شانگهای میزبان همکاری تازه بشردوستانه چین و اروپا
به گزارش پایگاه خبری تحلیلی خیر ایران، برنامه رهبری بشردوستانه چین-اروپا در شانگهای آغاز به کار کرد. این برنامه هشتروزه با گردهمآوردن ۲۰ متخصص امور بشردوستانه از چین و اروپا، با تأمین مالی «بنیاد مرکاتور آلمان» و میزبانی «شبکه سازمانهای غیردولتی شانگهای برای تبادلات بینالمللی» برگزار شد. شرکتکنندگان در این دوره، محلهها، نهادهای خیریه و فضاهای عمومی شانگهای را بازدید کردند و محور اصلی این برنامه، تابآوری و تعهد بلندمدت در امور بشردوستانه بود.
برگزاری این برنامه میتواند نشانهای از تحولات ساختاری در ارتباطات بینالمللی نهادهای خیریه و بشردوستانه باشد. بازتعریف نقش بازیگران غیردولتی و مشارکت سازمانهای جامعه مدنی در امور بشردوستانه، به شکلگیری مسیرهای تازهای برای همکاری میان چین و اروپا کمک میکند. گردهمایی متخصصان بشردوستانه از دو قاره نیز میتواند نشاندهنده تغییر تدریجی در دیپلماسی بشردوستانه بینالمللی باشد؛ تغییری که در آن، بازیگران مدنی و بنیادها جایگاه مستقیمتری در شکلدهی به روابط بینالملل پیدا میکنند.
برنامه رهبری بشردوستانه چین-اروپا توسط بنیاد مرکاتور آلمان تأمین مالی میشود؛ نهادی که از سال ۲۰۰۸ چین را به عنوان یکی از حوزههای مهم فعالیت خود تعریف کرده و دفتر نمایندگی خود را در پکن مستقر ساخته است. میزبان رویداد نیز شبکه سازمانهای غیردولتی شانگهای برای تبادلات بینالمللی است؛ نهادی مدنی که در دسامبر ۲۰۲۴ با تأیید دفتر امور خارجه و اداره سازمانهای غیردولتی دولت شهرداری شانگهای و با ابتکار هفت سازمان تأسیس شد. ترکیب سرمایهگذاری یک بنیاد اروپایی و میزبانی یک شبکه مدنی چینی، الگویی از همکاری نهادی را ترسیم میکند که فراتر از روابط دولتی صرف است و بر پیوندهای مردمی و تبادل تجربیات استوار میشود.
تابآوری و تعهد بلندمدت
تمرکز این رویداد بینالمللی بر «تابآوری و تعهد بلندمدت» تصادفی نیست. در شرایطی که نظام بینالملل با فشارهای ژئوپلیتیک، بحرانهای اقلیمی و ناپایداری اقتصادی مواجه است، سازمانهای بشردوستانه نیز با چالش تأمین منابع، تغییر اولویتهای اهداکنندگان و نیاز به اثبات اثربخشی فعالیتهای خود روبهرو هستند. تابآوری در این چارچوب نه به معنای مقاومت منفعلانه، بلکه به معنای توانایی انطباق، نوآوری و حفظ مأموریت در شرایط متغیر است. تأکید بر تعهد بلندمدت نیز نشاندهنده درک این واقعیت است که حل مسائل ساختاری مانند فقر، نابرابری آموزشی و تغییرات اقلیمی مستلزم سرمایهگذاری پایدار و فراتر از پروژههای کوتاهمدت است.
یکی از پیششرطهای تحقق تابآوری و تعهد بلندمدت در امور بشردوستانه، وجود بستری نهادی و قانونمند است؛ زیرا بدون چارچوبی شفاف برای ثبت، تأمین مالی و نظارت بر سازمانهای خیریه، نه منابع پایدار جذب میشوند و نه اعتماد اهداکنندگان حفظ میشود. در همین چارچوب، چین در سالهای گذشته قانون خیریه خود را دچار تغییرات مهمی کرده است. قانون خیریه چین که در سال ۲۰۱۶ تصویب و در سال ۲۰۲۳ اصلاح شد، چارچوبی برای ثبت سازمانهای خیریه، شفافیت مالی و حاکمیت داخلی آنها فراهم کرده است. این چارچوب قانونی، زمینه تبدیل فرهنگ دیرینه بخشش در چین را به نظامی ساختارمند، شفاف و قانونمند فراهم ساخته است. این تحول میتواند برای شرکای اروپایی جذاب باشد، زیرا نشان میدهد چین در حال توسعه مدلی بومی از بشردوستی است که هم با سنتهای فرهنگی خود سازگار است و هم با استانداردهای بینالمللی شفافیت و پاسخگویی همراستا میشود.
تفاوتها و شباهتها: درسهایی برای همکاری
مشاهدات شرکتکنندگان اروپایی حاوی نکات تحلیلی مهمی است. هیزل هنسی از بنیاد بشردوستانه ایرلند به شباهت تمایل به بخشش در دو جامعه اشاره میکند، اما آنچه توجه او را جلب کرده، فرآیند «ساختارمندسازی» این فرهنگ در شانگهای است. این نکته نشان میدهد که چالش اصلی در چین نه فقدان فرهنگ بخشش، بلکه تبدیل این فرهنگ به نظامی نهادی است. از سوی دیگر، سسیلیا میمبلا از سازمان اقدام علیه گرسنگی اسپانیا (Acción contra el Hambre) به تفاوت مدل تأمین مالی اشاره میکند. به عقیده وی بنیادهای اروپایی عمدتاً به بودجه عمومی متکی هستند، در حالی که در شانگهای مشارکت مستقیم فردی از طریق کمکهای مالی برجستهتر است. این تفاوت ریشه در ساختارهای دولت رفاه اروپایی و مدل توسعه چین دارد و نشان میدهد که همکاری چین-اروپا در حوزه بشردوستانه نمیتواند مبتنی بر انتقال یکطرفه مدل باشد، بلکه باید بر تبادل تجربیات و شناسایی مکملها استوار شود.
