یک خانواده حامی، یک خانواده تابآور
به گزارش پایگاه خبری تحلیلی خیر ایران، تابآوری یکی از مهمترین مهارتهای روانی انسان است که به او کمک میکند در مواجهه با مشکلات و بحرانهای زندگی، مقاومت کند و سریعتر به شرایط عادی بازگردد. به گفته روانشناسان تابآوری یک قابلیت ذاتی نیست و فرد میتواند آن را در خانه و میان خانواده کسب کند. روانشناسان در شرایط امروز کشور ما که مردم به خاطر حمله آمریکا و رژیم صهیونیستی فشار و اضطراب زیادی را تحمل میکنند، همه را به تابآوری توصیه میکنند. اما تابآوری دقیقا به چه معناست؟ نرگس بیگدلی، مشاور خانواده و زوجدرمانگر درباره تابآوری مطلبی نوشته است که از نظرتان میگذرد:
خانواده به گروهی دو یا چند نفره گفته میشود که با یکدیگر زندگی میکنند و درآمدی مشترک برای غذا و دیگر ضروریات زندگی دارند و از طریق ازدواج، فرزندخواندگی و یا پیوندی خونی با هم نسبت دارند. در همین راستا تابآوری خانواده به روند انطباق و سازگاری در خانواده به عنوان یک واحد کاربردی اطلاق میشود. همچنین روابط و رفاه روانی به منزله منبع تابآوری خانواده عمل خواهد کرد. منشا اصلی مفهوم تابآوری خانواده به روایتی از کودکان و نحوه عملکرد آنها در مواجهه با تجربیات زندگی بوده است.
تابآوری چیست؟
تابآوری خانواده، راه و روشی است که در مواجهه با استرسها و انطباق پذیری طی میشود که باید هم در زمان حال و هم در طول زمان مورد بررسی قرار گیرد. روابط و رفاه روانی اجتماعی میتواند بهمنزله منبع تابآوری خانواده عمل کند؛ مشروط بر اینکه سرشار از حمایت و احترام باشد. تابآوری خانواده، ارکان، ابعاد، منابع و موانع خانواده در مواجه با مشکلات را مورد مطالعه قرار میدهد.
پاسخ مثبت خانواده به مشکلات را تابآوری خانواده میگویند. روابط و رفاه روانی اجتماعی بهمنزله منبعی از منابع تابآوری میتواند لحاظ شود مشروط بر اینکه مبتنی بر انسجام و همدلی باشد. تابآوری خانواده، به ظرفیت خانواده برای مواجه شدن و مدیریت کردن شرایط دشوار گفته میشود و این شامل داشتن منابعی مخصوص است که خانواده را قادر میسازد تا با سختیها مواجه شوند و قوی بمانند.
توسعه و تقویت شادی و صمیمیت در خانواده نیاز به دانش و مهارت دارد. شرایط زندگی فعلی خانوادهها در دنیایی پر از جنجال و سرو صدا و بر عهده داشتن وظایف هم ستیز میتواند بهقدری اشتغالات شغلی و خستگی و ضیق وقت به بار بیاورد که زمان از هم بودن زوجین را تحت تاثیر قرار دهد و در مراحل بعدی بر کیفیت روابط اعضای خانواده تاثیرات منفی و پایدار بر جا بگذارد.
خانواده بستر رشد و پرورش عاطفی و اجتماعی ماست و روابط با کیفیت همسران در این چارچوب بر بهزیستی روانشناختی و تابآوری سایر اعضا تاثیراتی عمیقی برجای میگذارد. حتی شادکامی و موفقیت فرزندان و اعضای خانواده هم تحتتاثیر رابطه همسران است.
نرگس بیگدلی، مشاور و زوج درمانگر در ادامه اضافه میکند: خانواده هم روی روابط و هم روی رفاه اجتماعی تمامی اعضای تحت تاثیر خود اثر داشته و صد البته از آنها هم تاثیر میپذیرد. خانواده ساختار و سازمان روانی و اجتماعی ما را شکل میدهد. شادی و شادکامی اعضای آن با موفقیت و تابآوری یکایک اعضای آن در هم تنیده است. خانواده شاد همچون ستون فقرات جسمی و روحی برای رفاه روانی اعضای آن است.
