیهایشان به چند گروه تقسیم شدند و متناسب با هر گروه، یک مسیر عملی و آموزشی طراحی و اجرا شد.
وی افزود: در کنار فعالیتهای مربوط به کودکان، برای مربیان نیز کلاسهایی برگزار شد. در این جلسات، مربیان درباره تروماهای شخصی و همچنین تجربههای تلخ و فشارهای روانی سایر افراد صحبت کردند؛ این گفتوگوها نقش مهمی در کاهش بار روانی و افزایش آمادگی آنها برای مواجهه با شرایط بحرانی داشت.
این مددکار اجتماعی ادامه داد: در پایان این طرح، جشن اقدام برگزار شد؛ جشنی که در آن کودکان و نوجوانان مراکز شبهخانواده محصولات و دستاوردهایی را که خودشان خلق کرده بودند ارائه و پرزنت کردند. این رویداد فرصتی بود تا فرزندان ما تجربه کار گروهی، مهارت ارائه و اعتمادبهنفس را در یک محیط حمایتی تمرین کنند.
حسن تأکید کرد: این طرح در مجموع نقشی مهم در توانمندسازی، تقویت مهارتها و افزایش انگیزه فرزندان داشت و به آنها کمک کرد تا تواناییهای فردی و جمعی خود را بهتر بشناسند.