پیشگیری و آگاهی؛ تأکید انجمن دمانس و آلزایمر ایران در هفته جهانی آلزایمر
به گزارش پایگاه خبری تحلیلی خیر ایران، همزمان با هفته جهانی آلزایمر، توجه به راهکارهای پیشگیری و شناسایی زودهنگام نشانههای این بیماری اهمیت بیشتری پیدا میکند؛ از همین رو انجمن دمانس و آلزایمر ایران اقدام به انتشار اینفوگرافی در همین ارتباط کرده است.
دمانس یک بیماری واحد نیست، بلکه اصطلاحی کلی برای مجموعهای از اختلالات مغزی است که حافظه، تفکر، رفتار و توانایی انجام امور روزمره را تحت تأثیر قرار میدهند. آلزایمر شایعترین نوع دمانس است و طبق اعلام سازمان جهانی بهداشت، حدود ۶۰ تا ۷۰ درصد موارد دمانس به این بیماری مربوط میشود. بنابراین، «دمانس» و «آلزایمر» مترادف نیستند؛ دمانس یک عنوان کلی و آلزایمر یکی از بیماریهای اصلی ایجادکننده آن است.
گستردگی این بیماریها در جهان قابل توجه است. سازمان جهانی بهداشت برآورد کرده است که در سال ۲۰۲۱ حدود ۵۷ میلیون نفر در جهان با دمانس زندگی میکردند و هر سال نزدیک به ۱۰ میلیون مورد جدید به این تعداد افزوده میشود. بیش از ۶۰ درصد مبتلایان در کشورهای با درآمد پایین و متوسط زندگی میکنند و دمانس اکنون هفتمین علت مرگومیر در جهان و یکی از مهمترین عوامل ناتوانی و وابستگی در سالمندان است.
در ایران نیز دمانس مسئلهای قابل توجه در میان سالمندان است. در یک مطالعه ملی، شیوع دمانس در افراد ۶۰ ساله و بالاتر حدود ۷.۹ درصد برآورد شد؛ مطالعهای که همچنین نشان داد تنها ۲۱.۲ درصد افراد مبتلا پیش از انجام پژوهش تشخیص دریافت کرده بودند. همچنین یک مرور نظاممند و فراتحلیل مطالعات انجامشده در ایران، شیوع کلی دمانس را حدود ۱۴ درصد برآورد کرده است؛ تفاوت این ارقام به تفاوت در روش و جامعه مورد بررسی مربوط میشود و نشان میدهد که تشخیص و برآورد دقیق ابعاد این مسئله در کشور همچنان اهمیت دارد.
آلزایمر و سایر اختلالات مرتبط با دمانس، تنها حافظه فرد را تحت تأثیر قرار نمیدهند، بلکه میتوانند بهتدریج استقلال فرد در انجام امور روزمره و کیفیت زندگی او را نیز کاهش دهند. از همین رو، افزایش آگاهی درباره نشانههای اولیه و توجه به تغییرات شناختی و رفتاری میتواند در تشخیص و مداخله بهموقع اهمیت داشته باشد.
یکی از محورهای مهم در پیشگیری از آلزایمر، مراقبت از سلامت قلب است. سلامت قلب و عروق با سلامت مغز ارتباط دارد و توجه به عوامل مؤثر بر سلامت قلب میتواند بخشی از رویکرد پیشگیرانه نسبت به اختلالات شناختی باشد. در کنار آن، ورزش و فعالیت بدنی منظم نیز از اقداماتی است که در سبک زندگی سالم مورد تأکید قرار میگیرد.
تغذیه سالم نیز بخش دیگری از این رویکرد است. داشتن الگوی غذایی مناسب در کنار فعالیت جسمانی میتواند به حفظ سلامت عمومی بدن و مغز کمک کند. از سوی دیگر، مغز نیز مانند سایر بخشهای بدن به فعالیت و تمرین نیاز دارد؛ به همین دلیل، به چالش کشیدن ذهن و انجام فعالیتهای فکری میتواند در حفظ فعالبودن تواناییهای شناختی نقش داشته باشد.
ارتباط با دیگران و مشارکت در فعالیتهای اجتماعی نیز از دیگر مؤلفههای سبک زندگی سالم در دوران سالمندی است. حفظ ارتباطات اجتماعی و حضور در فعالیتهای جمعی میتواند به فعال ماندن فرد و حفظ کیفیت زندگی او کمک کند.
در کنار پیشگیری، شناخت نشانههای هشداردهنده نیز اهمیت دارد. از دست دادن حافظه، بهویژه زمانی که بر زندگی روزمره اثر بگذارد، یکی از نشانههایی است که باید مورد توجه قرار گیرد. دشواری در انجام کارهای روزمره، مشکل در بیان منظور و یافتن یا ادای کلمات و سردرگمی در تشخیص زمان و مکان نیز از دیگر نشانههایی هستند که در صورت بروز و تداوم، نیازمند توجه و بررسیاند.
کاهش یا ضعف استدلال، دشواری در پیگیری مسائل زندگی و جابهجا گذاشتن اشیا نیز میتوانند از نشانههای هشداردهنده باشند. همچنین تغییرات قابل توجه در خلقوخو و رفتار و اختلال در درک تصاویر و فاصلهها از جمله مواردی هستند که نباید به سادگی از کنار آنها گذشت. کنار کشیدن از کار یا فعالیتهای اجتماعی نیز همزمان که میتواند پیامد آلزایمر باشد، میتواند نشانهای از رشد آن باشد.
توجه به این نشانهها به معنای آن نیست که بروز هر یک از آنها الزاماً به معنای ابتلا به آلزایمر است؛ اما تغییرات پایدار یا غیرمعمول در حافظه، تواناییهای شناختی، رفتار و عملکرد روزمره میتواند ضرورت مراجعه برای ارزیابی تخصصی را مطرح کند.
بر این اساس، پیشگیری از آلزایمر را نمیتوان تنها به یک اقدام محدود کرد. ترکیبی از فعالیت بدنی، تغذیه سالم، مراقبت از سلامت قلب، فعالیت ذهنی و ارتباطات اجتماعی در کنار آگاهی نسبت به نشانههای هشداردهنده، میتواند بخشی از مسیر مراقبت از سلامت شناختی در طول زندگی و فراهم کردن زمینه برای سالمندی سالمتر باشد.
منبع