حمایت عاطفی و درک متقابل
داشتن خانوادهای که از نظر عاطفی حامی و حمایتگر است در توسعه تابآوری خانواده بسیار حایز اهمیت است. خانوادهای که همدیگر را درک کنند و دوست داشته باشند و از طریق چالشها و سختیهای زندگی یکدیگر را تامین کنند، موهبتی برای سلامت روان است. داشتن کسی که به حرفهای ما گوش میدهد، به ما آرامش میدهد و فضای امنی برای احساسات ما در مواقع سختی ایجاد میکند، تفاوت زیادی در زندگی یک فرد ایجاد میکند. این حمایت و پشتیبانی، تابآوری ما را برای مقابله با چالشهای زندگی افزایش میدهد و خطر ابتلا به مشکلات سلامت روان مانند اضطراب یا افسردگی را کاهش میدهد.
احساس تعلق و هویت
در یک خانواده خوشبخت یکایک اعضا احساس تعلق خاطر دارند و این احساس می تواند حس امنیت و آرامش، و پیآمد آن، اعتماد به نفس و موفقیّت را به همراه داشته باشد. احساس هویت و پذیرشی که در خانواده به ما دست میدهد، نیاز اساسی هر انسانی است. این به ما امکان میدهد شکوفا شویم و از نظر ذهنی و عاطفی انسان سالمی باشیم. احترامی که از طرف خانواده به اعضا داده میشود مرحله اولیّه ایجاد عزّت نفس در فرد است که در دورههای دیگر زندگی هر فردی بازتاب پیدا می کند. این هم حلقهای از زنجیره تاب آوری خانواده است.
کاهش تنهایی و انزوا
به عنوان یک انسان، فرد باید مرحلهای از زندگی را طی کند که در آن تغییراتی را در بدن، محیط و روابط خود احساس میکند. در این میان، ما باید با تحصیلات، شغل، رابطه و آرزو سر و کار داشته باشیم. خانوادهای حامی و دلسوز که تقریباً همه اعضای آن در هنگام مشکلات ما را همراهی میکنند و متوجه تغییرات عاطفی و خلق و خوی ما هستند، یک سیستم حمایتی کامل به شمار میآید. گذراندن زمان با کیفیت با آنها میتواند احساس انزوا را کاهش دهد و کاهش احساس تنهایی با تاب آوری رابطه منفی دارد.
همدلی و حمایت احساس راحتی، مراقبت و اعتماد ایجاد میکند و تاب آوری همسران را تقویت و حتی کیفیت رابطه جنسی آنها را افزایش خواهد داد. درگیر شدن در فعالیتهای سرگرم کننده، پیوند درون خانواده را تقویت میکند و رفاه کلی را بهبود میبخشد.
ارتباط مثبت و حل تعارض
ارتباطات، کلید ایجاد و حفظ انواع پیوندها و روابط است. چه میان زوجین، چه میان همکاران، دوستان یا اعضای خانواده، ارتباط سالم همیشه ضروری است. خانوادهای که در آن فرد احساس احترام و درک میکند، کانالی از ارتباط سالم را ایجاد میکند که برای تمام عمر وجود دارد. این ارتباط مثبت باید از دوران کودکی ایجاد شود که در بزرگسالی رشد کرده و توسعه یابد. ارتباط مثبت، صمیمیت عاطفی را تقویت و فضای امنی را ایجاد میکند که در آن همه احساس میکنند بدون قضاوت یا طرد شدن شنیده میشوند. در صورت وجود ارتباط مثبت، احتمال پیش آمدن تعارضات در بین اعضای خانواده کمتر است.
بزرگداشت دستاوردها و نقاط عطف
عضوی از یک خانواده بودن به این معنی است که شما میتوانید هر نوع دستاورد زندگی و نقطه عطفی را با آنها به اشتراک بگذارید. مهم نیست که موفقیت چقدر بزرگ یا کوچک باشد، این پیشرفت در زندگی شما یک احساس رشد مشترک بین عزیزانتان را تایید میکند. فرقی نمیکند گرفتن نمره خوب در مدرسه باشد، یا قبول شدن در دانشگاه یا گرفتن یک ارتقای شغلی. به اشتراک گذاشتن این حس غرور در خانواده، باعث ایجاد عزت نفس و رفاه کلی ما میشود.
الگوهای سالم نقش پذیری
والدین و بزرگترها بهترین الگو را برای یک فرد میسازند. کودکان از مشاهده محیط اطراف خود و به ویژه از والدین و اعضای خانواده خود مانند خواهر و برادر بزرگتر یاد میگیرند. داشتن رابطه سالم بین اعضای خانواده به ایجاد الگوی سالم برای یادگیری کودکان کمک میکند. در خانوادهای با واکنشهای سالم و شاد، رشد عشق، عزت نفس و رشد مراقبت در کودکی وجود دارد که این افکار و زندگی را بعداً در زندگی به نمایش میگذارد. والدین خواهر و برادر بزرگتری هستند که میتوانند ارزشهای خانوادگی، قوانین و اخلاق جامعه را به جوانان بیاموزند.
پیوند با خواهر و برادر
گاهی چیزهایی در زندگی وجود دارند که قابل توضیح نیستند، فقط باید به تنهایی درک شوند. در خانوادهای که خواهر و برادر وجود دارد، بهطور طبیعی دارای محدودیتها و مرزبندیهای مشخصی هستند. خواهر و برادرها به خصوص بزرگترها میتوانند در جنبههای مختلف زندگی راهنما باشند و از یکدیگر حمایت کنند. رشد شخصیتی در افراد وجود دارد که از طریق آن احساسات ساده انسانی مانند قدرت به اشتراک گذاری، حمایت از یکدیگر و درک زمانی که والدین نمیتوانند شما را درک کنند، یاد میدهند. رابطه خواهری و برادری جایگاه و کارکردی دارد که حتی رابطه والد فرزندی و دوستی با گروه همسال ندارد. این رابطه ویژه میتواند در تاب آوری افراد جایگاهی ویژه به شمار آید.
خنده و شادی
ضرب المثلی است که میگوید خنده بهترین دارو است. خنده و شادی در واقع بر ذهن و جسم افراد خانواده تأثیر مثبت میگذارد. بطوری که در شخصیت یک فرد منعکس میشود. به اشتراک گذاشتن لحظات شادی و خنده روحیه ما را تقویت میکند. روابط سرشار از لطافت و شوخی میتواند منبعی مولد برای هیجانات مثبت در خانواده باشد.
اینجاست که با اطمینان میتوان گفت روابط و رفاه تامینکننده تابآوری خانواده خواهند بود. شادی با ترشح ماده شیمیایی به نام اندورفین مرتبط است که به طور طبیعی خلق و خوی ما را بالا میبرد. داشتن یک خانواده شاد باعث ایجاد دیدگاه مثبت در زندگی میشود و به رشد تابآوری فرد در زندگی کمک میکند. همسران و تمانی اعضای خانواده از شوخی و تلطبف روابط غافل نباشند.
به طور کلی میتوان گفت، داشتن یک خانواده شاد در واقع هدیه گرانبهایی است که زندگی به ما ارزانی کرده است. سلامت عاطفی و شادکامی خانواده به طور مستقیم یا غیر مستقیم بر سلامت جسمی و روانی و توان و تاب آوری ما اثر میگذارد. ناگفتنیهای بسیاری وجود دارد که ما در یک خانواده شاد آن را تجربه میکنیم، مانند حمایت عاطفی، احساس تعلق، مدیریت موقعیت ها، رشد و پیشرفت در زندگی و غیره. همانطور که از تجربیات زندگی خود عبور میکنیم، یاد میگیریم که چگونه در موقعیتهای پیچیده قرار بگیریم و با آنها کنار بیاییم و از پسشان بر بیاییم.
بنابراین، بیایید پیوندهای خانوادگی خود را تا زمانی که پابرجاست، گرامی بداریم. از نظر روانشناختی، پرورش محیط خانواده باعث ایجاد رفاه روانی و عاطفی در فرد میشود و این به ما کمک میکند تا زندگی شادتری برای آینده خود بسازیم. تا زمانی که پیوندهای خانوادگی پا بر جاست میتوان مطمئن بود که روابط و رفاه روانی اجتماعی بهمنزله منبع تابآوری خانواده نیز قابل مشاهده خواهد بود.