فاصلهٔ کتابهای تازه از نیاز کودکان سیستانوبلوچستان
به گزارش پایگاه خبری تحلیلی خیر ایران، اخیراً کتابهای بسیاری روانه سیستانوبلوچستان شدهاند تا به دست کودکان و نوجوانان این خطه برسند. طی گفتوگوی مدیر کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان سیستانوبلوچستان با ایرنا مجموعه ای از سوی کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان کشور به سیستان و بلوچستان فرستاده شده و در مراکز فرهنگیهنری این استان قرار گرفته است. در این گزارش زوایای این طرح بررسی میشود.
قفسههایی با موضوعات متنوع
کتابهای تازه از ناشران مختلف انتخاب شده و موضوعات متنوعی را دربرمیگیرد تا کودکان و نوجوانان بتوانند متناسب با علاقه و نیاز مطالعاتی خود، منابع مورد نظرشان را انتخاب کنند.
ایثار و مقاومت، معارف دینی، موضوعات علمی و آموزشی، هوش هیجانی، رمان، تقویت حافظه، حل مسئله، زندگینامه شهدا، فلسفه، قصهگویی، تاریخ و ادبیات از جمله موضوعات این مجموعه است.
در مجموع حدود ۲ هزار و ۷۰۰ جلد از این ۹۷ عنوان کتاب و نشریه در مراکز فرهنگیهنری استان قرار گرفته است. تنوع این منابع میتواند بخشی از نیازهای مطالعاتی کودکان و نوجوانان را پاسخ دهد و به آنها امکان دهد کتاب را متناسب با علاقه، کنجکاوی و نیاز خود انتخاب کنند.
این نکته از آن جهت اهمیت دارد که دسترسی به کتاب زمانی میتواند به تقویت علاقه به مطالعه و شکلگیری تجربه مستمر کتابخوانی کمک کند که میان محتوای کتاب و دغدغهها و نیازهای واقعی مخاطب کودک و نوجوان ارتباط برقرار شود.
کتاب تازه، بدون خواننده کافی نیست
دسترسی به کتابهای متنوع، بخشی از نیازهای فرهنگی و مطالعاتی کودکان و نوجوانان را پاسخ میدهد و این منابع میتوانند در تقویت علاقه به مطالعه، خلاقیت، قدرت تخیل و مهارتهای فکری و اجتماعی آنان نقش داشته باشند.
با این حال، بهروزرسانی قفسههای کتابخانهای بهتنهایی کافی نیست. کتاب زمانی از یک منبع موجود در قفسه به یک ابزار فرهنگی مؤثر تبدیل میشود که کودک و نوجوان با آن مواجه شود، آن را انتخاب کند و فرصت گفتوگو دربارهٔ تجربهٔ خواندنش را داشته باشد.
در این میان، نقش مربیان مراکز فرهنگیهنری در معرفی هدفمند آثار و ایجاد فرصت برای گفتوگو درباره کتاب اهمیت پیدا میکند. نشستهای کتابمحور، قصهگویی، بحث کتاب و فعالیتهای فرهنگی و هنری میتوانند استفاده از منابع تازه را از یک انتخاب فردی به تجربهای جمعی تبدیل کنند.
از قفسهٔ کانون تا کلاس مدرسه
ارتباط این منابع با مدارس نیز میتواند ظرفیت دیگری برای دسترسی مؤثرتر کودکان و نوجوانان به کتاب ایجاد کند. مدرسه بخش مهمی از زندگی روزمره دانشآموزان است و ارتباط میان مدارس و مراکز فرهنگیهنری کانون میتواند به معرفی کتابهای متناسب با علایق و نیازهای مطالعاتی دانشآموزان و هدایت آنان به سمت منابع متنوعتر کمک کند.
کتابهای علمی و آموزشی، رمان، فلسفه، تاریخ، ادبیات و آثاری دربارهٔ هوش هیجانی و مهارتهای حل مسئله، این امکان را دارند که در کنار تجربهٔ آموزشی مدرسه، افق مطالعاتی دانشآموزان را گستردهتر کنند. از این منظر، کتابهای کانون میتوانند مکمل تجربهٔ مدرسه باشند؛ بهویژه زمانی که معرفی و استفاده از آنها با گفتوگو، فعالیت فرهنگی و فرصت انتخاب همراه شود.
