تجربهها و راهکارهای تشکلهای مردمنهاد در روزهای جنگ
به گزارش پایگاه خبری تحلیلی خیر ایران، نشست مجازی «هماندیشی تشکلهای مردمنهاد پیرامون کنشگری اجتماعی در شرایط بحران و جنگ» با همت شبکه ملی موسسات نیکوکاری و خیریه، روز سهشنبه ۱۹ اسفندماه، ساعت ۱۳ به صورت آنلاین برگزار شد.
این نشست با هدف تبادل تجربه، بررسی چالشها و ظرفیتهای کنشگری اجتماعی در شرایط بحرانی و جنگی، و تقویت همافزایی میان تشکلهای مردمنهاد و کنشگران اجتماعی شکل گرفت. در این برنامه، نمایندگان و فعالان حوزههای مختلف اجتماعی به بیان دیدگاهها، دغدغهها و تجربیات میدانی خود پرداختند.
در جریان نشست، شرکتکنندگان بر نقش کلیدی جامعه مدنی و سازمانهای مردمنهاد در کاهش آسیبهای اجتماعی، حمایت از گروههای آسیبپذیر و تقویت تابآوری اجتماعی در شرایط بحران تأکید کردند. همچنین ضرورت هماهنگی میان تشکلها، پرهیز از اقدامات جزیرهای، توجه به سلامت روان کنشگران و مردم، و بهرهگیری از ظرفیتهای محلی از جمله محورهای مورد بحث بود.
رضا درمان؛ مشاور هیئتمدیره شبکه ملی مؤسسات نیکوکاری و خیریه در این نشست با اشاره به اهمیت مدیریت منابع در شرایط بحرانی تأکید کرد که طبق تجربه، در دورههای سخت و بحرانی، میزان مشارکت و کمکهای مردمی میتواند حتی چندین برابر افزایش یابد. به گفته او، تحقق این امر نیازمند برنامهریزی، مدیریت مؤثر و طراحی راهکارهای مناسب برای تأمین و افزایش منابع مالی است.
وی همچنین بر ضرورت شفافیت حداکثری در برابر خیرین و حامیان تأکید کرد و افزود: خیرین باید بدانند کمکهای مالی آنها چگونه و در چه مسیری هزینه میشود و چه تأثیری در جامعه و در روزهای دشوار بر جای میگذارد.
درمان در ادامه با تأکید بر اهمیت حفظ ارتباط با حامیان خاطرنشان کرد: حتی در شرایطی که بسیاری از بسترهای ارتباطی با محدودیت یا اختلال مواجه هستند، تشکلها باید تلاش کنند ارتباط خود را با حامیان و خیرین حفظ کنند و این ارتباط را از دست ندهند. او همچنین تشکیل تیم مدیریت بحران در سازمانهای مردمنهاد را از اقدامات ضروری در چنین شرایطی دانست و تأکید کرد که وجود چنین تیمهایی میتواند به تصمیمگیری سریعتر و مدیریت مؤثرتر فعالیتهای اجتماعی در زمان بحران کمک کند.
محمدمهدی جعفری؛ عضو هیئتمدیره شبکه ملی مؤسسات نیکوکاری و خیریه در ادامه این نشست با تأکید بر ضرورت سازماندهی مشارکتهای مردمی اظهار کرد: مشارکت آحاد جامعه باید از حالت فردی و پراکنده خارج شده و به مشارکت سازمانیافته و ساختارمند تبدیل شود تا بتواند در شرایط بحران اثربخشی بیشتری داشته باشد.
وی با اشاره به وضعیت کنونی نهادهای مردمی گفت: در شرایط فعلی میتوان نهادهای مردمی را در چهار دسته کلی مشاهده کرد: برخی از مؤسسات بهطور کامل فعالیت خود را متوقف کردهاند، برخی دچار آسیبهای مالی و فیزیکی شدهاند، برخی دیگر در مدیریت شرایط جدید با دشواری مواجه هستند و در مقابل، گروهی از مؤسسات همچنان فعال و در حال ارائه خدمات هستند.
جعفری در ادامه به اقدامات بنیاد تعالی زندگی اشاره کرد و گفت این مجموعه در شرایط فعلی تلاش دارد با تمرکز بر فعالسازی مؤسسات غیرفعال، توانمندسازی و افزایش تابآوری تشکلها، ایجاد همافزایی میان آنها و طراحی رویکردها و برنامههای جدید متناسب با تغییر اولویتهای اجتماعی نقش مؤثری در تقویت فعالیتهای اجتماعی ایفا کند.
