۸۹ سال میراث وقف در کتابخانه و موزه ملی ملک
به گزارش خبرنگار پایگاه خبری تحلیلی خیر ایران، ششم آبان ۱۳۱۶، حاج حسین‌آقا ملک مجموعه کتابخانه و آثار موزه‌ای خود را برای استفاده عموم مردم، وقف آستان قدس رضوی کرد. این‌گونه بود که فعالیت عمومی کتابخانه و موزه ملی ملک آغاز شد و در ۸۹ سال گذشته همچنان از طریق وقف و اهدای آثار و مجموعه‌های فرهنگی گسترش یافته است.
عنوان «گنج روان» نیز بر همین نگاه استوار است؛ چرا که وقف اقدامی محدود به یک زمان یا رویداد گذشته نیست و در امتداد زمان، گذشته و امروز را به آینده پیوند می‌دهد.
به بهانهٔ آغاز کار این نمایشگاه، گزارشی از مراسم افتتاحیه «گنج روان» ترتیب داده‌ایم که در ادامه آن را می‌خوانید.
نمایشگاه «گنج روان» به‌مناسبت هشتادونهمین سالگرد گشایش کتابخانه و موزهٔ ملی ملک، از ۱۰ آبان تا ۱۰ آذر میزبان علاقه‌مندان است. در این نمایشگاه ۸۹ اثر از میان آثار اهدایی ۹ دههٔ گذشته در معرض نمایش قرار گرفته است.
سالار رفیعیان؛ نمایشگاه‌پرداز «گنج روان»، در گفت‌وگویی کوتاه با خبرنگار خیر ایران گفت: در طول این ۸۹ سال، مجموعه‌ای بسیار متنوع از سوی بیش از ۳۰۰ اهداکننده حقیقی داشته‌ایم و تقریباً به همین تعداد اهداکننده حقوقی به موزه ملک افزوده شده است. درعین‌حال تلاش موزه بر این بوده که آثار انتخاب‌شده بتوانند تنوع و گستردگی این اقدام فرهنگی را بازتاب دهند.
او در توضیح روند نمایشگاه یادآور شد که آثار این رویداد وقف‌نامه‌ها آغاز می‌شود و در مرکز ثقل آن، وقف‌نامه حاج حسین‌آقا ملک قرار دارد؛ وقف‌نامه‌ای که به موجب آن کتابخانه، موزه و همچنین املاک و مستغلاتی برای اداره مجموعه اختصاص یافته‌اند. در ادامه، اسناد و طومارهای دیگری به نمایش درآمده؛ از جمله طوماری از دوره قاجار که موقوفات اهدا شده به آستان قدس رضوی را در یک مجموعه گردآوری کرده است.
پس از بخش اسناد، بازدیدکنندگان با نام اهداکنندگان و مجموعه‌های مختلف آشنا می‌شوند؛ از عزت‌خانم ملک، دختر حاج حسین‌آقا ملک تا موقوفات دکتر حجت‌زاد و مجموعه انجمن کلیمیان تهران. مجموعه‌داران تمبر، سکه و آثار هنری نیز در شکل‌گیری نمایشگاه سهم داشته‌اند. همچنین در کنار این آثار، نشریات، مطبوعات و کتاب‌های چاپ‌شده تصویری طی سالیان متمادی به کتابخانه و موزه ملی ملک سپرده شده است.
رفیعیان در بخش دیگری از سخنانش از مشارکت همکاران مجموعه ملک قدردانی کرد و نقش معاونت فرهنگی، ریاست مجموعه ملک؛ آقای امیر خوراکیان، آقای نوشاد رکنی، رئیس کتابخانه، رئیس اطلاعات فرهنگی و دیگر همکاران خود را در فراهم‌آوری آثار و برگزاری نمایشگاه مؤثر دانست.
گنج روان؛ روایت ماندگاری وقف در گنجینه ملی ملک
در ادامه، مراسم افتتاحیه با سخنرانی نمایندگان موزه ملی ایران، کتابخانه و موزه ملی ملک و ستاد گردشگری شهرداری تهران برگزار شد و سخنرانان بر اهمیت حفاظت از میراث تاریخی و فرهنگی، ضرورت معرفی گسترده‌تر آثار و مسئولیت نهادهای فرهنگی در انتقال این میراث به نسل‌های آینده تأکید کردند.
سنت وقف و موزه‌داری؛ حافظ میراث گذشته
در این مراسم، جبرئیل نوکنده؛ رئیس موزه ملی ایران با اشاره به ارتباط تاریخی و عمیق موزه و وقف، مکان‌های مقدس را از نخستین نمونه‌های موزه در جهان دانست. او ضمن برشمردن وجه اشتراک موزه و وقف در حفاظت از آثار ارزشمند، افزود: همان‌طور که موزه میراث گذشته را برای نسل‌های آینده حفظ می‌کند، وقف را نیز می‌توان نوعی باقیات صالحات دانست. نوکنده همچنین موزه ملک را در برگزاری نمایشگاه‌های فرهنگی پیش‌رو دانست و نگاه خلاقانه این مجموعه را از عوامل شکل‌گیری فعالیت‌های ارزشمند آن برشمرد؛ ارزیابی‌‌ای که به گفته وی برآمده از بازدیدهای متعدد او از موزه‌های داخلی و خارجی بوده است.
او در پایان سخنانش به مخاطبان موزه نوید داد که به مناسبت نودونهمین سالگرد تأسیس موزه ملی ایران، رویدادی مشترک با موزه ملک برگزار خواهد شد.
آثار وقفی؛ بازتابی از دغدغه‌های فرهنگی واقفان
محسن حق‌گو؛ معاون فرهنگی کتابخانه و موزه ملی ملک این مجموعه را از مهم‌ترین موزه‌های وقفی ایران دانست و گفت: «نمایشگاه «گنج روان» روایتگر بخشی ارزشمند از میراث ملی کشور از گذشته تاکنون است.»
او همچنین گستره اشیای وقف‌شده و به‌نمایش‌درآمده موزه را زمینه‌های هنری، تاریخی و زندگی فرهنگی ایرانیان دانست.
از حفاظت گنجینه تا انتقال موزه به تلفن همراه مردم
در ادامه این مراسم، امیر خوراکیان؛ رئیس کتابخانه و موزه ملی ملک بر لزوم مسئولیت‌پذیری مجموعه ملک در برابر اعتماد و بخشندگی واقفان تأکید کرد و حفظ آثار را یکی از مهم‌ترین مأموریت‌های این موزه دانست.
او با بیان این‌که حفاظت از آثار تاریخی و فرهنگی فرآیندی پیچیده و تخصصی است، توضیح داد: حفاظت از موزه در ظاهر آسان به نظر می‌رسد، اما نیازمند دقت، تخصص و هزینه‌های قابل‌توجه است.» خوراکیان با اشاره به اقدامات سال‌های اخیر موزه ملک گفت: «با عنایت حضرت رضا (ع) و همراهی همکاران مجموعه، تاکنون در زمینه مرمت، نگهداری، صیانت، فهرست‌برداری، شناسایی و کنترل آثار اقدامات متعددی صورت گرفته است. هدف ما این است که در نگهداری این میراث ارزشمند، هیچ‌گونه ضعفی وجود نداشته باشد.
او تأکید کرد که مأموریت مجموعه به حفاظت فیزیکی از آثار خلاصه نمی‌شود و دسترسی مردم و بهره‌مندی نسل‌های بعدی در اولویت اهداف مجموعه قرار دارد. خوراکیان همچنین در تشریح برنامه‌های آینده موزه از آغاز فعالیت‌های گسترده در تولید محتوای علمی و فرهنگی خبر داد و گفت: تاکنون حدود ۴۰ پروژه تحقیقاتی جدی دربارهٔ آثار منتخب در دست انجام است تا براساس مستندات علمی هر اثر، برای آن محتوای مناسب تولید شود. او با اشاره به استقبال مخاطبان از محتواهای فضای مجازی موزه افزود: از ابتدای سال تاکنون، بازدید از محتوای آثار مختلف موزه از ۱۰ میلیون گذشته است.
رئیس کتابخانه و موزه ملی ملک، در پایان سخنانش رویکرد این مجموعه را حرکت به سمت دسترس‌پذیر کردن آثار در فضای دیجیتال عنوان کرد و توضیح داد: تلاش کرده‌ایم موزه را به تلفن همراه مردم ببریم تا علاقه‌مندان به سهولت با آثار تاریخی این مجموعه آشنا شوند. او همچنین از برنامه توسعه فعالیت‌های آموزشی در قالب طرح «دارالفنون ملک» خبر داد که هدف از آن تولید محتوای آموزشی درباره هنرهای مرتبط با آثار موجود در موزه است.
وقف؛ میراثی مهم در زندگی امروز
در بخش دیگری از این مراسم، امیر قاسمی؛ رئیس ستاد گردشگری شهرداری تهران، ضمن قدردانی از برگزارکنندگان نمایشگاه، تلاش کارکنان کتابخانه و موزه ملی ملک را در طراحی و اجرای برنامه‌های فرهنگی فصلی قابل‌توجه دانست. او همچنین ارتباط با فرهنگ رضوی و قرار گرفتن این مجموعه در بافت مرکزی تهران را جزو ویژگی‌های مهم آن برشمرد.
قاسمی با اشاره به رویکرد سازمان جهانی گردشگری نسبت به هوش مصنوعی گفت: در ستاد گردشگری شهرداری تهران تلاش می‌کنیم از هوش مصنوعی برای توسعه گردشگری شهری و تولید محتوای مناسب بهره ببریم.
در نهایت، افتتاحیه نمایشگاه «گنج روان» دعوتی عمومی برای بازخوانی معنای وقف و محافظت از میراث ارزشمند ملی بود. نمایشگاهی که نشان خواهد داد در حفظ گنجینه موزه ملک، پای بخشندگی، اعتماد و امانت‌داری چندین نسل در میان است.
نمایشگاه «گنج روان» از ۱۰ آبان تا ۱۰ آذر برپاست و علاقه‌مندان می‌توانند روزهای شنبه تا چهارشنبه، از ساعت ۹ تا ۱۷، از این رویداد فرهنگی بازدید کنند.
گزارش از نیلوفر بختیاری