مسافت عدالت فرهنگی تا ۱۶ شهرِ بیکتابخانه
به گزارش پایگاه خبری تحلیلی خیر ایران به نقل از ایرنا، توسعهٔ نامتوازن فضاهای آموزشی و فرهنگی در دهههای اخیر سبب شده است تا بخشی از جمعیت استان سیستان و بلوچستان، دسترسی اولیه به فضای استاندارد مطالعه و منابع مکتوب نداشته باشند، جبران این فاصله نیازمند شناسایی دقیق کمبودهای موجود، تسریع در احداث زیرساختهای فیزیکی در مناطق شهری و روستایی و بهرهگیری از ظرفیت مشارکتهای مردمی است.
ارزیابی نسبت جمعیت به مخازن کتابخانهای در سیستانوبلوچستان حاکی از شکافی عمیق با استانداردهای ملی است؛ اگرچه در اسناد بالادستی، سرانه پیشبینیشده برای هر ۱۰۰ نفر جمعیت معادل هشت مترمربع فضا و منابع متناسب تعریف شده اما وضعیت فعلی در یکی از پهناورترین استانهای کشور نشانگر کمبودهای جدی و تاریخی در تجهیز مخازن و توزیع کتابخانههاست.
به گفتهٔ سرپرست ادارهکل کتابخانههای عمومی سیستانوبلوچستان، در زمان حاضر حدود ۹۷ نقطه خدمت کتابخانهای در این استان خدمترسانی میکنند؛ این ساختار شامل ۶۸ باب کتابخانهٔ نهادی و پیشخوان، ۱۰ نقطه خدمت کتابخانه سیار و ۱۹ باب کتابخانه مشارکتی و مستقل است که از سوی اشخاص حقیقی و حقوقی در مناطق فاقد کتابخانه، پادگانها و زندانها یاور این اداره در ارائه خدمات هستند.
۱۶ شهر سیستانوبلوچستان کتابخانهٔ عمومی ندارند
حسینعلی خودکار در گفتوگو با خبرنگار ایرنا اضافه کرد: در زمان حاضر ۱۶ شهر و ۲۷ بخش در سیستانوبلوچستان فاقد کتابخانه هستند و حتی شهرستانی مانند دشتیاری که یکی از قطبهای مهم اقتصادی و آموزشی در جنوب استان بهشمار میرود، کتابخانه عمومی ندارد.
وی ادامه داد: در زاهدان مرکز استان نیز شمار کتابخانههای عمومی زیر ۱۰ باب است که آخرین مورد آن در سال ۱۳۷۸ در مجتمع فرهنگی هنری ارشاد ساخته شد.
وی با اشاره به ثبت ۱۹ هزار و ۴۶۷ نفر عضو فعال در نقاط خدمتی ادارهکل کتابخانههای عمومی سیستانوبلوچستان، گفت: ۸۳۸ هزار و ۹۵۴ نسخه کتاب در مخازن کتابخانههای عمومی استان نگهداری میشود.
خودکار تصریح کرد: بر مبنای جمعیت استان، سرانه هر نفر تنها ۰.۲۴ نسخه (کمتر از یک کتاب) است با این حال طی یک سال گذشته ۵۸۰ هزار و ۶۲۰ نسخه کتاب توسط اعضا به امانت گرفته شده و در همین مدت بیش از یک میلیون و ۳۴ هزار و ۹۴ نفر بار مراجعه به کتابخانههای استان صورت گرفته است.
مشارکت نیکوکاران در توسعهٔ زیرساختهای کتابخانهای استان
سرپرست ادارهکل کتابخانههای عمومی سیستانوبلوچستان با اشاره به ضرورت توسعهٔ زیرساختهای کتابخانهای، گفت: در شهرهای فاقد کتابخانه، نیاز مبرم و جدی به احداث و ساخت فضاهای کتابخانهای جدید احساس میشود تا عدالت فرهنگی در پهنه جغرافیایی استان برقرار شود.
خودکار با بیان اینکه خیرین تاکنون بیشترین سهم و مشارکت را در تأمین منابع کتابخانههای استان داشتهاند، افزود: خیرین در حوزههای متنوعی همچون اهدای کتاب و منابع اطلاعاتی، تأمین تجهیزات و حمایت از توسعه فضاهای کتابخانهای نقشآفرینی کردهاند.
وی ادامه داد: برای اعلام تعداد دقیق و تجمیعی پروژههای اجرا شده، بررسی دقیقتر آمار استانی در دستور کار است، اما اثرگذاری این حضور در مناطق محروم، روستاها و مناطق مرزی، کاملاً ملموس و تعیینکننده است.