وی همچنین از ایجاد «پیمان ملی مؤسسات حامی وطن» بهعنوان یکی از ابتکارهای مطرحشده در این حوزه یاد کرد و افزود: از جمله اهداف این پیمان میتوان به رساندن صدای مردم در عرصه بینالمللی، افزایش آمادگی برای مواجهه با بحرانها، کمک به شکلگیری هستههای محلی، و تقویت مؤسسات برای ارتقای تابآوری اشاره کرد.
جعفری در پایان بر توجه به سرمایه انسانی مؤسسات تأکید کرد و گفت: در شرایط دشوار اقتصادی، این احتمال وجود دارد که برخی از نیروهای فعال در مؤسسات خود به جمع مددجویان اضافه شوند؛ از اینرو لازم است تشکلها برای حمایت از نیروی انسانی خود و مدیریت این وضعیت برنامهریزی جدی داشته باشند.
زهرا یاوری؛ مدیرعامل بنیاد خیریه روشنای امید ایرانیان نیز در این نشست به تشریح تجربههای این مجموعه در مواجهه با شرایط بحران پرداخت. وی با اشاره به گروههای هدف این بنیاد که شامل افراد ترخیصشده از بهزیستی و ساکنان مراکز نگهداری هستند، گفت: در جریان جنگ ۱۲روزه، برای حفظ امنیت کودکان، تصمیم گرفته شد آنها بهصورت گروهی از تهران خارج شوند.
یاوری درباره جنگ فعلی توضیح داد که جابهجایی مددجویان در مدت یک روز انجام شد و مرکز بهطور کامل تخلیه شد. او ادامه داد: در این فرآیند، مربیان مجموعه نقش مهمی ایفا کردند و هر یک از آنها میزبانی دو تا سه کودک را بر عهده گرفتند. همچنین بنیاد تلاش کرده است در این شرایط، حمایتهای مالی و معیشتی لازم را از افراد تحت پوشش خود به عمل آورد.
وی در ادامه به وضعیت افراد بالای ۱۸ سال که بهصورت مستقل زندگی میکنند اشاره کرد و گفت: در این شرایط، حامیان این افراد نقش مهمی دارند و بهطور مستمر با آنها در ارتباط هستند و از وضعیت آنها جویا میشوند.
مدیرعامل بنیاد روشنای امید ایرانیان در بخش دیگری از سخنان خود تابآوری سازمانهای مردمنهاد را یکی از مهمترین موضوعات در شرایط بحران دانست و تأکید کرد: لازم است ساختارها و الگوهایی طراحی شود که همه سازمانهای مردمنهاد بتوانند از آنها برای افزایش تابآوری خود استفاده کنند. به گفته او، حتی برای تداوم ارتباطات در شرایط بحرانی، باید برای راهکارهای ارتباطی مجازی و فیزیکی برنامهریزی شود.
وی همچنین بر اهمیت شفافیت مالی در فعالیتهای خیریه تأکید کرد و آن را عامل مهمی در جلب اعتماد و استمرار حمایتهای مردمی دانست. یاوری در پایان به موضوع حفظ و صیانت از اسناد هویتی اشاره کرد و گفت: ضروری است اسناد هویتی و مدارک مهم مؤسسات در چند محل مختلف نگهداری شود تا در صورت بروز بحران، از بین رفتن آنها مانع ادامه فعالیتهای مجموعه نشود.
مهدی توسلی؛ مدیر مرکز خیر ایران نیز در این نشست با اشاره به نقش جامعه مدنی در شرایط جنگی اظهار کرد: در چنین شرایطی، مردم معمولاً همراستا با سازمانهای مردمنهاد حرکت میکنند و حتی در بسیاری موارد از دولتها و صنوف نیز جلوتر میروند. به گفته او، هدف اصلی این تلاشها کاهش رنج و آلام انسانی است و در این مسیر باید به ظرفیتهای نیکوکاری و اقدامات بشردوستانه توجه جدی داشت.
وی با بیان اینکه در کشور ما از دیپلماسی نیکوکاری و دیپلماسی بشردوستانه غفلت شده است، افزود: برخی کشورها مانند پاکستان در این حوزه تجربههای پیشرو و قابل توجهی دارند. توسلی توضیح داد که دیپلماسی نیکوکاری معمولاً رویکردی بلندمدت و مناسب شرایط عادی دارد، اما در شرایط کنونی باید تمرکز بیشتری بر دیپلماسی بشردوستانه که فوری و کوتاهمدت است داشت تا بتوان به بحرانها پاسخ سریعتری داد. به گفته او، در حال حاضر بسیاری از سازمانهای مردمنهاد از جمله شبکه ملی مؤسسات نیکوکاری و بنیاد تعالی زندگی در این زمینه ورود کردهاند.
