به گزارش پایگاه خبری تحلیلی خیر ایران، در غروب ۲۴ ژوئن ۲۰۲۶، ونزوئلا در فاصلهای کمتر از یک دقیقه، دو زمینلرزهی مهیب به بزرگای ۷٫۲ و ۷٫۵ ریشتر را تجربه کرد. این لرزههای مرگبار که در نزدیکی شهرهای سنفلیپه و یوماره در ایالت یاراکوی رخ داد، به عنوان شدیدترین زلزلهی ۱۲۵ سال اخیر این کشور شناخته میشود. پایتخت (کاراکاس) و مناطق ساحلی نظیر لاگوئرا به شدت تخریب شدند و تا یک هفته پس از حادثه، آمار رسمی از کشتهشدن بیش از ۱٬۹۰۰ نفر حکایت داشت و سازمانهای غیردولتی محلی شمار مفقودان را بیش از ۴۰ هزار نفر اعلام کردند. در چنین شرایط فاجعهباری، شبکههای امدادی داخلی، سازمانهای غیردولتی بینالمللی و نهادهای بیندولتی، بیدرنگ پای به میدان نهادند و یکی از گستردهترین عملیاتهای امداد و نجات در تاریخ آمریکای لاتین را آغاز کردند.
بخش اول: سازمانهای غیردولتی (NGOs) داخلی و بینالمللی
۱. پیشگامان داخلی؛ صلیب سرخ ونزوئلا (Venezuelan Red Cross) در خط مقدم
بدون شک، اولین و مؤثرترین واکنشگر در صحنه، صلیب سرخ ونزوئلا بود. داوطلبان و تیمهای امدادی این سازمان با وجود پسلرزههای مهیب، بیدرنگ به دل آوار زدند و عملیات جستوجو و نجات را آغاز کردند. ناوگان آمبولانسهای صلیب سرخ در خیابانهای آوارهشده به حرکت درآمد و سرپناههای موقت برای آوارگان برپا شد. با این حال، وسعت فاجعه به حدی بود که حتی ساختمان ستاد مرکزی صلیب سرخ ونزوئلا نیز به شدت آسیب دید و شماری از امدادگران خود بیخانمان شدند، اما این موضوع هرگز مانع از ادامهی مأموریت آنان نشد. این سازمان با راهاندازی بیمارستانهای صحرایی (field hospitals) و کلینیکهای سیار، فشار سنگین را از روی بیمارستانهای دولتی برداشت و همزمان، تیمهای روانشناسی خود را برای ارائهی کمکهای روحی به بازماندگان، به ویژه کودکان، به مناطق زلزلهزده اعزام کرد.
۲. هماهنگی بینالمللی؛ فدراسیون بینالمللی جمعیتهای صلیب سرخ (IFRC)
تنها ساعاتی پس از زلزله، فدراسیون بینالمللی جمعیتهای صلیب سرخ با برداشتن گامی فوری، ۲ میلیون فرانک سوئیس از صندوق اضطراری خود را آزاد کرد و فراخوانی جهانی برای جمعآوری ۵۰ میلیون فرانک سوئیس صادر نمود تا به ۳۰۰٬۰۰۰ نفر از آسیبدیدگان کمک کند. در پاسخ به این فراخوان، جمعیتهای ملی بسیاری از جمله هلالاحمر چین اقدام به راهاندازی پویشهای مردمی کردند.
از سوی دیگر، انبارهای لجستیکی صلیبسرخ در پاناما به سرعت فعال شدند و نخستین محمولهی ۱۷ تنی شامل ظروف آشپزخانه (kitchen sets)، ستهای بهداشتی (hygiene kits)، پشهبند (mosquito nets) و مایحتاج ضروری، ظرف ۴۸ ساعت وارد ونزوئلا شد. صلیبسرخ اسپانیا نیز با ارسال ۲۱ تن محمولهی دیگر، به تقویت ظرفیت درمانی و پشتیبانی لجستیکی منطقه پرداخت. همچنین صلیبسرخ فنلاند با اعزام تیمهای متخصص در حوزهی پشتیبانی لجستیک و مراقبتهای درمانی، نشان داد که هماهنگی میان شبکهی صلیب سرخ و هلالاحمر، الگویی کارآمد برای مدیریت بحرانهای فراملی است.
