«اگه قرار باشه یه روز کارم بگیره...»؛ روایت یک ترند خیرخواهانه در اینستاگرام
به گزارش پایگاه خبری تحلیلی خیر ایران، در هفته‌های اخیر نوعی محتوای خیرخواهانه در اینستاگرام مورد توجه کاربران قرار گرفته است؛ ویدئوهایی که در آن افراد به مناسبت رونق کسب‌وکار، یک موفقیت شخصی یا حتی تولد خود، اقدام به توزیع غذا، لباس، لوازم‌التحریر و دیگر اقلام مورد نیاز میان افراد کم‌برخوردار می‌کنند.
بسیاری از این ویدئوها با عبارت «عملیات انجام شد» منتشر می‌شوند و آهنگ مشترکی نیز روی آنها قرار دارد که مضمونش فراموش نکردن نیازمندان پس از رسیدن به موفقیت است: «اگه قرار باشه که یه روزم کارم بگیره / بدون ندارا محلمونو یادم نمیره
رفیقای قدیمیمو یادم نمیره / اون که از خودش زد بهم رسوندش یادم نمیره / اگه قرار باشه که یه روزم کارم بگیره / بدون از کجا رسیدم کجا یادم نمیره / کارگری کردم تا یه روز کارم بگیره... » در برخی موارد، صاحبان کسب‌وکار بخشی از محصولات خود را اهدا می‌کنند و برای حفظ کرامت افراد، از نمایش چهره دریافت‌کنندگان کمک خودداری می‌کنند.
ما امانت دار مردم بودیم
در یکی از نمونه‌ها، یک فروشگاه لباس پس از اهدای لباس‌های گرم فروشگاهش به افراد کم برخوردار نوشته است: «این لباس‌ها دست ما امانت بود و الان دست صاحبان اصلی‌شان هستند.» جمله‌ای زیبا که همدلی صاحب فروشگاه با مردم کم برخوردار را نشان می دهد.
در این میان، نکته قابل توجه، واکنش کاربران به این محتواهاست. در حالی که انتشار تصاویر کار خیر همواره با انتقاد‌هایی درباره نمایش نیکوکاری و ریاکاری همراه بوده، بسیاری از مخاطبان در بخش نظرات از این اقدامات استقبال می‌کنند و آن را عاملی برای ترویج رفتار‌های خیرخواهانه می‌دانند.
عباراتی مانند «اگر ریاکاری این است، من راضی‌ام»، «خدا به دلی که دریا باشد، کشتی می‌دهد» و «داداش، تو با این قلبت خیلی وقته که کارت گرفته» از جمله جملاتی است که زیر این پست‌ها دیده می‌شود. این واکنش‌ها نشان می‌دهد بخشی از کاربران، موفقیت را تنها در رشد مالی یا رونق کسب‌وکار نمی‌بینند و بخشندگی و توجه به دیگران را نیز نشانه‌ای از موفقیت می‌دانند.
یک ترند متفاوت در میان موج‌های اینستاگرامی
این موج از آن جهت قابل توجه است که برخلاف بسیاری از ترند‌های رایج شبکه‌های اجتماعی که صرفاً جنبه سرگرمی دارند و یا گاهی حتی بر کلمات زشت و کارهای کم‌فایده استوار هستند، بر انجام یک رفتار اجتماعی مثبت تمرکز دارد.
در سال‌های اخیر کاربران بار‌ها شاهد فراگیر شدن چالش‌ها، شوخی‌ها و محتوا‌هایی بوده‌اند که پس از مدتی فراموش شده‌اند، اما این بار موضوعی در حال فراگیر شدن است که دست‌کم در ظاهر، به نفع جامعه و در راستای ترویج نیکوکاری قرار دارد. همین مسئله سبب شده بسیاری از کاربران از گسترش چنین محتوا‌هایی استقبال کنند.
