تکیه بر ظرفیت نهادهای مدنی در روزهای بحران

 به گزارش پایگاه خبری تحلیلی خیر ایران، هفتمین نشست مجازی هم‌اندیشی تشکل‌های مردم‌نهاد پیرامون کنش‌گری اجتماعی در شرایط بحران و جنگ، سه‌شنبه ۱ اردیبهشت، ساعت ۱۳ با همت شبکه ملی مؤسسات نیکوکاری و خیریه و با همکاری بنیاد تعالی اجتماعی زندگی و مجموعه خیر ایران برگزار شد. دکتر اشکان تقی‌پور؛ مدیرعامل شبکۀ ملی، اجرا و راهبری این جلسه را همچون جلسات قبل برعهده داشت.

 در این نشست، دکتر عسگر جلالیان؛ معاون وزیر دادگستری و دبیر مرجع ملی کنوانسیون حقوق کودک، ضمن بیان نکاتی درباره رخداد‌های اخیر، به اهمیت توجه به ابعاد حقوقی در شرایط بحران پرداخت. وی اشاره کرد که در جنگی که از ۹ اسفند آغاز شد، موارد متعددی از نقض قوانین و حقوق انسانی ثبت شده و این موارد در نهاد‌های بین‌المللی پیگیری شده است. او همچنین توضیح داد که وزارت دادگستری، به‌عنوان نهادی بین‌دستگاهی، نقش رابط میان قوه مجریه و قوه قضائیه را بر عهده دارد.

 دکتر جلالیان در ادامه به یکی از مصوبات این وزارتخانه اشاره کرد و گفت: «میز تشکل‌های مردم‌نهاد» در وزارت دادگستری فعال شده و این ظرفیت برای تمامی تشکل‌های کشور، به‌ویژه تشکل‌های فعال در حوزه حقوق بشر، قابل استفاده است. مدیریت این میز بر عهده خانم بیات قرار دارد و جزئیات مربوط به ساختار و وظایف آن در وب‌سایت رسمی وزارت دادگستری منتشر شده است.

 دکتر جلالیان سپس به جایگاه حقوقی کنوانسیون حقوق کودک اشاره کرد و گفت: کنوانسیون حقوق کودک در سال ۱۳۷۲ توسط جمهوری اسلامی ایران پذیرفته شده و بر اساس ماده ۹ این کنوانسیون، جزو قوانین داخلی محسوب می‌شود و لازم است تمامی دستگاه‌ها و نهاد‌ها به مفاد آن توجه کنند.

 وی با توضیح مأموریت‌های مرجع ملی کنوانسیون افزود: وظیفه ما پایش مستمر وضعیت حقوق کودکان، پیگیری موارد نقض و حمایت از حقوق این گروه است. او در ادامه گزارشی از فعالیت‌های «میز تشکل‌های مردم‌نهاد» طی ۴۰ روز گذشته ارائه داد و اظهار داشت: در این مدت، میز تشکل‌های مردم‌نهاد در میدان و در کنار مردم حضور داشته و چند بیانیه نیز صادر کرده است که در اختیار ناظران بین‌المللی قرار گرفته است.

 دکتر جلالیان همچنین به همکاری‌های انجام‌شده با نهاد‌های رسمی اشاره کرد و گفت: ما با دادستان‌های کل کشور در ارتباط بودیم و درخواست کردیم زمینه تعامل و هماهنگی با تشکل‌های مردم‌نهاد فراهم شود و برای جابه‌جایی و نقل‌وانتقال فعالان این حوزه، به‌ویژه تشکل‌های مرتبط با کودکان و افراد دارای معلولیت، امکانات لازم در اختیارشان قرار گیرد.

 وی درباره اقدامات انجام‌شده در منطقه میناب نیز توضیح داد: درباره میناب فعال بودیم و با یونیسف صحبت کردیم و از این نهاد خواستیم حمله به مدرسه را محکوم کند که این اقدام انجام شد.

 او افزود: با رئیس کمیته حقوق کودک سازمان ملل نیز درباره این موضوع گفت‌و‌گو کردیم. دکتر جلالیان در بخش پایانی سخنان خود به مصوبه اخیر شورای حقوق بشر اشاره کرد و گفت: شورای حقوق بشر سازمان ملل متحد در تاریخ ۷ فروردین، اقدامات ددمنشانه را محکوم و از خانواده‌های قربانیان حمایت کرد.

 دکتر جلالیان با اشاره به فعالیت‌های انجام‌شده طی هفته‌های اخیر اظهار کرد: بیش از ۴۶ اقدام در این مدت انجام شده و متن کامل گزارش این اقدامات در اختیار رئیس‌جمهور قرار گرفته است.

 او نقش حیاتی نهاد‌های مدنی را چنین توصیف کرد: وجود تشکل‌های مردم‌نهاد در هر جامعه امکان بالندگی آن جامعه را فراهم می‌کند. این تشکل‌ها بازو‌های فکری و اجرایی هستند و باید در کنار دولت‌ها تلاش کنند. ضروری است که برای آنها عرصه ظهور و بروز فراهم باشد.

 وی سپس به ظرفیت‌های موجود در وزارت دادگستری اشاره کرد و گفت: در وزارت دادگستری علاوه بر میز تشکل‌های مردم‌نهاد، ظرفیت‌های مختلف دیگری نیز وجود دارد؛ از جمله معاونت مالکیت فکری و همچنین معاونت حقوقی که در کنار وکلا برای ثبت دعاوی همکاری می‌کند. سازمان تعزیرات حکومتی نیز زیرمجموعه این وزارتخانه است و می‌تواند در کنار تشکل‌ها ایفای نقش کند.

 دکتر جلالیان در پایان تأکید کرد: تشکل‌های مردم‌نهاد می‌توانند روی حمایت وزارت دادگستری حساب کنند. دکتر جلالیان در ادامه به برخی اقدامات پیشنهادی و در دست پیگیری اشاره کرد و گفت: پیشنهادی به شورای شهر تهران ارائه شده است مبنی بر اینکه ۱۶۸ درخت در ۳۱ استان کشور کاشته شود. همچنین درخواست کرده‌ایم مدرسه میناب در فهرست آثار ملی ثبت شود.

 وی افزود: این موارد در حال پیگیری است و امیدواریم به‌زودی به نتیجه برسد. جلالیان همچنین از تعامل با سایر نهاد‌های مرتبط خبر داد و اظهار داشت: برای انجام اقدامات لازم، با دکتر بطحایی نیز ارتباط و تعامل نزدیکی داریم.

 دکتر محمدحسن داودی، مدیر مدارس کودکان کار «صبح رویش» و عضو هیئت‌مدیره شبکه ملی مؤسسات نیکوکاری و خیریه، دیگر سخنران این نشست بود. او در سخنان خود با اشاره به نقش پررنگ جامعه مدنی در موقعیت‌های بحرانی گفت: در بحران‌ها همیشه جامعه مدنی نقش‌های بسیار مهمی ایفا کرده است، اما متأسفانه این نقش‌ها کمتر ثبت و ضبط شده‌اند.

 وی سپس به تشریح تجربه‌های مجموعه صبح رویش در روز‌های اخیر پرداخت و گفت در این جنگ صبح رویش در پنج عرصه فعالیت کرده‌ است. او درباره این ۵ عرصه اینگونه توضیح داد:

  ۱. کودکان کار

این کودکان همواره نیازمند حمایت‌های توانمندساز هستند، اما در شرایط بحران احساس تنهاشدگی و رهاشدگی تشدید می‌شود و لازم است که حس امنیت به آنها منتقل شود. او افزود: با حدود هزار کودکی که در مدارس صبح رویش حضور دارند، در همان روز‌های ابتدایی جنگ اخیر به سرعت ارتباط گرفتیم و آمادگی‌های لازم را برقرار کردیم.

  ۲. گسترش نگاه برای سایر کودکان جامعه

 دکتر داودی توضیح داد: از روز سوم جنگ، جامعه هدف خود را زوم‌اوت کردیم و از کودکان کار فراتر رفتیم تا به سایر کودکان جامعه نیز برسیم. زیرا اضطرابی که خانواده‌ها تجربه می‌کردند بسیار شدید بود و نیاز به مداخله داشت. او ادامه داد: با اتوبوس جاب‌زی (مخفف جایی برای زیستن) در محله‌های آسیب‌دیده حاضر شدیم و برنامه‌ای با عنوان «من کنارت هستم!» اجرا کردیم که شامل ارائه مشاوره و اقداماتی در راستای افزایش تاب‌آوری کودکان می‌شد. داودی نمونه‌ای از این اقدامات را چنین شرح داد: برای مثال، وقتی منطقه ۱۵ هدف حمله قرار گرفت، یک روز بعد به آنجا رفتیم، با خانواده‌های ساکن صحبت کردیم و حتی به مادران خانواده‌ها نیز مشاوره دادیم.

 ۳. افراد آسیب‌دیده از جنگ

 دکتر داودی با اشاره به وضعیت افراد آسیب‌دیده گفت: این افراد در هتل‌ها اسکان یافته‌اند و ما از روز سوم تلاش کردیم با مسئولان رایزنی کنیم تا بتوانیم وارد این هتل‌ها شویم و خانه کودک ایجاد کنیم. او توضیح داد: متاسفأنه با وجود پیگیری‌های بسیار، ۳۵ روز طول کشید تا اجازه ورود داده شد و توانستیم خانه کودک را در محل اسکان ایجاد کنیم. این موضوع نشان می‌دهد که سطح اعتماد به جامعه مدنی در میان مسئولین دولتی همچنان پایین است.

 ۴. حامیان صبح رویش

 او در ادامه به جامعه حامیان مجموعه اشاره کرد و گفت: افرادی که چه از نظر مالی و چه به‌صورت داوطلبانه از صبح رویش حمایت می‌کردند، برای ما اهمیت زیادی دارند. این حمایت باید دوطرفه باشد. دکتر داودی ادامه داد: ما تلاش کردیم با آنها ارتباط بگیریم و با این جمله گفت‌و‌گو را آغاز کردیم: همیشه ما به شما نیاز داشتیم و شما به ما کمک می‌کردید؛ حالا شما به چه چیزی نیاز دارید؟ به گفته او، بسیاری از حامیان سالمند بودند؛ با آنها تماس گرفته شد و این ارتباط بسیار مؤثر بود، زیرا برخی از آنها تنها بودند و فرزندانشان خارج از کشور زندگی می‌کردند.

 ۵. نگاهی به جامعه مدنی

 دکتر داودی در محور پایانی سخنان خود گفت: اگر از دیده‌نشدن جامعه مدنی گلایه داریم، باید نشان دهیم که تا چه اندازه آمادگی داریم. او تأکید کرد: تاب‌آوری سازمانی باید ارتقا پیدا کند تا بتوانیم امید را در جامعه به جریان بیندازیم.