مدیر مرکز خیر ایران با تأکید بر اهمیت کنشگری اجتماعی گفت: هرچند مجموعه خیر ایران در حوزه توسعه زیستبوم نیکوکاری فعالیت میکند، اما این به معنای غفلت از کنشگری اجتماعی نیست. به باور او، کنشگری اجتماعی اقدامی آگاهانه و داوطلبانه برای ایجاد تغییر، بهبود وضعیت جامعه و دفاع از ارزشها و منافع جمعی است و در شرایط کنونی اهمیت مضاعفی پیدا میکند؛ بهویژه در زمینه دفاع از انسانها و تقویت همبستگی اجتماعی.
توسلی همچنین سازمانهای مردمنهاد را بهعنوان راهنمایان و «ستارههای قطبی» جامعه توصیف کرد و افزود که این سازمانها باید در شرایط جنگی فعالتر عمل کنند، نقش اجتماعی خود را پررنگتر ایفا کنند و در کنار مردم به دولت نیز برای مدیریت شرایط کمک کنند.
وی در ادامه چهار محور مهم برای کنشگری اجتماعی در شرایط بحران و جنگ را برشمرد:
نخست، ساماندهی کمکهای مردمی و ارائه خدمات امدادی اولیه مانند نجات، امدادرسانی، توزیع غذا و دارو و فراهمسازی پناهگاه برای هموطنان آسیبدیده.
دوم، تقویت امید اجتماعی و حفظ روحیه مردم از طریق تولید و انتشار محتوای امیدبخش؛ مسئولیتی که به گفته او بر عهده کنشگران اجتماعی و فعالان فرهنگی است.
سوم، مستندسازی، حقیقتگویی و مقابله با انتشار اخبار نادرست، همراه با پیگیری حقوق قربانیان و مطالبه عدالت پس از پایان جنگ
و چهارم، مشارکت در بازسازی پس از جنگ و ارائه خدمات عمومی برای بازگرداندن شرایط زندگی به حالت پایدار.
مدیر مرکز خیر ایران در پایان با اشاره به تلاش این مجموعه برای بازتعریف مفهوم کنشگری اجتماعی و نیکوکاری گفت: در این رویکرد، «هر ایرانی یک نیکوکار» تلقی میشود و نیکوکاری بهعنوان مسئولیت اجتماعی هر ایرانی مطرح است. او تأکید کرد که نیکوکاری صرفاً به معنای کمک مالی نیست و میتواند در قالب اقداماتی همچون فعالیتهای فرهنگی یا نذر فرهنگی نیز تحقق یابد. توسلی همچنین افزود که دوستداشتن و حمایت از وطن نیز میتواند مصداقی از نیکوکاری باشد و در این مسیر توجه به هویت ایرانی–اسلامی و ابعاد تمدنی آن اهمیت ویژهای دارد.
معصومه صادقزاده بروجنی؛ مدیرعامل کانون هموفیلی ایران در این نشست با تأکید بر اهمیت بهرهگیری از تجربههای زیسته در فعالیتهای اجتماعی اظهار کرد: در عین استفاده از این تجربیات، باید توجه داشت که کشور در شرایط بحرانی، جنگی و امنیتی قرار دارد و در چنین وضعیتی فرماندهی و مدیریت کلان بر عهده دولت است؛ موضوعی که سازمانهای مردمنهاد نیز باید آن را بپذیرند.
وی افزود: برای نمونه در حوزه امداد و نجات، جمعیت هلالاحمر بهعنوان نهاد فرمانده و سیاستگذار عمل میکند و سازمانهای مردمنهاد لازم است فعالیتهای خود را در هماهنگی و همسویی با این نهادها پیش ببرند تا از پراکندگی اقدامات جلوگیری شود.
صادقزاده بروجنی در ادامه به سه سطح اثرگذاری سازمانهای مردمنهاد در شرایط بحران اشاره کرد و گفت: نخست سطح امدادی است که به ارائه خدمات فوری و کمکرسانی به آسیبدیدگان اختصاص دارد. سطح دوم حوزه اجتماعی و فرهنگی است که با هدف حفظ همبستگی و وحدت اجتماعی دنبال میشود؛ و سطح سوم حوزه حقوقی و ساختاری است که به موضوعاتی مانند مستندسازی آسیبها و پیگیری عدالت مربوط میشود.
وی تأکید کرد که در بسیاری از مؤسسات خیریه به مستندسازی و پیگیری حقوقی کمتر توجه شده است، در حالی که ثبت و مستندسازی آسیبهایی که به گروههای هدف وارد میشود میتواند در آینده زمینهساز طرح مطالبات و صدور بیانیههای بینالمللی در دفاع از حقوق آسیبدیدگان باشد.
مدیرعامل کانون هموفیلی ایران همچنین بر ضرورت گسترش شبکه داوطلبان در سازمانهای مردمنهاد تأکید کرد و گفت در کنار توجه به جامعه هدف، باید به وضعیت خیرین و کارکنان مؤسسات نیز توجه داشت و از آنها حمایت کرد.
وی در ادامه به اهمیت تابآوری اجتماعی، حفظ سلامت جامعه و تداوم روند درمان بیماران در شرایط بحران اشاره کرد و افزود توجه ویژه به کودکان و زنان از دیگر اولویتهای مهم در چنین شرایطی است.
صادقزاده بروجنی در پایان بر نقش اطلاعرسانی و تولید محتوا تأکید کرد و گفت افزایش آگاهی عمومی درباره نحوه مواجهه با شرایط جنگی و اقداماتی که مردم در چنین موقعیتهایی باید انجام دهند، از جمله وظایف مهم کنشگران اجتماعی و سازمانهای مردمنهاد به شمار میآید.
میترا قاسمیراد؛ مدیرعامل مؤسسه خیریه بیماران خاص و سرطان بزرگسال (بندرعباس) در این نشست با اشاره به شرایط استان هرمزگان در روزهای اخیر گفت: در این روزهای جنگ اتفاقات ناگواری در استان، بهویژه در حوزه زیرساختها رخ داده است، هرچند در داخل شهر بندرعباس وضعیت به آن شدت نبوده است. وی افزود که شعبه قشم این مؤسسه نیز همچنان فعال است.
او با بیان اینکه فعالیتهای مؤسسه حتی در شرایط بحرانی متوقف نشده است، اظهار کرد: مانند دوره جنگ ۱۲روزه، در این ایام نیز همکاران ما در دفتر حضور دارند و خدمات خود را به بیماران مبتلا به سرطان و تالاسمی ادامه میدهند.
قاسمیراد با اشاره به خدمات اقامتی مؤسسه گفت: ما مهمانسرا داریم که عملاً امکان تعطیلی آن وجود ندارد. در این مهمانسرا اسکان رایگان بیماران فراهم میشود و تلاش میکنیم تجهیزات و امکانات لازم برای پرتودرمانی و سایر خدمات درمانی در دسترس آنان باشد. این بیماران اگر در روند درمانشان وقفهای ایجاد شود، ممکن است با آسیبهای جبرانناپذیر مواجه شوند؛ بنابراین تلاش ما این است که روند درمان آنها بدون اختلال ادامه پیدا کند.
وی افزود: در این مدت حتی بیمارانی از خارج از بندرعباس نیز به مؤسسه مراجعه کردهاند؛ از جمله از استانهای بوشهر و کرمان. در حال حاضر ۱۸ نفر از بیماران در مهمانسرای مؤسسه اسکان دارند و در حال دریافت خدمات درمانی هستند. مدیرعامل مؤسسه خیریه بیماران خاص و سرطان بزرگسال بندرعباس همچنین به اهمیت تسهیلگری در مددکاری اشاره کرد و گفت: این خدمات از طریق دو خط تلفن فعال در مؤسسه به بیماران و خانوادههای آنان ارائه میشود.
وی در ادامه به مدیریت کمکهای مردمی بهعنوان یکی از موضوعات مهم اشاره کرد و افزود: در ابتدای شروع جنگ، با حمایت خیرین توانستیم به ۱۰۷۲ نفر از مددجویان مبلغ دو میلیون تومان پرداخت کنیم که اقدام بسیار مؤثری بود. قاسمیراد همچنین درباره خدمات معیشتی مؤسسه گفت: پیش از این روزانه یک وعده غذای رایگان به مددجویان ارائه میکردیم، اما در شرایط فعلی این خدمت به سه وعده در روز افزایش یافته است تا بخشی از نیازهای بیماران و همراهان آنان تأمین شود.
