نیت خیر به‌تنهایی کافی نیست؛ حمایت از کودکان آسیب‌دیده تخصص می‌خواهد
به گزارش پایگاه خبری تحلیلی خیر ایران، فاطمه دانشور، بنیان‌گذار مؤسسه خیریه مهرآفرین، در صدو سی‌و چهارمین سلسله‌نشست «یک چای، یک تجربه» به میزبانی آکادمی خیر ایران، از تجربه نزدیک به دو دهه فعالیت در حوزه نیکوکاری، حمایت از کودکان بدسرپرست و تلاش برای اصلاح سیاست‌های مرتبط با آسیب‌های اجتماعی سخن گفت.
دانشور در ابتدای این نشست، با اشاره به تأثیر تربیت خانوادگی بر مسیر زندگی خود اظهار کرد که از دوران نوجوانی به هدف‌گذاری و برنامه‌ریزی علاقه داشته و همواره تلاش کرده است اهداف شخصی، اقتصادی و اجتماعی خود را به‌صورت مکتوب مشخص کند.
او با بیان اینکه فعالیت اقتصادی خود را پس از تحصیل در رشته مدیریت و تجربه کار در ایران‌خودرو آغاز کرده است، گفت: «سه بار در کسب‌وکار شکست خوردم و تمام پس‌انداز و سرمایه‌ای را که جمع کرده بودم از دست دادم، اما از اشتباهاتم درس گرفتم و دوباره شروع کردم.»
به گفته دانشور، پس از تجربه شکست‌های اقتصادی و بدهکاری، با ادامه فعالیت تجاری و ورود به حوزه معدن و مواد معدنی توانست کسب‌وکار خود را توسعه دهد؛ مسیری که بعدها پشتوانه مالی فعالیت‌های خیرخواهانه او شد.
اختصاص یک‌چهارم سود تجارت به نیکوکاری
بنیان‌گذار مهرآفرین با اشاره به نقطه عطف زندگی خود در سال ۱۳۸۲ توضیح داد که در جریان سفر به مکه تصمیم گرفت یک‌چهارم درآمد خود را صرف کمک به نیازمندان کند.
او گفت: «وقتی فعالیت تجاری‌ام رونق گرفت، به شرکایم اعلام کردم که منتظر پایان سال مالی نمی‌مانم و پس از پایان هر پروژه باید یک‌چهارم سود سهم مرا برای انجام کار خیر اختصاص دهند.»
دانشور با بیان اینکه این تصمیم از همان ابتدا به توافقی مشخص میان شرکای تجاری تبدیل شد، افزود که در سال‌های نخست، مبالغ قابل‌توجهی از درآمد فعالیت اقتصادی خود را به امور خیر اختصاص داده است.
به گفته او، مؤسسه مهرآفرین در سال ۱۳۸۶ به‌صورت رسمی ثبت شد و فعالیت خود را از خانه پدری او آغاز کرد؛ خانه‌ای که برای استقرار نیروهای تخصصی و ارائه خدمات اجتماعی به فضای اداری تبدیل شد.
نیت خیر بدون تخصص ممکن است آسیب‌زا باشد
دانشور درباره شیوه شکل‌گیری مهرآفرین توضیح داد که از همان ابتدا قصد داشته است مؤسسه را مانند یک سازمان حرفه‌ای اداره کند.
او گفت: «خیریه هم یک سازمان است و باید نیروی متخصص داشته باشد. وقتی موضوع فعالیت ما انسان است، اهمیت تخصص چند برابر می‌شود. ممکن است نیت شما خیر باشد، اما اگر بدون آگاهی اقدام کنید، به فرد آسیب بزنید.»
وی افزود که به همین دلیل، جذب مددکاران اجتماعی متخصص را در اولویت قرار داده و تلاش کرده است خدمات مؤسسه بر اساس بررسی کارشناسی پرونده‌ها و دستورالعمل‌های مشخص انجام شود.
