قصهٔ آرش کمانگیر و افروختن مشعلِ ایراندوستی
به گزارش خبرنگار پایگاه خبری تحلیلی خیر ایران، فیلمتئاتر «حکایت مرد کوهستان» روایتی حماسی-تمثیلی از اسطورهٔ ماندگار ایران؛ آرش کمانگیر است؛ اسطورهای که در حافظهٔ تاریخی ایرانیان، نماد عشق به سرزمین، ایمان به روشنی و فداکاری است. این نمایش میتواند در روزهای ملتهب ایران، به تقویت روحیهٔ میهندوستی و شناخت هویت فرهنگی کودکان و نوجوانان سرزمینمان کمک کند. درعینِحال نمایانگر این است که در تاریخ ایران، پهلوانان از دل عشق و نور برخاستهاند.
اگرچه در این روایت، آرش کمانگیر تنها یک پهلوان نیست؛ اسطورهای از جنس آرمانهای مردم ایران و بیانگر اراده و ایستادگی آنهاست. زیباتر اینکه درون هر یک از ما هزاران آرش کوچک زندگی میکنند؛ آرشهایی که در لحظات دشوار، مرزهای امید، مهربانی و شجاعت را از نو ترسیم میکنند.
نبرد نور و تاریکی در قصهٔ آرش کمانگیر
همچون بسیاری از آثار ناصربخت، ساختار سفر قهرمانی در این نمایش نیز دیده میشود؛ سفری که با عبور از نبردهای درونی و بیرونی شکل میگیرد و به دگرگونی قهرمان داستان منجر میشود. این ویژگی، همراه با لحن اسطورهای و حماسی راوی، سبب شده داستان برای مخاطب الهامبخش باشد.
در این اقتباس نمایشی؛ آرش با تمام توان خود نیروهای روشنی را در برابر نیروهای تاریکی به نبرد فرامیخواند و یکصدا با جنبهٔ اهورایی و پاک درون خویش _بهنمایندگی از مردم ایران_ بر دشمن پیروز میگردد.
وقتی آرش کمانگیر با آرش چوپان روبهرو میشود!
در این نمایش، داستانِ «آرش چوپان» و «آرش کمانگیر» در دو خط داستانی موازی روایت میشود و در نهایت قصهٔ اول تحتِتأثیر روایت آرش کمانگیر شکل میگیرد و به کمال میرسد. در نمایش «حکایت مرد کوهستان»، نماد آتش جایگاهی بسیار مهم دارد. در فرهنگ ایران باستان آتش نشانهٔ امید، همدلی و پایداری است؛ نوری که خاموش نمیشود و حافظ جان مردمان است.
نمایش این معنا را در قالب رابطهٔ میان دو آرش تصویر میکند. از سوی دیگر، در داستان آرش چوپان ایرانزمین همچون رمهای گسترده است و چوپان همان روح پهلوانی است که از تمامیت ناخودآگاه تباری پاسداری میکند. در گفتوگوی دو آرش، این معنای نمادین به کمال خود میرسد:
آرش کمانگیر: «زندگانی شعله میخواهد و مردان بزرگ همیشه این شعله را زنده نگه میدارند.»
آرش چوپان: «اما من نمیدونم که این شعله از چه آتیشیه.»
آرش کمانگیر: «از ایمان، باور و عشق به زندگی و سرزمین... تو باید بدانی بدون این آتش زندگی خاموش میشود.»
آرش چوپان: «یعنی از همین آتیش بود که شما از مردم و سرزمینتون حمایت کردید؟»
آرش کمانگیر: «مرد جوان، از همین آتش است که همهٔ پهلوانان و دلاوران جاودانه شدند. تو با همین آتش از گَلهات حمایت کردی. پس این آتش را زنده نگه دار. صبح نزدیک شده. تو باید بروی.»
از سوی دیگر، عروسکهای کوچک و دیگر اشیای نمادین صحنه به زبان بصری نمایش خلاقیت بخشیدهاند و بخشی از هویت زیباییشناختی اثر را شکل میدهند. دیالوگهای نمادین و گفتوگوهای میان آرش کمانگیر و آرش چوپان از دیگر نقاط قوت متن نمایشنامه است. همچنین، استفاده از تکنیکهای مختلف نمایشی _مانند سایهبازی، نقالی و عروسکگردانی_ تماشاگر را درگیر نمایش میکند. نورپردازی، لحن صدا و موسیقی نواحی هماهنگ با کنشهای نمایشی اثر به انتقال حس حماسی و برجستهکردن روح طبیعتگرای نمایش کمک کرده است.
پشتِ صحنهٔ نمایش «حکایت مرد کوهستان» چه خبر است؟
نمایش «حکایت مرد کوهستان» با کارگردانی افسانه زمانی و تهیهکنندگی کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان، در سال ۱۳۹۲ اجرا شده است. چنان که گفته شد، این اثر با ترکیبی از سایهبازی، عروسکگردانی و نقالی فضایی خیالانگیز خلق میکند؛ فضایی که در نوع خود برای مخاطب کودک و نوجوان دیدنی و تأثیرگذار است.
از میان بازیگران و عروسکگردانان این نمایش میتوان به بهرام بهبهانی؛ عروسکگردان و نقال اشاره کرد. همچنین مهنوش شریعتی، مریم آشوری و فهیمه عابدینی از دیگر بازیگران و عروسکگردانان نمایش حاضراند. صداپیشگی نقش آرش کمانگیر را نیز مسعود رایگان برعهده دارد.
دربارهٔ نویسندهٔ «حکایت مرد کوهستان»
محمدحسین ناصربخت؛ نمایشنامهنویس و فارغالتحصیل مقطع دکترای تخصصی پژوهش هنر از دانشگاه تربیتمدرس است. ناصربخت سالها سابقهٔ همکاری با کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان را در کارنامهٔ خود دارد. او نمایش «حکایت مرد کوهستان» را در قالب کتابی با نام «آرش و کوهستان» منتشر کرده است. این کتاب مناسب گروه سنی د؛ یعنی کودکان بالای ۱۲ سال است و با زبانی ساده و شفاف به نگارش درآمده است. از دیگر آثار این نویسنده باید به کتابهای «ادبیات ایران وآیین شبیهخوانی» و «چهارشنبه سوری» اشاره کرد.
در مجموع، تماشای فیلمتئاتر «حکایت مرد کوهستان» علاوهبر معرفی یکی از اسطورههای برجستهٔ ایران، حس مسئولیتپذیری، شجاعت و عشق به میهن را در کودکان و نوجوانان پرورش میدهد. این نمایش هماکنون در روبیکا بهصورت رایگان و در سایت تیوال نیز با داشتن اشتراک دردسترس است.
پینوشت: «ناخودآگاه تباری» اصطلاحی برگرفته از یافتههای اسطورهشناختی دکتر میرجلالالدین کزازی؛ شاهنامهپژوه معاصر است که در تکمیل نظریهٔ «ناخودآگاه جمعی» کارل گوستاو یونگ مطرح شده است.
یادداشت از نیلوفر بختیاری