این ترند را می‌توان از چند زاویه متفاوت بررسی کرد. از یک سو، انتشار این ویدئوها می‌تواند به الگوسازی برای نیکوکاری منجر شود و افراد بیشتری را برای نیکوکاری راغب کند. از سوی دیگر، ممکن است نمایش نیکوکاری به مرور انگیزه دیده شدن را با انگیزه کمک کردن درهم بیامیزد. به همین دلیل، حفظ کرامت افراد نیازمند و خودداری از نمایش چهره و شرایط زندگی آنها، یکی از مهم‌ترین ملاحظات اخلاقی در تولید چنین محتوا‌هایی به شمار می‌رود.
اما نکته دیگری که در این رابطه مهم است و جای بحث دارد شیوه کمک کردن افراد در این ویدیوهاست.
نیکوکاری خیابانی یا کمک از مسیر خیریه‌ها؟
یکی از پرسش‌هایی که با فراگیر شدن این ویدئوها مطرح می‌شود، این است که آیا کمک مستقیم افراد به نیازمندان روش مناسب‌تری است یا اینکه این کمک‌ها بهتر است از طریق خیریه‌ها و نهادهای تخصصی انجام شود؟
حامیان کمک‌های مستقیم معتقدند افراد در بسیاری از موارد نیازمندان را از نزدیک می‌شناسند و از شرایط زندگی آنها اطلاع دارند. اتفاقاً در بسیاری از ویدئوهای این ترند نیز نشانه‌هایی از همین رویکرد دیده می‌شود. به خصوص که آهنگ مشترکی که روی این ویدئوها قرار گرفته، از «ندارهای محله» سخن می‌گوید و بر فراموش نکردن نیازمندان نزدیک تأکید دارد. به همین دلیل بسیاری از افرادی که در این ترند مشارکت می‌کنند، سراغ هم‌محله‌ای‌ها، خانواده‌های آشنا یا کسانی می‌روند که از وضعیت آنها اطلاع دارند.
در مقابل، برخی کارشناسان حوزه نیکوکاری معتقدند خیریه‌ها و سازمان‌های مردم‌نهاد به دلیل شناخت تخصصی‌تر از وضعیت افراد کم برخوردار، امکان شناسایی دقیق‌تر نیازها و توزیع عادلانه‌تر منابع را دارند. از این منظر، کمک‌های فردی هرچند ارزشمندند، اما ممکن است به آن اندازه که «امکان دارد» مفید نباشند.
با این حال، این دو رویکرد الزاماً در برابر یکدیگر قرار ندارند. کمک مستقیم به افراد نیازمند و مشارکت در فعالیت خیریه‌ها می‌تواند مکمل یکدیگر باشد. آنچه در این ترند بیشتر به چشم می‌آید، احیای نوعی مسئولیت‌پذیری محلی است؛ اینکه فرد پس از رسیدن به موفقیت، نخست به اطراف خود نگاه می‌کند و تلاش می‌کند سهمی از آن موفقیت را با کسانی که در همان محله یا محیط زندگی او با دشواری روبه‌رو هستند، تقسیم کند.
نکته دیگری که در این میان وجود دارد، استقبال گسترده کاربران از این ویدئو‌هاست. این استقبال نشان می‌دهد دست‌کم بخشی از جامعه، کفه تأثیرات مثبت این محتوا‌ها را سنگین‌تر می‌داند؛ به‌ویژه زمانی که نتیجه آن، تشویق افراد بیشتری به مشارکت در کار خیر و توجه به نیازمندان باشد.
هرچند نمی‌توان از شکل‌گیری یک پویش رسمی سخن گفت، اما استقبال از این ویدئوها نشان می‌دهد شبکه‌های اجتماعی می‌توانند در کنار کارکرد‌های سرگرمی، به بستری برای ترویج نیکوکاری و مسئولیت اجتماعی نیز تبدیل شوند؛ مسیری که گسترش آن می‌تواند به نفع جامعه باشد.