مدلهای بشردوستی چین و اروپا
میتوان گفت مدل بشردوستی چین و اروپا دو تفاوت و یک شباهت کلیدی دارند. شباهت اصلی، وجود تمایل به بخشش در هر دو جامعه است؛ اما در شانگهای این تمایل بیش از پیش در قالب ساختارهای نهادی، ثبتشده و شفاف سازمان مییابد. تفاوت نخست به مدل تأمین مالی بازمیگردد. بنیادهای اروپایی عمدتاً بر بودجه عمومی/دولتی تکیه دارند، در حالی که در چین مشارکت مستقیم فردی و کمکهای مردمی برجستهتر است. تفاوت دوم در مزیتهای نسبی است: چین در تأمین مالی انبوه، زیرساخت و اجرای پروژههای بزرگ توانمندتر است و اروپا در نظارت، شفافیت و سازوکارهای پاسخگویی تجربه بیشتری دارد. بنابراین، همکاری چین-اروپا در حوزه بشردوستانه نمیتواند انتقال یکطرفه مدل باشد؛ بلکه باید بر تبادل تجربیات و شناسایی مکملها استوار شود. ترکیب این دو ظرفیت میتواند پتانسیل واقعی همکاری بشردوستانه چین-اروپا را شکل دهد.
چشمانداز آینده
با توجه به روندهای موجود، میتوان انتظار داشت برنامههای مشابه در سالهای آینده گسترش یابد و احتمالاً به حوزههایی مانند بشردوستی دیجیتال، سرمایهگذاری اجتماعی و همکاریهای سهجانبه با مشارکت بازیگران آفریقایی یا آسیایی تسری پیدا کند. با این حال، چالشهای ساختاری نیز وجود دارد. تفاوت در نظامهای حقوقی، محدودیتهای مقرراتی برای سازمانهای غیردولتی خارجی در چین، و تفاوت در اولویتهای اهداکنندگان میتوانند سرعت این همکاری را کاهش دهند. مدیریت این چالشها مستلزم گفتگوی مستمر، شفافیت متقابل و پذیرش این واقعیت است که همکاری بشردوستانه چین-اروپا فرآیندی تدریجی و بلندمدت است. همکاری بشردوستانه چین-اروپا میتواند به عنوان پلی برای اعتمادسازی و همکاری عملی عمل کند. با این حال، پایداری این تلاشها به توانایی دو طرف در مدیریت تفاوتها، حفظ تعهد بلندمدت و ایجاد سازوکارهای نهادی پایدار بستگی دارد.
پینوشتها:
بنیاد مرکاتور آلمان (Stiftung Mercator)
یک بنیاد خیریه خصوصی، مستقل و غیرانتفاعی آلمانی است که در سال ۱۹۹۶ توسط خانواده کارل اشمیت، کارآفرین اهل دویسبورگ، تأسیس شد. این بنیاد که نام خود را از گرهارد مرکاتور، دانشمند و نقشهنگار مشهور آلمانی گرفته، در تقاطع پژوهش، سیاستگذاری و عمل فعالیت میکند. حوزههای اصلی فعالیت آن شامل دیجیتالیسازی، نقش اروپا در جهان، تغییرات اقلیمی، و مشارکت و انسجام اجتماعی است. این بنیاد دفاتری در اسن، برلین، استانبول و پکن دارد و از سال ۲۰۰۸ چین را به عنوان یکی از کشورهای تمرکز خود تعریف کرده است. بنیاد مرکاتور در سال ۲۰۲۵ حدود ۸۰ پروژه را با بودجهای بالغ بر ۶۱.۳ میلیون یورو حمایت کرده است. لارس گروتولد، مدیرعامل فعلی آن که از ژانویه ۲۰۲۶ این سمت را بر عهده گرفته، پیشتر رهبری بخش اقدام اقلیمی این بنیاد را بر عهده داشته است.
شبکه سازمانهای غیردولتی شانگهای برای تبادلات بینالمللی (SHNIE)
یک نهاد مدنی چینی است که در دسامبر ۲۰۲۴ با تأیید دفتر امور خارجه و اداره سازمانهای غیردولتی دولت شهرداری شانگهای تأسیس شد. این شبکه با ابتکار هفت سازمان از جمله انجمن روابط عمومی شانگهای، مؤسسه مطالعات بینالمللی شانگهای (SIIS)، بنیاد خیریه فوسان شانگهای و بنیاد دوستی بینالمللی ماگنولیا شانگهای شکل گرفت. جینگ یینگ، رئیس این شبکه، از مقامات ارشد انجمن دوستی با کشورهای خارجی شانگهای است. مأموریت این نهاد، تسهیل مشارکت سازمانهای اجتماعی شانگهای در تبادلات بینالمللی، ایجاد پلتفرمهای ارتباطی و تقویت پیوندهای مردمی چین با سایر کشورها بر اساس اصول شمول، یادگیری متقابل و اشتراکگذاری است.
منابع: