روز جهانی بازی؛ فرصتی برای بازتعریف کودکی و آینده

 به گزارش پایگاه خبری تحلیلی خیر ایران، هر ساله در ۱۱ ژوئن، جهان روز جهانی بازی را جشن می‌گیرد. این روز فراخوانی جهانی برای بازشناسی «حق بازی» به عنوان یکی از بنیادی‌ترین حقوق هر کودک است. روز جهانی بازی در سال‌های گذشته، شعار و موضوع خود را در راستای تلاش‌های بین‌المللی برای حفظ، ترویج و اولویت‌دهی به بازی با هدف اینکه همه مردم، به‌ویژه کودکان، بتوانند از مزایای بی‌شمار بازی، بهره‌مند شده و به پتانسیل کامل خود دست یابند، معرفی کرده بود.  شعار سال ۲۰۲۶، «از بازی محافظت کن، از کودکی محافظت کن»، تأکیدی دوباره بر این پیام دارد.

 نظرسنجی‌ها نشان می‌دهد ۷۱ درصد از کودکان بر این باورند که بازی از آن رو مهم است که آن‌ها را شاد می‌کند. همچنین ۵۸ درصد از آنان اذعان دارند که بازی پلی است برای یافتن دوستان جدید و سپری کردن اوقاتی خوش در کنار دیگران. به عبارت دیگر، کودکان خود به خوبی می‌دانند که بازی فقط سرگرمی نیست؛ آن را منبع شادی، ارتباط و تعلق می‌دانند.

 اما در سوی دیگر این واقعیت شیرین، آماری هولناک خودنمایی می‌کند. تخمین زده می‌شود که ۱۶۰ میلیون کودک در سراسر جهان، جمعیتی به اندازه کل ساکنان روسیه، به جای آنکه در کوچه و خیابان یا حیاط مدرسه به بازی بپردازند یا در کلاس درس بیاموزند، مجبور به کار هستند. کار کودک، آن‌ها را از حق طبیعی شان برای کشف جهان از طریق بازی محروم می‌سازد.

 شاید تأمل‌برانگیزتر از این، تغییر نگرش نسل‌ها نسبت به بازی در فضای باز باشد. آمارها نشان می‌دهد که امروزه تنها ۱ نفر از هر ۴ کودک به طور منظم در خیابان محله خود بازی می‌کند. این در حالی است که در نسل پدربزرگ‌ها و مادربزرگ‌ها، تقریباً سه‌چهارم کودکان می‌گفتند حداقل چند بار در هفته بیرون از خانه بازی می‌کرده‌اند. این افتی شگرف، حکایت از محصور شدن کودکان در خانه‌ها، افزایش زمان صفحه‌نمایش و کاهش تعاملات فیزیکی و اجتماعی دارد.

و آخرین زنگ خطر، آماری است که شاید بسیاری از والدین را به تأمل وا دارد: ۴۱ درصد از کودکان گزارش داده‌اند که توسط والدین یا بزرگسالانی مانند همسایه‌ها، از بازی بیرون از خانه منع شده‌اند. ترس‌های مشروع از ترافیک، جرم و جنایت یا فقدان فضای امن، بسیاری از بزرگسالان را به این سمت سوق داده که به جای تسهیل بازی، آن را محدود کنند.

 این آمارها، در کنار هم، تصویری هشداردهنده ترسیم می‌کنند: حق بازی کودکان نه تنها در سطح جهانی به طور کامل تأمین نشده، بلکه در بسیاری از مناطق  اعم از کشورهای فقیر و غنی، در حال عقب‌نشینی است. اگر نتوانیم هر چه سریع‌تر سیاست‌گذاری، آموزش و فرهنگ‌سازی را برای بازگرداندن بازی به زندگی روزمره کودکان آغاز کنیم، نسلی را خواهیم ساخت که شادی، خلاقیت، تاب‌آوری و مهارت‌های اجتماعی را  که تنها در سایه بازی شکوفا می‌شوند، یکباره از دست داده است.

بازی؛ فراتر از یک تفریح ساده

 بازی در نگاه اول شاید تنها سرگرمی به نظر برسد، اما واقعیت آن است که بازی «زبان جهانی» انسان‌هاست. زبانی که مرز‌های ملی، فرهنگی و اقتصادی را در می‌نوردد و افراد را در هر سنی به هم پیوند می‌دهد. این اشتیاق مشترک، حس اجتماع و غرور ملی را تقویت کرده و بستری برای انتقال ارزش‌ها و مهارت‌های نسل به نسل فراهم می‌کند.

از سوی دیگر، بازی عاملی کلیدی در پرورش تاب‌آوری، خلاقیت و نوآوری است. برای کودکان، بازی تنها یک فعالیت تفریحی نیست؛ آنها از طریق بازی یاد می‌گیرند چگونه روابط سازنده برقرار کنند، کنترل هیجانات خود را بهبود بخشند، بر آسیب‌های روحی غلبه کنند و مسائل پیچیده را حل نمایند. به عبارتی، بازی به کودکان کمک می‌کند تا مهارت‌های شناختی، جسمی، خلاقانه، اجتماعی و عاطفی لازم را برای شکوفایی در دنیایی که به سرعت تغییر می‌کند، کسب کنند.

 اگر فرصت‌های بازی برای کودکی محدود شود، رشد و بهزیستی او مستقیماً آسیب می‌بیند. به همین دلیل، در محیط‌های آموزشی، رویکرد «یادگیری مبتنی بر بازی» به عنوان روشی مؤثر برای مشارکت فعال دانش‌آموزان شناخته شده است. این رویکرد یادگیری را لذت‌بخش، مرتبط و ماندگار می‌کند و انگیزه را افزایش می‌دهد.

بازی؛ ابزاری برای صلح و شمول اجتماعی

 یکی از مهم‌ترین کارکرد‌های بازی که کمتر به آن پرداخته می‌شود، نقش آن در ارتقای مدارا، پیشگیری از تعارض و صلح‌سازی است. بازی به کودکان می‌آموزد چگونه تفاوت‌ها را بپذیرند، چگونه در کنار یکدیگر به هدف مشترک برسند و چگونه تعارضات را بدون خشونت حل کنند. به رسمیت شناختن همین اهمیت بود که سازمان ملل متحد را بر آن داشت تا در ماده ۳۱ کنوانسیون حقوق کودک، بازی را به عنوان یک «حق بنیادین» برای هر کودک به رسمیت بشناسد.

بازی و بحران‌های انسانی

 روز جهانی بازی لحظه‌ای وحدت‌بخش در سطوح جهانی، ملی و محلی ایجاد می‌کند. این روز فراخوانی است برای سیاست‌گذاران، معلمان، والدین و همه نهاد‌های جامعه تا بازی را در آموزش و محیط‌های اجتماعی ادغام کنند. این مهم نیازمند سیاست‌گذاری صحیح، آموزش کافی و تأمین بودجه مناسب است. «آنتونیو گوترش»، دبیرکل سازمان ملل متحد، در این باره می‌گوید: بازی نشانه آن است که کودکان احساس امنیت، حمایت و عشق می‌کنند. آنها احساس می‌کنند که حتی در میان سخت‌ترین مشکلات هم می‌توانند کودک باشند.

«کاترین راسل»، مدیر اجرایی یونیسف، نیز با تأکید بر تأثیر جهانی بازی اظهار می‌دارد: بازی جهان را بهتر می‌کند. وقتی جنگ، آوارگی یا بلایای طبیعی دنیای کودک را زیر و رو می‌کنند، بازی به پناهگاهی امن تبدیل می‌شود. در چنین شرایطی، بازی هم به کودکان آرامش می‌دهد و هم به آنها امکان می‌دهد تجارب تلخ خود را پردازش کنند. همچنین، دسترسی به روابط پرورشی با والدین، مراقبان و همسالان، مهم‌ترین سپر محافظتی در برابر اثرات خشونت و پریشانی است. بازی کودکان را آرام می‌کند، تسکین می‌دهد و امید را زنده نگه می‌دارد.