البته کارکرد این ارتباط نباید به تأمین کتاب برای دانشآموزان محدود شود. پیوند میان مدرسه و کانون زمانی میتواند به ترویج مطالعه کمک کند که معلمان، مربیان و مراکز فرهنگی در معرفی کتاب و ایجاد فرصت برای خواندن و گفتوگو درباره آن نقش داشته باشند.
کتابخانه بهعنوان فضای فرهنگی
فراهمشدن منابع تازه میتواند انگیزهٔ بیشتری برای حضور کودکان و نوجوانان در مراکز فرهنگیهنری و استفاده از کتابخانههای کانون ایجاد کند، اما اثرگذاری این منابع بیش از آنکه به تعداد کتابهای افزودهشده وابسته باشد، به چگونگی استفاده از آنها در فعالیتهای فرهنگی و ارتباطشان با مخاطب بستگی دارد.
در چنین ساختاری، کتابخانه صرفاً محل نگهداری و امانت کتاب نیست؛ بلکه میتواند بخشی از فضای فرهنگی مرکز باشد که در آن خواندن، گفتوگو، قصهگویی و فعالیتهای هنری به یکدیگر متصل میشوند. ارتباط با مدارس نیز میتواند این فضا را به بخشی از زیست فرهنگی دانشآموزان تبدیل کند.
کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان سیستانوبلوچستان در سالهای اخیر برنامههای مختلفی را برای فعالیتهای فرهنگی، کتابخوانی و دسترسی کودکان و نوجوانان به منابع مطالعاتی اجرا کرده است. مراکز این کانون نیز در کنار فعالیتهای مطالعاتی، برنامههایی در حوزه قصهگویی، ادبی، هنری و فرهنگی برگزار میکنند.
وقتی قفسهٔ پُر، پایان راه نیست
در این میان، تفاوت میان «دسترسی به کتاب» و «برخورداری از فرصت مطالعه» اهمیت پیدا میکند. ممکن است یک مرکز فرهنگی قفسهای پُر از منابع تازه داشته باشد، اما کودک و نوجوان به دلایل مختلف، از محدودیت زمان و رفتوآمد تا عادتهای مطالعاتی و میزان همراهی خانواده و مدرسه، نتواند از این منابع استفاده کند؛ بنابراین، سنجش موفقیت چنین طرحهایی را نمیتوان تنها با تعداد عنوانها و نسخههای توزیعشده انجام داد؛ بخش مهمتر، میزان تبدیل این منابع به تجربهای در دسترس و مستمر برای کودکان و نوجوانان است.
از سوی دیگر، کتاب میتواند برای کودکان و نوجوانان چیزی فراتر از یک منبع آموزشی باشد؛ پنجرهای برای آشنایی با جهانهای متفاوت، شکلگیری پرسش و پیدا کردن زبان مشترک برای گفتوگو دربارهٔ مسائل زندگی. در این نگاه، تنوع موضوعی ۹۷ عنوان زمانی اهمیت بیشتری پیدا میکند که کودک بتواند از میان آنها مسیر خودش را پیدا کند و مطالعه از فعالیتی مناسبتی یا وابسته به تکلیف مدرسه، به بخشی از زندگی فرهنگی او تبدیل شود. ارزش واقعی منابع تازه، در تازه بودن آنها نیست، بلکه در فرصتی است که برای ساختن چنین رابطهای میان کودک و کتاب ایجاد میکنند.
در نتیجه، ۹۷ عنوان تازه را میتوان بیش از یک افزایش عددی در قفسهها دید؛ این منابع زمانی بیشترین ظرفیت خود را نشان میدهند که به دست مخاطب برسند، با نیازهای مطالعاتی او ارتباط پیدا کنند و از مسیر مربی، معلم، مدرسه و مرکز فرهنگی به تجربهای واقعی از خواندن و گفتوگو تبدیل شوند.