۳. حمایت روانی و سرپناه؛ حضور بهموقع سازمانهای غیردولتی بشردوستانه
-
سازمان دیدبان جهانی (World Vision): تنها چند ساعت پس از زلزله، تیمهای واکنش سریع خود را وارد مناطق حادثهدیده کرد. این سازمان که به حمایت از کودکان و خانوادههای آسیبپذیر شهرت دارد، با برپایی «اتاقهای امن کودک» در کاراکاس، برنامههای ساختاریافتهای را برای کاهش آسیبهای روانی و جلوگیری از خشونت و بهرهکشی از کودکان اجرا کرد. دیدبان جهانی با همکاری شبکههای کلیساها و انجمنهای محلی، دهها کامیون حامل مواد غذایی، آب آشامیدنی و اقلام بهداشتی را در بین خانوادههای آواره توزیع کرد و بر بازسازی سرپناههای موقت با رعایت استانداردهای ایمنی نظارت داشت.
-
سازمان نجات کودکان (Save the Children): این سازمان که سابقهای طولانی در مدیریت بحرانهای غیرمترقبه دارد، ظرف ۲۴ ساعت نخست، ۱٫۵ میلیون دلار از صندوق اضطراری خود را به کار گرفت. نیروهای این سازمان در همان روزهای اولیه با موارد دلخراشی مواجه شدند؛ کودکانی که زیر آوار جان باخته یا به شدت مجروح شده بودند و همچنین شمار قابلتوجهی از کودکان که در هرج و مرج تخلیه، از خانوادههای خود جدا افتاده بودند. نجات کودکان با راهاندازی سامانهی ردیابی و اتصال مجدد خانوادهها (Family Tracing and Reunification)، موفق شد ظرف ۷۲ ساعت نخست، صدها کودک را به والدینشان بازگرداند. همچنین این سازمان با اعزام تیمهای پزشکی به مناطق صعبالعبور، بر درمان سوختگیها و شکستگیهای ناشی از آوار متمرکز شد.
-
سازمان پزشکان بدون مرز (Médecins Sans Frontières - MSF): تیمهای محلی این سازمان که همواره در بحرانها حضور فعالی دارند، در کاراکاس مستقر شدند. آنان با ارزیابی سریع از وضعیت ۸ بیمارستان منطقه، متوجه کمبود مبرم کیتهای تروما (trauma kits) و داروهای بیهوشی شدند. MSF بلافاصله محمولههای دارویی سنگینی اهدا کرد که توانست نیاز درمانی حدود ۳٬۵۰۰ مجروح را پوشش دهد. اما شاخصترین اقدام MSF، راهاندازی کلینیکهای سیار در ایالت لاگوئرا و شهر نایگواتا بود. یک تیم ۱۲ نفره متشکل از پزشکان عمومی، جراحان و روانشناسان در این کلینیکها به ارائهٔ خدمات رایگان پرداختند و در کنار مداوای جسمی، جلسات مشاوره برای بازماندگانی که نشانههای اختلال استرس پس از سانحه (PTSD) را بروز میدادند، برگزار کردند.
-
سازمان «مراقبت» (CARE) و شبکههای حمایت از زنان و کودکان: در بحرانهای طبیعی، زنان و دختران همواره در معرض خطرات مضاعفی مانند خشونت جنسی و از دست دادن دسترسی به امکانات بهداشتی هستند. سازمان CARE با حمایت از شبکههای مردمی و زنمحور نظیر تینتا ویولتا (Tinta Violeta)، خط دفاعی مهمی ایجاد کرد. این گروههای محلی در پناهگاههای موقت مستقر شدند و توانستند در ۷۲ ساعت اولیه، ۲۲ مورد خشونت مبتنی بر جنسیت (Gender-Based Violence) را شناسایی و از وقوع خطرات بیشتر جلوگیری کنند. خط تلفن رایگان ۲۴ ساعتهای که توسط این شبکهها راهاندازی شد، به هزاران زن و دختر اجازه داد تا بدون ترس از انگ اجتماعی، مشکلات خود را مطرح کنند و راهنماییهای لازم را برای دسترسی به خدمات قضایی و روانی دریافت نمایند.
-
سازمان اکسفام (Oxfam): این سازمان که پیش از زلزله، بیش از ۸ میلیون نفر را در ونزوئلا نیازمند کمکهای بشردوستانه معرفی کرده بود، این فاجعه را «فاجعهای بر روی فاجعه» و عملیات امداد را «مسابقهای با زمان» توصیف کرد. اکسفام با تمرکز بر تأمین آب آشامیدنی سالم و جلوگیری از شیوع بیماریهای همهگیر، تیمهای خود را برای حفر چاههای موقت و نصب دستگاههای تصفیهی آب گسیل داشت. همزمان، این سازمان با راهاندازی کمپین فوری کمکهای مالی، بستههای غذایی فشرده را بین خانوادههایی که به دلیل نابودی بازارهای محلی، دسترسی به مواد غذایی را از دست داده بودند، توزیع کرد.
