به گزارش پایگاه خبری تحلیلی خیر ایران، بیمارستان شهید بقایی اهواز، شامگاه چهارشنبه (۲۴ تیر ۱۴۰۵) در پی حملات هوایی وحشیانه آمریکا به مناطق مختلف شهر اهواز و اطراف این مرکز درمانی، آسیب دید و به منظور حفظ جان بیماران، بیمارستان تخلیه و بیماران آن به مراکز درمانی دیگر منتقل شدند. این بیمارستان یکی از مراکز درمانی تخصصی استان خوزستان است که خدمات درمانی به بیماران مبتلا به سرطان و بیماری‌های خونی، به‌ویژه کودکان، ارائه می‌کند و شمار زیادی از بیماران از نقاط مختلف استان و استان‌های همجوار برای دریافت خدمات درمانی به این مرکز مراجعه می‌کنند. در پی این حملات مقام‌های وزارت بهداشت اعلام کرده‌اند که شدت انفجارها، کادر درمان را ناچار به تخلیه اضطراری ۲۱۱ کودک تحت شیمی‌درمانی کرد.

نقض حقوق بین‌الملل بشردوستانه

 از منظر حقوق بین‌الملل بشردوستانه، بیمارستان‌های غیرنظامی و مراکز درمانی بر اساس کنوانسیون چهارم ژنو (۱۹۴۹) و قواعد عرفی حقوق بین‌الملل بشردوستانه از حمایت ویژه برخوردارند. طرف‌های مخاصمه نه‌تنها از حمله مستقیم به این مراکز منع شده‌اند، بلکه مکلف‌اند هنگام برنامه‌ریزی و اجرای عملیات نظامی، اصل تفکیک میان اهداف نظامی و غیرنظامیان، اصل تناسب و اصل اتخاذ احتیاط‌های لازم را رعایت کنند. بنابراین، اگر حمله‌ای هرچند با هدفی دیگر، به گونه‌ای قابل پیش‌بینی موجب آسیب به یک بیمارستان، اختلال در خدمات درمانی یا به خطر افتادن جان بیماران شود، این وضعیت می‌تواند از منظر حقوق بین‌الملل بشردوستانه به‌عنوان نقض تعهدات حمایتی نسبت به واحدهای پزشکی مورد بررسی قرار گیرد و در صورت احراز شرایط، حتی مسئولیت بین‌المللی دولت یا مسئولیت کیفری افراد دخیل را در پی داشته باشد.

  از منظر حقوق بین‌الملل حقوق بشر نیز این حادثه صرفاً به تخریب یک ساختمان محدود نمی‌شود، بلکه آثار آن بر حقوق بنیادین بیماران، به‌ویژه کودکان مبتلا به سرطان، اهمیت حقوقی دارد. حق بر حیات، حق بر برخورداری از بالاترین استاندارد قابل حصول سلامت و حمایت ویژه از کودکان، از جمله حقوقی هستند که در اسناد بین‌المللی از جمله میثاق بین‌المللی حقوق اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی و کنوانسیون حقوق کودک مورد شناسایی قرار گرفته‌اند. اگر ثابت شود که حمله موجب قطع یا اختلال جدی در روند درمان، تخلیه اضطراری بیماران یا ایجاد مخاطرات جدی برای سلامت آنان شده است، این وضعیت می‌تواند از منظر حقوق بشر نیز به‌عنوان نقض تعهدات بین‌المللی نسبت به حمایت از غیرنظامیان، به‌ویژه کودکان و بیماران، مورد استناد سازمان‌های مردم‌نهاد و سازوکارهای نظارتی سازمان ملل قرار گیرد.

 حقوق بین‌الملل بشردوستانه حمایت ویژه‌ای از بیمارستان‌ها و مراکز درمانی به عمل می‌آورد. بر اساس کنوانسیون‌های ژنو و پروتکل‌های الحاقی، واحد‌های پزشکی و بیمارستان‌های غیرنظامی از حمایت ویژه برخوردارند و طرف‌های درگیر موظف‌اند از هرگونه حمله‌ای که به تخریب یا مختل شدن خدمات درمانی منجر شود خودداری کنند. حتی اگر یک بیمارستان هدف مستقیم حمله نباشد، انجام عملیات نظامی در مجاورت آن که به تخلیه بیماران، توقف درمان یا ایجاد رعب و خطر برای بیماران بینجامد، می‌تواند از منظر اصول تفکیک، تناسب و احتیاط در حملات مورد بررسی حقوقی قرار گیرد.

 کودکان مبتلا به سرطان از آسیب‌پذیرترین گروه‌های غیرنظامی محسوب می‌شوند. اختلال در روند درمان، جابه‌جایی اضطراری و استرس شدید ناشی از درگیری مسلحانه می‌تواند آثار جدی بر سلامت و بقای آنان داشته باشد؛ موضوعی که علاوه بر حقوق بشردوستانه، در چارچوب کنوانسیون حقوق کودک و حق بر سلامت نیز قابل ارزیابی است.

 سازمان‌های مردم‌نهاد چه اقداماتی می‌توانند انجام دهند؟

برخلاف تصور رایج، نقش سازمان‌های مردم‌نهاد (NGO ها) صرفاً صدور بیانیه نیست. مهم‌ترین اقدامات عملی آنها عبارت است از:

•  مستندسازی استاندارد شواهد شامل تصاویر، فیلم‌ها، گزارش‌های پزشکی، شهادت پزشکان و کادر درمان، زمان و محل دقیق حمله و آثار آن بر روند درمان بیماران؛ به‌گونه‌ای که در مراجع بین‌المللی قابلیت استناد داشته باشد.
•  تهیه گزارش حقیقت‌یاب (Fact-Finding Report) بر اساس استاندارد‌های سازمان ملل و ارائه آن به گزارشگران ویژه، به‌ویژه گزارشگر ویژه حق بر سلامت، گزارشگر وضعیت حقوق بشر ایران و گزارشگر آثار منفی جنگ بر غیرنظامیان.
•  ارسال گزارش به کمیته بین‌المللی صلیب سرخ (ICRC) و سایر نهاد‌های بشردوستانه برای ثبت آثار حمله بر خدمات درمانی و حمایت از بیماران.
•  همکاری با کمیسیون مستقل بین‌المللی تحقیق یا سازوکار‌های حقیقت‌یاب سازمان ملل در صورت وجود صلاحیت، از طریق ارائه اسناد و شهادت‌ها.
•  استفاده از سازوکار‌های شورای حقوق بشر سازمان ملل از طریق ارسال گزارش‌های موازی (Shadow Reports) و درخواست بررسی مستقل درباره آثار حمله بر مراکز درمانی.
• همکاری با شبکه‌های بین‌المللی سلامت و حقوق بشر مانند سازمان‌های مدافع حفاظت از مراکز درمانی در جنگ، برای جلب توجه جامعه جهانی و افزایش فشار جهت انجام تحقیقات مستقل.

 اهمیت مستندسازی

 از منظر حقوق بین‌الملل، موفقیت هرگونه پیگیری حقوقی بیش از هر چیز به کیفیت مستندسازی وابسته است. صرف طرح ادعای وقوع حمله برای اثبات نقض حقوق بین‌الملل کافی نیست. لازم است ارتباط میان عملیات نظامی، خسارت واردشده به مرکز درمانی، اختلال در درمان بیماران و آثار انسانی آن با اسناد قابل راستی‌آزمایی اثبات شود. چنین مستنداتی می‌تواند در آینده در تحقیقات سازمان ملل، گزارش‌های حقیقت‌یاب و حتی رسیدگی‌های قضایی بین‌المللی مورد استناد قرار گیرد.

زهرا میرابیان

منابع:

asriran

Safeguarding Health in Conflict Coalition (SHCC)

International Humanitarian Law Databases

IUCN

Geneva Callwho.int