کتابخانههای سیار؛ راهکاری سریع برای توزیع متوازن خدمات در مناطق مرزی
بهدلیل بعد مسافت، پراکندگی سکونتگاههای روستایی و زمانبربودن احداث فضاهای ثابت، کتابخانههای سیار مؤثرترین ابزار برای عبور از موانع جغرافیایی و برقراری عدالت آموزشی در میان کودکان و نوجوانان حاشیهنشین و عشایر محسوب میشوند.
سرپرست ادارهکل کتابخانههای عمومی سیستانوبلوچستان با یادآوری تجربههای پیشین، گفت: کتابخانه سیار یکی از راهکارهایی بود که در سالهای گذشته مغفول مانده بود؛ در دهههای ۷۰ و ۸۰ یک کتابخانه سیار اتوبوسی در این ادارهکل وجود داشت که بهدلیل پارهای مشکلات فعالیت آن متوقف شد اما اکنون نیاز مبرم استان اقتضا میکند تا در کنار ساخت بناهای ثابت از ظرفیت کتابخانههای سیار بهعنوان یک مُسَکن سریع و کارآمد استفاده کنیم.
خودکار از الحاق ناوگان جدید به استان خبر داد و خاطرنشان کرد: با پیگیریهای انجامشده و حمایت استاندار و مسئولان مربوطه، در مراسم گرامیداشت مقام کتابدار در تهران که همزمان با توزیع بیش از ۳۰ کتابخانه سیار برگزار شد، ۲ دستگاه کتابخانهٔ سیار به سیستانوبلوچستان تعلق گرفت.
وی افزود: این ۲ دستگاه به شهرستانهای زاهدان و زابل اختصاص مییابد که هر کدام دستکم به ۱۰ نقطه کمبرخوردار خدمترسانی خواهند کرد و در گامهای بعدی شمار نقاط خدمت سیار استان از ۱۰ به ۳۰ نقطه افزایش خواهد یافت.
سرپرست ادارهکل کتابخانههای عمومی سیستانوبلوچستان ادامه داد: با استقرار این پایگاههای سیار به جای آنکه کودکان، نوجوانان و سالمندان مناطق دورافتاده، روستایی و عشایر ناچار به عزیمت به مناطق دیگر برای دسترسی به کتاب باشند، کتابدار و منابع مکتوب به سمت مخاطب میروند و علاوه بر امانت کتاب، برنامههایی چون قصهگویی، آموزش مهارتهای زندگی، بازیهای خلاقانه و مسابقات فرهنگی را به دل روستاها میبرند.
بازتعریف کتابخانهها از مخزن امانت به پایگاه اجتماعی
خودکار با گرامیداشت سیوچهارمین هفتهٔ کتاب جمهوری اسلامی ایران و تبیین اولویتهای فرهنگی تصریح کرد: شعار امسال نهاد کتابخانههای عمومی کشور با عنوان «با کتاب گفت و گو کنید»، نشاندهنده آن است که کتاب فقط وسیله انتقال یکطرفه مطالب نیست، بلکه یک رسانه زنده برای آغاز گفتوگو و شکلگیری نگاه عمیقتر در جامعه است.
وی ادامه داد: امروز کتابخانهها دیگر مکانی صرف برای امانتدادن و گرفتن کتاب نیستند بلکه به پایگاههای فعال فرهنگی و اجتماعی تبدیل شدهاند که در مراکز استاندارد با زیربناهای بالا بیش از ۶۰ نوع خدمت مختلف را ارائه میدهند؛ ما در سیستانوبلوچستان تلاش کردهایم این رویکرد را آغاز کرده و کتاب را به دست کودکانی برسانیم که در دورترین نقاط استان سکونت دارند و نیازمند برنامههای فرهنگی هستند.
سرپرست ادارهکل کتابخانههای عمومی سیستانوبلوچستان یادآور شد: رویکرد کارهای فرهنگی این اداره از حالت «کتابخانهمحور» به سمت «جامعهمحور» و "«مخاطبمحور» تغییر کرده تا کتابخانه محیطی منحصر به یک خدمت نماند و تمام گروههای سنی از جمله کودکان، نوجوانان، بزرگسالان و سالمندان را پوشش دهد.
خودکار افزود: در برنامهریزیهای چند سال گذشته نیز تلاش شده است تا گروههای خاصی نظیر افراد دارای معلولیت، زندانیان و جوامع مذهبی و قومی بهطور ویژه از خدمات کتابخانهای برخوردار شوند.