به گفته دانشور، در نخستین ماه‌های فعالیت مهرآفرین، مواجهه با پرونده‌های متعدد کودک‌آزاری، فروش کودکان و خشونت خانوادگی سبب شد مأموریت اصلی مؤسسه بر حمایت از کودکان بدسرپرست متمرکز شود.
او با اشاره به یکی از این پرونده‌ها گفت: «با خودم فکر کردم چرا باید کاری را انجام دهیم که مؤسسات دیگر هم انجام می‌دهند؟ باید سراغ مسئله‌ای برویم که کمتر کسی مسئولیت آن را پذیرفته است.»
حمایت از کودکان بدسرپرست؛ مسیری دشوار و فرساینده
بنیان‌گذار مهرآفرین با روایت پرونده‌هایی از خشونت شدید علیه کودکان تأکید کرد که فعالیت در این حوزه، علاوه بر منابع مالی، به پایداری روانی، پیگیری حقوقی و همکاری دستگاه‌های مسئول نیاز دارد.
او با اشاره به پرونده «باربد»، کودک سه‌ساله‌ای که به گفته وی بر اثر خشونت پدر دچار سوختگی شدید شد و جان باخت، اظهار کرد: «بارها با خودم فکر کردم که آیا توان ادامه این مسیر را دارم یا نه. در نهایت تصمیم گرفتم با وجود همه دشواری‌ها در کنار این کودکان بمانم.»
دانشور همچنین از مشکلات مؤسسه در پیگیری پرونده‌ها و بازگرداندن کودکان به محیط امن سخن گفت و تأکید کرد که در برخی موارد، تصمیم‌های قضایی بدون نظارت کافی بر وضعیت خانواده، کودکان را دوباره در معرض آسیب قرار می‌دهد.
او با بیان اینکه مواجهه مداوم با رنج کودکان بر زندگی شخصی و خانوادگی فعالان اجتماعی نیز تأثیر می‌گذارد، افزود: «کار اجتماعی از کار اقتصادی سخت‌تر است. در کار اقتصادی انگیزه مالی وجود دارد، اما در اینجا باید از خودگذشتگی داشته باشید.»
از فعالیت خیریه تا پیگیری مسئولیت اجتماعی شرکت‌ها
دانشور در بخش دیگری از سخنان خود، درباره ورودش به اتاق بازرگانی و تلاش برای گسترش مسئولیت اجتماعی بنگاه‌های اقتصادی توضیح داد.
او گفت که با هدف جلب مشارکت شرکت‌ها در حل مسائل اجتماعی، در انتخابات اتاق بازرگانی شرکت کرده و برای تأسیس کمیسیون مسئولیت اجتماعی تلاش کرده است.
به گفته وی، در ابتدا مقاومت‌هایی در برابر این پیشنهاد وجود داشت، زیرا برخی اعضا مسائل اجتماعی را خارج از مأموریت اتاق بازرگانی می‌دانستند.
دانشور افزود: «برای تغییر این نگاه، از گروهی از متخصصان اتریشی دعوت کردم تا درباره مسئولیت اجتماعی شرکت‌ها صحبت کنند. این گفت‌وگوها به پذیرش تشکیل کمیسیون مسئولیت اجتماعی کمک کرد.»
او تأکید کرد که مسئولیت اجتماعی نباید به اقدامات تبلیغاتی یا کمک‌های مقطعی محدود شود، بلکه لازم است شرکت‌ها پروژه‌هایی مشخص، تخصصی و متناسب با نیازهای جامعه تعریف کنند.
پیگیری آسیب‌های اجتماعی در شورای شهر تهران
بنیان‌گذار مهرآفرین با اشاره به دوران عضویت خود در شورای شهر تهران گفت که یکی از انگیزه‌های ورودش به این نهاد، تلاش برای اصلاح سیاست‌های حمایتی و رساندن صدای کودکان آسیب‌دیده به مسئولان بوده است.
او اظهار کرد: «وقتی درباره آسیب‌های اجتماعی صحبت نمی‌شود، طبیعی است که برای حل آن‌ها نیز تصمیمی گرفته نشود. معتقدم باید در شوراها و مجلس، نمایندگانی از سازمان‌های مردم‌نهاد حضور داشته باشند.»
دانشور از پیگیری اختصاص فضا به سازمان‌های مردم‌نهاد فعال در حوزه کودکان کار، ایجاد کمیته آسیب‌های اجتماعی، توجه به وضعیت زنان بی‌خانمان و راه‌اندازی مراکز حمایتی مادر و کودک به‌عنوان بخشی از اقدامات دوران حضور خود در شورای شهر یاد کرد.
وی همچنین با اشاره به پیگیری موضوع خریدوفروش نوزادان و کودکان گفت که طرح علنی این مسئله، به گفته او، موجب افزایش حساسیت دستگاه‌های مسئول و پیگیری دستورالعمل‌های حمایتی در حوزه نوزادان در معرض آسیب شد.
انتقاد از جمع‌آوری کودکان کار و زنان آسیب‌دیده
دانشور در ادامه، از اجرای طرح‌های جمع‌آوری کودکان کار و زنان آسیب‌دیده بدون فراهم‌کردن زیرساخت‌های مناسب انتقاد کرد.
او با روایت مشاهدات خود از یکی از مراکز نگهداری زنان آسیب‌دیده اظهار کرد که نبود امکانات بهداشتی، خدمات درمانی کافی و نظارت تخصصی می‌تواند وضعیت این افراد را دشوارتر کند.
وی تأکید کرد: «قبل از اجرای چنین طرح‌هایی باید زیرساخت، نیروی متخصص و امکانات لازم فراهم باشد. نمی‌شود بدون مطالعه و مشورت با سازمان‌های مردم‌نهاد، افراد را جمع‌آوری کرد و انتظار داشت آسیب‌های اجتماعی کاهش پیدا کند.»
او همچنین کوتاه‌بودن دوره مدیریت در برخی دستگاه‌های اجتماعی را از موانع سیاست‌گذاری مؤثر دانست و گفت مدیران گاه پیش از شناخت کامل مسائل و جامعه هدف تغییر می‌کنند.
مؤسسات خیریه برای همکاری با شرکت‌ها برنامه داشته باشند
دانشور در پاسخ به پرسش یکی از حاضران درباره چگونگی جذب مشارکت شرکت‌ها، پیشنهاد کرد مؤسسات خیریه کمیته‌ای تخصصی برای مسئولیت اجتماعی تشکیل دهند.
او گفت: «شرکت‌ها انگیزه‌های متفاوتی دارند و نباید انتظار داشته باشیم مانند فعالان خیریه فکر کنند. باید پروژه‌ای طراحی کنیم که هم به جامعه هدف کمک کند و هم برای شرکت مشارکت‌کننده ارزش ایجاد کند.»
وی توضیح داد که مؤسسات می‌توانند با شناسایی ظرفیت شرکت‌های فعال در حوزه غذا، پوشاک و دیگر خدمات، همکاری‌های هدفمند تعریف کنند و در مقابل، مشارکت اجتماعی آن‌ها را به شکلی مناسب معرفی کنند.
دانشور در پایان با اشاره به گسترش فعالیت مهرآفرین و حضور این مؤسسه در استان‌های مختلف کشور، از افزایش فشارهای اقتصادی بر خانواده‌های آسیب‌پذیر ابراز نگرانی کرد و گفت بسیاری از این خانواده‌ها به دلیل مشکلات معیشتی، پیگیری درمان و سلامت خود را در اولویت قرار نمی‌دهند.
او تأکید کرد که حل مسائل پیچیده اجتماعی تنها با کمک‌های مالی ممکن نیست و نیازمند همکاری سازمان‌های مردم‌نهاد، دستگاه‌های دولتی، متخصصان و بنگاه‌های اقتصادی است؛ همکاری‌ای که به جای اقدامات مقطعی، بر پیشگیری، توانمندسازی و حمایت پایدار از کودکان و خانواده‌های آسیب‌پذیر متمرکز باشد.