یونیسف و حمایت از بازی در دنیای دیجیتال

 یونیسف در طول ماه ژوئن، نکات تخصصی و راهنما‌هایی را برای والدین منتشر می‌کند – از علم بازی گرفته تا فعالیت‌های سرگرم‌کننده برای تمام خانواده. با توجه به اینکه بازی به طور فزاینده‌ای به فضای آنلاین منتقل شده، یونیسف راهنما‌هایی را نیز برای ایمن و مثبت نگه‌داشتن تجارب آنلاین کودکان تهیه کرده است.

جعبه بازی (The Playbox): طرح یونیسف برای ترویج یادگیری

 پروژه «جعبه بازی» (The Playbox)، یکی از ابتکارات یونیسف است که فراتر از یک مجموعه اسباب‌بازی ساده عمل می‌کند. این پروژه که به عنوان یک منبع دیجیتال تعاملی در وب‌سایت یونیسف طراحی شده، راهنمایی جامع برای والدین درباره علم و اهمیت بازی ارائه می‌دهد. برخلاف تصور یک جعبه فیزیکی اسباب‌بازی، این یک دروازه ورود به دنیای یادگیری مبتنی بر بازی است.

«جعبه بازی» چه محتوایی دارد؟

این بسته شامل منابع متنوعی است:

• بازی برای نوزادان و کودکان نوپا: ۲۱ فعالیت یادگیری هدفمند

• بازی برای کودکان دارای معلولیت: ۱۰ فعالیت سرگرم‌کننده

• مفاهیم علمی: توضیحاتی درباره علم بازی و تأثیر آن بر سلامت روان

• ایده‌های خلاقانه: تبدیل لحظات روزمره به فرصت‌های آموزشی

• بازی‌های جهانی: معرفی بازی‌های سنتی از سراسر جهان

• آزادی در بازی: راهنمایی در مورد اهمیت «بازی آزاد» (Free Play) و حذف کلیشه‌های جنسیتی از زمان بازی

علم بازی در «جعبه بازی»

 این پروژه بر یک واقعیت علمی کلیدی تأکید دارد: در سه سال اول زندگی، مغز کودک سریع‌تر از هر زمان دیگری رشد می‌کند و بازی، اکتشاف و ساختن مهارت‌های حیاتی را تسهیل می‌کند. در سطحی عمیق‌تر، بازی به کودکان کمک می‌کند تا مهارت‌های رهبری را توسعه دهند، تاب‌آوری بیاموزند، روابط پیچیده را مدیریت کنند و بر ترس‌های خود غلبه نمایند.

«جعبه بازی» فیزیکی در مراکز درمانی

 جالب است بدانید که نمونه فیزیکی «جعبه بازی» نیز وجود دارد. وزارتخانه‌های بهداشت در کنیا و موزامبیک با موفقیت از جعبه‌های پلاستیکی ساده حاوی اشیاء بی‌خطری مانند فنجان، توپ، گیره لباس و کتاب‌های مصور، برای دلپذیرتر کردن محیط‌های درمانی و بیمارستانی برای کودکان استفاده کرده‌اند. این جعبه‌ها فضای انتظار را به فضایی برای بازی تبدیل می‌کند و به مراقبان کمک می‌کند تا به کودک پاسخ دهند و از علایق او پیروی کنند. به همین دلیل است که کارشناسان می‌گویند: «بازی، جهان را بهتر می‌کند.»

منابع:

un.org

unicef.org

righttoplay.chsavethechildren

BRAC