«گابریک» در کنار بیماران مبتلا به دیابت؛ تلاش برای تداوم خدمات در جنگ

 به گزارش پایگاه خبری تحلیلی خیر ایران، در هنگامه بحران و سختی، زمانی که سایه‌ جنگ بر سر ملت‌ها سنگینی می‌کند و آرامش و امنیت دستخوش تلاطم می‌شود، چهره‌ واقعی انسانیت و همدلی در قالب فعالیت‌های خیرخواهانه و نیکوکارانه، بیش از پیش نمایان می‌گردد. در چنین شرایطی، نهادها و سازمان‌هایی که دل در گرو یاری‌رساندن به همنوعان دارند، نقشی حیاتی در حفظ روحیه جامعه، تداوم خدمات ضروری و ایجاد امید ایفا می‌کنند.

 در این شرایط با دکتر محمدتقی چراغچی‌باشی آستانه؛ قائم‌مقام مدیرعامل انجمن دیابت «گابریک» و سیما عباسی؛ مدیر روابط عمومی این انجمن به گفت‌وگو پرداختیم و وضعیت مؤسسه را جویا شدیم:

-آقای چراغچی‌باشی، با توجه به شرایط دشوار کنونی و جنگ، به نظر شما نقش سازمان‌های مردم‌نهاد و خیریه‌ها در چنین موقعیتی به چه شکل باید باشد؟

 همان‌طور که می‌دانید، هدف اصلی سازمان‌های مردم‌نهاد و خیریه‌ها خدمت به آحاد مردم است. اغلب این مجموعه‌ها برای گروه‌هایی تحت عنوان «مددجو» فعالیت می‌کنند. ما نیز در اینجا به عنوان یک سازمان مردم‌نهاد، تعدادی مددجو داریم که از ما خدماتی نظیر کمک‌های دارویی، معیشتی و در موارد اورژانسی، خدمات فوریت‌های پزشکی دریافت می‌کنند. بنابراین فعالیت خیریه‌ها و سازمان‌های مردم‌نهاد بسته به اهدافشان متفاوت است؛ برخی مجموعه‌ها فقط خدمات آموزشی ارائه می‌دهند و با افراد بیمار مستقیماً در ارتباط نیستند که این گروه‌ها تا حد امکان برنامه‌های خود را به صورت آنلاین دنبال می‌کنند.

ما در سازمان‌های مردم‌نهاد درجه اول باید سعی کنیم پرسنل خود را آماده نگه داشته و آنها را حفظ کنیم تا امکان استمرار خدمات فراهم باشد.

 اما در مورد انجمن گابریک که برای بیماران دیابتی فعالیت می‌کند، ما علاوه بر مبتلایانی که در سراسر کشور تحت پوشش داریم و آموزش‌های لازم را دریافت می‌کنند، بخش‌های مختلفی داریم. مدیریت بخش اعظم واحد آموزشی ما بر عهده سرکار خانم عباسی است که در این زمینه توضیح خواهند داد. علاوه‌بر این، واحد مددکاری ما نیز کاملاً فعال است؛ ما در تمام این مدت فعال بوده‌ایم و خدمات خود را ارائه داده‌ایم.

 ما در درجه اول باید سعی کنیم پرسنل خود را آماده نگه داشته و آنها را حفظ کنیم تا امکان استمرار خدمات فراهم باشد. برای اینکه بتوانیم در این شرایط وظیفه خود را که همان خدمت به مردم است انجام دهیم، سندی تحت عنوان «خدمت در زمان فوریت‌ها و به‌ویژه جنگ» آماده کرده‌ایم و تمامی عزیزان ما در این زمینه آموزش دیده‌اند. بر اساس برنامه‌ریزی‌های انجام شده، ما این خدمات را در تمام مدت به صورت آنلاین ارائه می‌دهیم و در صورتی که شرایط بهتر شود، خدمات حضوری و جمعی را نیز مجدداً ارائه خواهیم داد.

-آقای چراغچی‌باشی، شما به عنوان فردی که سال‌ها در حوزه کنشگری اجتماعی فعال بوده‌اید و در این مسیر روز‌های سخت متعددی را پشت سر گذاشته‌اید و به مردم کمک کرده‌اید، اگر امروز بخواهید خطاب به مردم سخن بگویید، چه توصیه‌ای برای آنان دارید؟

 توصیه من این است که مردم، مردمیّت را به‌درستی احساس کنند و در درجه اول مراقب خودشان باشند، دچار استرس بیش از حد نشوند و آرامش خود را حفظ کنند. همچنین به یکدیگر کمک کنند؛ از درون خانواده‌ها گرفته تا همیاری میان خانواده‌ها. در چنین شرایطی می‌توان خدمات را بهتر ارائه داد و به هم کمک کرد؛ بنابراین لازم است آرامش داشته باشند، سعی کنند خود را مشغول نگه دارند، از سلامت خود مراقبت کنند، آمادگی‌های لازم را داشته باشند و به توصیه‌ها توجه کنند.

-خانم عباسی، در چنین شرایطی، منابع مالی و منابع انسانی مؤسسه شما چگونه مدیریت می‌شوند؟

 واقعیت این است که به عنوان یک سازمان مردم‌نهاد که نه بودجه دولتی دارد و نه وابسته به یک شرکت خصوصی است، شاید بتوان گفت این مسئله همواره روی میز ما وجود دارد؛ اینکه در شرایط مختلف چگونه باید منابع خود را تأمین کنیم. به طور کلی، سازمان‌های مردم‌نهاد معمولاً از دو سمت این منابع را دریافت می‌کنند؛ البته در برخی از NGO‌ها ممکن است یک منبع سوم نیز وجود داشته باشد.

 اولین منبع، طبیعتاً حمایت‌های مردمی است که ما از آنها با عنوان «حامیان حقیقی» یاد می‌کنیم؛ افرادی که بر اساس باوری که به مأموریت یک سازمان مردم‌نهاد دارند، از آن حمایت مالی می‌کنند و تلاش می‌کنند هم از طریق کمک‌های مالی و هم از طریق فعالیت‌های داوطلبانه، به تأمین نیاز‌های آن سازمان و ادامه فعالیت‌هایش کمک کنند. خوشبختانه ما در تابستان امسال که جنگ اتفاق افتاد و همچنین در روز‌های کنونی که درگیر شرایط جنگی هستیم، همچنان از حمایت حامیان حقیقی خود بهره‌مند بوده‌ایم و توانسته‌ایم ارتباطمان را با آنها حفظ کنیم. زمانی که آنها مشاهده می‌کنند مجموعه‌ای مانند گابریک خدمات خود را متوقف نمی‌کند و حتی یک روز هم خدمات ما متوقف نشده است، این ارتباط تداوم پیدا می‌کند. شاید شکل خدمات تغییر کرده باشد؛ به‌عنوان مثال خدمات حضوری کمتر شده، اما حتی برای مددجویان نیز در صورت نیاز خدمات حضوری داریم و اگر لازم باشد برای دریافت بسته‌های حمایتی مراجعه کنند، این امکان فراهم است.

در زمان جنگ ۱۲ روزه یکی از اقداماتی که انجمن گابریک انجام داد تدوین «سند بحران» بود. ما این سند را تهیه کردیم و بر اساس آن اولویت‌بندی خدمات خود را مشخص کردیم. همچنین یک پیش‌زمینه و آگاهی در تیم برای موضوعات مالی و عملکردی ایجاد کردیم و تلاش می‌کنیم بر اساس همان اولویت‌های کوتاه‌مدت حرکت کنیم.

 در زمینه حامیان حقوقی نیز که معمولاً در قالب مسئولیت اجتماعی شرکت‌ها با آنها همکاری می‌کنیم، تجربه به ما نشان داده است که تا جایی که زیرساخت‌هایشان اجازه دهد، حمایت خود را ادامه می‌دهند و تلاش می‌کنند در کنار مجموعه‌ها باقی بمانند. طبیعتاً در این بازه یکی از بزرگ‌ترین چالش‌های ما مربوط به پلتفرم‌های دیجیتال است. با این حال ما از بستر‌هایی مانند اسکای‌روم برای برگزاری کلاس‌ها استفاده می‌کنیم و این مجموعه همچنان از ما پشتیبانی می‌کند. همچنین با برخی مجموعه‌ها در حوزه مسئولیت اجتماعی، چه از نظر زیرساخت و چه از نظر حمایت مالی، همکاری داریم. بسیاری از زیرساخت‌های دیجیتال با تخفیف‌های بسیار مناسب در کنار ما قرار دارند و پشتیبانی فنی خوبی ارائه می‌دهند که این همکاری‌ها همچنان ادامه دارد.

 برای مثال، مجموعه‌ای مانند «پارس‌پک» که در زمینه سرور‌ها با ما همکاری دارد، تقریباً به صورت رایگان خدمات ارائه می‌دهد. با وجود تمام چالش‌هایی که این روز‌ها وجود دارد، ارتباط خود را با ما حفظ کرده‌اند و در این حوزه‌ها در کنار ما هستند؛ بنابراین در حوزه مسئولیت اجتماعی نیز شرکت‌ها تلاش می‌کنند تا جایی که زیرساخت‌هایشان اجازه دهد، حمایت خود را ادامه دهند.

 البته برخی از سازمان‌های مردم‌نهاد، به‌ویژه آنهایی که بزرگ‌تر و باسابقه‌تر هستند، ممکن است منابعی مانند ملک یا دارایی‌هایی داشته باشند که بتوانند از محل آنها بخشی از تأمین مالی خود را انجام دهند. اما انجمن گابریک به طور خاص چنین فضایی ندارد و طبیعتاً با مدیریت بهینه دو دسته نخست، یعنی حامیان حقیقی و حقوقی و همچنین با برنامه‌ریزی‌های انقباضی، تلاش می‌کنیم گام‌به‌گام پیش برویم.

 به نظر من مهم‌ترین مسئله این است که یک سازمان مردم‌نهاد خود را برای چنین شرایطی آماده کند. زمانی که نخستین وضعیت جنگی در تابستان اتفاق افتاد، یکی از اقداماتی که انجمن گابریک انجام داد تدوین «سند بحران» بود. ما این سند را تهیه کردیم و بر اساس آن اولویت‌بندی خدمات خود را مشخص کردیم. همچنین یک پیش‌زمینه و آگاهی در تیم برای موضوعات مالی و عملکردی ایجاد کردیم و تلاش می‌کنیم بر اساس همان اولویت‌های کوتاه‌مدت حرکت کنیم. واقعیت این است که شرایط پیش‌بینی‌پذیر نیست و ما نمی‌توانیم برنامه‌ریزی‌های بلندمدت، مثلاً برای شش ماه یا حتی سه ماه آینده، داشته باشیم؛ بنابراین با برنامه‌ریزی‌های کوتاه‌مدت سعی می‌کنیم چالش‌ها را شناسایی کرده و برای آنها راهکار پیدا کنیم.

 مهم‌ترین نکته‌ای که تجربه این روز‌ها به ما نشان داده این است که تیم‌های مدیریتی با یکدیگر همفکری داشته باشند، اولویت‌ها را به‌صورت شفاف برای سازمان مشخص کنند و بازتعریف وظایف داشته باشند تا بتوانند شرایط را به بهترین شکل مدیریت کنند.

 واقعیت این است که اگر این آمادگی را نداشتیم، احتمالاً اکنون آسیب بیشتری می‌دیدیم. از تابستان که این اتفاق رخ داد، تقویت پیام‌رسان‌های داخلی و زیرساخت‌های مربوط به آنها را آغاز کردیم و راه‌های ارتباطی مختلف را آماده و اولویت‌بندی کردیم تا ارتباط خود را با مخاطبان از دست ندهیم. این موارد را در قالب سند بحران آماده کردیم و تلاش کردیم بر اساس آن پیش برویم.

 اقدام مهم دیگری که انجام دادیم این بود که با توجه به اهمیت مدیریت صحیح دیابت در چنین شرایطی-چرا که روند درمان و سلامت نباید متوقف شود-با همکاری اساتید، «راهنمای مدیریت دیابت در بحران» را تهیه کردیم. در این زمینه با وزارت بهداشت نیز هماهنگی‌هایی انجام داده‌ایم تا این راهنما به مجموعه‌ها و نهاد‌های مرتبط اعلام شود. از تابستان نیز دوره‌های «دیابت در بحران» را برگزار کرده‌ایم و فیلم‌های آموزشی آن را در دسترس قرار داده‌ایم تا افراد مبتلا به دیابت بتوانند از یک راهنمای آموزشی کلیدی بهره‌مند شوند.

 اولویت ما این است که برای ذی‌نفعان اصلی خود، یعنی افراد مبتلا به دیابت و خانواده‌های آنها، این آمادگی و اطلاع‌رسانی را فراهم کنیم. خوشبختانه این کار انجام شده و همچنان در ارتباط با نظام سلامت هستیم تا بتوانیم این موضوع را بهتر منعکس کنیم.

با توجه به اهمیت مدیریت صحیح دیابت در شرایط جنگی و از آن جایی که روند درمان و سلامت نباید متوقف شود، با همکاری اساتید و متخصصان، «راهنمای مدیریت دیابت در بحران» را تهیه کردیم. از تابستان نیز دوره‌های «دیابت در بحران» را برگزار کرده‌ایم و فیلم‌های آموزشی آن را در دسترس قرار داده‌ایم تا افراد مبتلا به دیابت بتوانند از یک راهنمای آموزشی کلیدی بهره‌مند شوند.

 واقعیت همان‌طور که اشاره کردید این است که باید آماده بود و برخی واقعیت‌ها را پذیرفت و در شرایط بحرانی به‌گونه‌ای عمل کرد که دوباره غافلگیر نشویم. در ابتدای تابستان، زمانی که این اتفاق رخ داد، حدود یک هفته کاری طول کشید تا خود را با شرایط تطبیق دهیم؛ اما این بار تنها پس از یک روز توانستیم به روال کار بازگردیم. به‌عنوان مثال، شنبه این اتفاق رخ داد و من یکشنبه کلاس خود را برگزار کردم و توانستیم خیلی سریع به فعالیت‌های عادی بازگردیم و خدمات خود را ارائه دهیم.

-خانم عباسی، آیا در حال حاضر چالش خاصی وجود دارد که با آن مواجه باشید؟ به‌ویژه در حوزه مسائل درمانی، آیا برای بیماران مشکلاتی مانند تأمین دارو یا موارد مشابه به وجود آمده است؟

 در حوزه نظام سلامت و بهداشت عمومی، معمولاً سازمان‌های بین‌المللی در وهله اول تلاش می‌کنند با سازمان‌های ملی ارتباط برقرار کنند؛ یعنی سازمان‌هایی که در سطح ملی تصمیم‌گیری می‌کنند. برای مثال ما هلال احمر و وزارت بهداشت را داریم که در این حوزه نقش تصمیم‌گیر دارند. در صورتی که نیاز باشد، سازمان جهانی بهداشت، فدراسیون بین‌المللی دیابت یا صلیب سرخ نیز در سطح کلان در این موضوعات وارد می‌شوند.

 در همه درگیری‌ها و تعارضاتی که ممکن است منجر به آسیب شود، این سازوکار‌ها وجود دارد؛ اینکه چقدر مؤثر هستند یا تا چه اندازه پیش می‌روند، موضوعی است که واقعاً خارج از حوزه صحبت ماست. اما پرسش مهم این است که ما به عنوان یک سازمان مردم‌نهاد چه وظیفه‌ای داریم. وظیفه ما این است که به‌صورت نزدیک با این مجموعه‌ها در ارتباط باشیم؛ یعنی هم با سازمان‌های بین‌المللی و هم با سازمان‌های ملی ارتباط برقرار کنیم و در واقع تصمیم‌گیری‌ها و اولویت‌بندی‌ها را تسهیل کنیم.

 برای مثال، وزارت بهداشت ذی‌نفع مشخص و واحدی ندارد و سلامت عموم جامعه را در نظر می‌گیرد؛ جامعه‌ای که طیف وسیعی از بیماران با نیاز‌های درمانی مختلف در آن حضور دارند. در این میان، انجمن گابریک به عنوان یک سازمان مردم‌نهاد که به‌طور خاص در حوزه دیابت فعالیت می‌کند، تلاش می‌کند اولویت‌های نیاز این جامعه را رصد کند؛ از طریق ارتباطاتی که دارد، پیام‌هایی که از اعضا دریافت می‌کند و سایر ذی‌نفعان. سپس این موارد را منعکس می‌کند تا مشخص شود در چه وضعیتی قرار داریم و چه نیاز‌هایی وجود دارد و از این طریق ارتباطات را تسهیل می‌کند.

 خوشبختانه در حال حاضر این کار را انجام می‌دهیم. ما به عنوان عضو رسمی فدراسیون بین‌المللی دیابت توانسته‌ایم این ارتباط را با فدراسیون برقرار کنیم و در عین حال با وزارت بهداشت نیز در ارتباط هستیم. تلاش می‌کنیم نقش خود را در این میان به‌درستی ایفا کنیم؛ نه چیزی بیشتر و نه چیزی کمتر.

در حال حاضر نگرانی کوتاه‌مدتی در رابطه با دسترسی بیماران دیابتی به دارو‌های ضروری‌شان نداریم؛ اما نگرانی اصلی ما از تداوم این شرایط و پیامد‌هایی است که ممکن است در درازمدت برای جامعه دیابتی پیش بیاید. این دغدغه اصلی ماست و در تلاش هستیم راهکاری برای پیشگیری از بحرانی شدن شرایط در آینده پیدا کنیم.

 واقعیت این است که اعتماد به زیرساخت‌های نظام سلامت بسیار مهم است و نباید در کار یکدیگر دخالت کنیم. اگر چنین دخالتی پیش بیاید، ممکن است آسیبی به ارائه خدمات به ذی‌نفع نهایی وارد شود؛ بنابراین با تجربه‌ای که داریم و با همکاری‌هایی که طی سال‌های گذشته با سازمان‌های ملی و بین‌المللی داشته‌ایم، تلاش می‌کنیم این مسیر را پیش ببریم. البته این مسیر پیچیدگی‌های خاص خود را دارد و این موضوع را انکار نمی‌کنم؛ چرا که یکی از چالش‌های مهم، مسائل ارتباطی است که حساسیت زیادی دارد. با این حال تلاش می‌کنیم به هر نحوی که در توانمان باشد این موضوع را پیش ببریم.

-خانم عباسی، آیا نیاز‌های دارویی بیماران مبتلا به دیابت تماماً در داخل کشور تأمین می‌شود یا در مواردی نیاز به واردات هم وجود دارد؟

 در حال حاضر نگرانی کوتاه‌مدتی در رابطه با دسترسی بیماران دیابتی به دارو‌های ضروری‌شان نداریم؛ اما نگرانی اصلی ما از تداوم این شرایط و پیامد‌هایی است که ممکن است در درازمدت برای جامعه دیابتی پیش بیاید. این دغدغه اصلی ماست و در تلاش هستیم راهکاری برای پیشگیری از بحرانی شدن شرایط در آینده پیدا کنیم.

 واقعیت این است که تأمین نیاز‌ها به هر دو روش (تولید داخلی و واردات) انجام می‌شود. نیاز‌های جامعه دیابت شامل دو بخش است: یک بخش «دارو» مانند انسولین و قرص‌های کاهنده قند خون، و بخش دیگر «تجهیزات پایش» مانند سنسور‌های پایش مداوم قند، دستگاه و نوار تست قند خون، سرنگ و سرسوزن تزریق انسولین. این تجهیزات برای جامعه دیابتی دقیقاً به اندازه دارو حیاتی هستند.

 واقعیت این است که اگر بخواهیم نیاز‌های جامعه دیابت ایران را-که طبق آمار‌های ملی بیش از هشت میلیون نفر مبتلا را شامل می‌شود-به‌خوبی تأمین کنیم، هم به تولید داخل و هم به واردات نیاز داریم؛ هیچ‌کدام از این دو به تنهایی پاسخگو نیستند.

 در نهایت از شما بابت انعکاس این موضوعات بسیار سپاسگزارم. همان‌طور که پیش‌تر نیز اشاره شد، نباید فراموش کنیم که ما به‌عنوان یک سازمان مردم‌نهاد، تحت هر شرایطی موظف هستیم راه ارتباطی خود را با مردم و اعضایمان حفظ کنیم و برای رفع نیاز‌های آنان تلاش نماییم. این مهم‌ترین نکته‌ای است که فارغ از تمامی شرایط و مسائل سیاسی، اجتماعی و اقتصادی، باید همواره در اولویت و اصلِ کار ما قرار داشته باشد.