-
سازمان خیریه «آشپزخانه مرکزی جهانی» (World Central Kitchen): این سازمان غیردولتی که توسط سرآشپز معروف اسپانیایی، خوزه آندرس، بنیانگذاری شده است، از نخستین روزهای بحران با برپایی آشپزخانههای صحرایی، روزانه هزاران پرس غذای گرم در اختیار بازماندگان و امدادگران قرار داد. خوزه آندرس شخصاً یک میلیون دلار برای کمک به آسیبدیدگان اهدا کرد و بعداً برای تقویت عملیات به ونزوئلا سفر نمود.
سایر سازمانهای غیردولتی فعال: شبکهی گستردهی کاریتاس (Caritas Internationalis) با همکاری کلیساهای محلی، آشپزخانههای عمومی را برای تغذیهی روزانهی هزاران آواره راهاندازی کرد. همچنین سازمانهای غیردولتی فنلاندی از جمله کمکهای کلیسای فنلاند (Finn Church Aid - FCA) و مأموریت لوتری انجیلی فنلاند (Finnish Evangelical Lutheran Mission - FELM) به ترتیب ۵۰٬۰۰۰ و ۱۲۰٬۰۰۰ یورو برای کمک به آسیبدیدگان اختصاص دادند.
بخش دوم: سازمانهای بیندولتی و نهادهای بینالمللی
۱. سازمان ملل متحد و آژانسهای تخصصی آن
سازمان ملل متحد از همان ساعات اولیه، هماهنگی عملیات امداد را در دست گرفت. دفتر هماهنگی امور بشردوستانهی سازمان ملل (UN OCHA) اعلام کرد که ۲۵ تیم امدادی شامل ۱۷ تیم بینالمللی جستوجو و نجات در محیطهای شهری (Urban Search and Rescue) و ۸ تیم پزشکی واکنش اضطراری، با مجموع یک هزار نیرو، به ونزوئلا اعزام شدهاند. هماهنگکنندهی امداد سازمان ملل، ۱۵ میلیون دلار از صندوق مرکزی پاسخگویی به بحران (CERF) برای کمکهای فوری نجاتبخش اختصاص داد.
- برنامه جهانی غذا (WFP): این سازمان که پیش از زلزله نیز در ونزوئلا فعال بود، اعلام کرد که بیش از ۳٬۰۰۰ تن مواد غذایی در این کشور دارد که برای تأمین نیاز بیش از ۱۰٬۰۰۰ خانواده به مدت دو ماه کافی است. همچنین ۱٬۴۰۰ تن اقلام امدادی دیگر در انبار بشردوستانهی سازمان ملل در پاناما برای اعزام آماده شد.
- صندوق کودکان سازمان ملل (UNICEF): تخمینهای یونیسف نشان میداد که حدود ۳٫۹ میلیون کودک در مناطق آسیبدیده زندگی میکنند. یونیسف بلافاصله با ارسال ۴۷ تن محمولهی امدادی از انبار پاناما، شامل کیتهای پزشکی کودکان، تصفیهکنندههای آب و چادرهای آموزشی، عملیات خود را کلید زد. این سازمان ۱٫۵ میلیون دلار از منابع داخلی و ۱ میلیون دلار از بودجهی جهانی خود را برای اقدام فوری اختصاص داد و درخواست ۵۲ میلیون دلار کمکهای مردمی برای برنامهای بلندمدت تدوین کرد.
- کمیساریای عالی سازمان ملل در امور پناهندگان (UNHCR): این سازمان با پیشبینی نیاز به اسکان موقت برای آوارگان، چادرهای پیشساخته، پشهبند و چراغهای خورشیدی را از انبار پاناما به مناطق ساحلی منتقل کرد.
- سازمان بینالمللی مهاجرت (IOM): این سازمان نیز با هماهنگی با دولت ونزوئلا، به توزیع اقلام ضروری و حمایت از آوارگان پرداخت.
۲. کمکهای کشورها و اتحادیههای منطقهای
اتحادیه اروپا (EU): اتحادیه اروپا از طریق سازوکار حفاظت مدنی خود، ارسال کمک به ونزوئلا را آغاز کرد. تاکنون ۵۲۰ نیروی امدادی از هشت کشور عضو (جمهوری چک، اسپانیا، ایتالیا، فرانسه، لوکزامبورگ، آلمان، پرتغال و هلند) برای اعزام بسیج شدهاند. ایتالیا ۵ میلیون یورو کمک مالی اولیه برای صلیب سرخ، کاریتاس و برنامه جهانی غذا اختصاص داد. همچنین سامانه ماهوارهای کوپرنیکوس اتحادیه اروپا برای نقشهبرداری اضطراری از مناطق آسیبدیده فعال شد.
برزیل: دولت برزیل بهعنوان بخشی از کمکهای بشردوستانهی خود، اعلام کرد که ۱۰۰ دستگاه تصفیهکنندهی آب با نیروی خورشیدی (solar-powered water purifiers) را به ونزوئلا ارسال خواهد کرد تا نیاز فوری آوارگان به آب آشامیدنی سالم را در مناطقی که زیرساختهای شهری به کلی از بین رفته بود، تأمین نماید.
جمهوری اسلامی ایران: ایران از همان ساعات اولیهی وقوع فاجعه، همبستگی خود را با مردم ونزوئلا اعلام کرد. در تاریخ ۲۵ ژوئن ۲۰۲۶، سخنگوی وزارت امور خارجه ایران آمادگی این کشور را برای هرگونه مساعدت در عملیات امداد و نجات اعلام نمود. رئیس جمعیت هلالاحمر ایران نیز در پیامی به رئیس صلیب سرخ ونزوئلا، آمادگی کامل خود را برای اعزام تیمهای امدادی و درمانی اعلام کرد. مسعود پزشکیان، رئیسجمهور ایران، در پیامی به دلسی رودریگز، رئیسجمهور موقت ونزوئلا، ضمن ابراز همدردی، آمادگی ایران را برای ارسال کمکهای اضطراری، تجهیزات پزشکی و کمکهای بشردوستانه اعلام نمود. سید عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، نیز در گفتوگوی تلفنی با همتای ونزوئلایی خود، آمادگی ایران را برای اعزام تیمهای امداد و نجات تأکید کرد.
در تاریخ ۹ ژوئیه ۲۰۲۶، ونزوئلا یک محمولهی ۱۶۰ تنی کمکهای بشردوستانه از جمهوری اسلامی ایران دریافت کرد. این محموله که در مرکز تجمیع R2 در لاگوئرا تحویل داده شد، شامل ۴۰ تن مواد غذایی بستهبندیشده، پوشک، حوله، روغن و سایر مایحتاج ضروری بود. ایوان خیل پینتو، وزیر امور خارجه ونزوئلا، این کمکها را «پیام قدرتمند همبستگی» خواند و از سوی دولت و مردم کشورش، قدردانی عمیق خود را از ایران ابراز کرد.
سایر کشورها: همچنین تیمهای امدادی از کشورهای آمریکای لاتین (شیلی، کلمبیا، السالوادور، مکزیک، اکوادور، جمهوری دومینیکن)، اروپا (سوئیس، بریتانیا)، خاورمیانه (اردن، قطر، ترکیه) و هند به ونزوئلا اعزام شدند.
چالشهای پیشرو و هماهنگی لجستیکی
با وجود این همبستگی شگفتانگیز، عملیات امداد با چالشهای طاقتفرسایی روبهرو بود. برآورد اولیه نشان میداد که خسارت مستقیم به تأسیسات، رقمی بالغ بر ۶٫۷ میلیارد دلار است و حدود ۸٫۶ میلیون نفر تحت تأثیر لرزشها قرار گرفتهاند. تخریب جادهها و پلها، قطع کامل شبکههای ارتباطی و ریزش مداوم کوههای اطراف لاگوئرا که منجر به تولید ۱٫۲ میلیون تن آوار شده بود، عملاً کار امدادرسانی را به یک نبرد تمامعیار تبدیل کرد. گفتنی است که جمعیتهای صلیب سرخ در ۱۰ کشور منطقه شامل اکوادور، کلمبیا، مکزیک، کاستاریکا، هندوراس، آرژانتین، شیلی، پاناما، پاراگوئه و اروگوئه نیز خدمات بازپیوند خانوادگی (Restoring Family Links) را برای افرادی که به دلیل قطع ارتباطات، اخباری از بستگان خود در ونزوئلا ندارند، فعال کردهاند.
زمینلرزهی ونزوئلا، هرچند ویرانگر بود، اما عزم راسخ جامعهی جهانی را برای کمک به همنوع به تصویر کشید. از داوطلب گمنام صلیب سرخ ونزوئلا که با وجود از دست دادن خانهی خود، به جستوجوی بازماندگان میپرداخت تا تیمهای فنی که با تجهیزات پیشرفته، امید را به دل آوارگان بازمیگرداندند؛ همگی نشان دادند که در برابر بلایای طبیعی، مرزهای سیاسی رنگ میبازند و همبستگی انسانی، تنها نیروی برتر میدان است. با این حال، تجربهی بحرانهای پیشین نشان داده است که همبستگی بینالمللی، اگر با تعهدی پایدار و برنامهریزی بلندمدت همراه شود، میتواند ویرانیها را به فرصتی برای بازسازی عادلانهتر و انسانیتر تبدیل کند؛ و ونزوئلا امروز بیش از هر زمان دیگری به این عزم جهانی نیاز دارد.
منابع: