نیکوکاریِ پیشگیرانه از نیکوکاریِ آسیبشناسانه بهتر است
به گزارش پایگاه خبری تحلیلی خیر ایران به نقل از روابطعمومی سازمان بهزیستی کشور، سیدجواد حسینی؛ رئیس سازمان بهزیستی کشور در آیین اختتامیه دومین جشنواره نشان نیکوکاری گفت: فعالیتهای خیریه و نیکوکارانه سابقه طولانی در تاریخ ایران دارد و این فعالیتها ریشه در فرهنگ دینی ایرانیان و همچنین میل عاطفی و خیرخواهانه مردم ایران به عنوان انسانهای شرقی دارد.
حسینی با ابراز خرسندی از پیشگامی سازمان بهزیستی در این زمینه گفت: در سال گذشته تقریباً نزدیک به ۵۰ درصد از بیش از هزار و پنجاه مؤسسه شرکتکننده در جشنواره نیکوکاری، نزدیک به ۵۰۰ مؤسسه فعال از حوزه بهزیستی بودند. امسال نیز از ۲۵۰۰ مؤسسه شرکتکننده در جشنواره، ۱۰۵۶ مؤسسه از سازمان بهزیستی هستند که نشاندهنده نزدیک به ۵۰ درصد مشارکت مؤسسات فعال در حوزه بهزیستی است. این آمار قلمرو گسترده، محتوای متنوع و تنوع فعالیتهای نیکوکارانه در این سازمان را نشان میدهد.
وی در بخش دیگری از سخنان خود تأکید کرد: توسعه اجتماعی در ایران بیش از هر چیز به «نهادهای میانجی» وابسته است، همان حلقهای که جامعه را از فردگرایی پراکنده و دولتگرایی فرساینده نجات میدهد و آن را به جامعهای مشارکتگر و مسئلهحلکن تبدیل میکند.
حسینی ادامه داد: حیات انجمنی یعنی جایی که مردم نه تماشاگر، بلکه کنشگر میشوند. جامعه پیش از هر زمان دیگری به حیات انجمنی نیاز دارد. حیات انجمنی که الکسی دو توکویل مطرح کرد و البته بعدها توسط اندیشمندان دیگر پی گرفته شد. حیات انجمنی و جامعه دارای تشکیلات خیر و خیریه و جمعی، سبب قدرتمند شدن استعدادهای جامعه و حرکت در مسیر رشد و توسعه خواهد شد.
وی افزود: برای اینکه این نیاز باعث میشود که میانجیهای جامعه افزایش پیدا کنند و هرگاه میانجیها در جامعه رشد کنند از همگسیختگی جامعه، افسارگسیختگی جامعه، آیندهفروشیهای پوشالی در جامعه و حرکت ذرهای کماثر فروکاسته میشود. این بیان در حقیقت به یکی از مهمترین نظریههای توسعه اجتماعی اشاره دارد" هیچ جامعهای فقط با سیاستگذاری دولتی توسعه پیدا نمیکند بلکه توسعه زمانی رخ میدهد که بین فرد و حکومت، لایهای از نهادهای مردمی شکل بگیرد."
رئیس سازمان بهزیستی ادامه داد: در علوم اجتماعی امروز این لایه با مفاهیمی مانند سرمایه اجتماعی، اعتماد عمومی، مشارکت مدنی و حکمرانی شبکهای شناخته میشود. تجربه کشورهای مختلف نیز همین را نشان میدهد. در برخی کشورها شوراهای رفاه محلی، در برخی انجمنهای داوطلبی و در برخی تعاونیهای محلهای عملاً بار اصلی حل مسائل اجتماعی را بر دوش دارند. بنابراین مسئله صرفاً «کمک کردن» نیست، مسئله «ساختن ساختار کمک» است.
رئیس سازمان بهزیستی خاطرنشان کرد: در جامعه ایران، کار نیکوکاری و سخاوتمندانه خوشبختانه به دو دلیل رواج خیلی خوبی دارد. یک، به دلیل فرهنگ دینی که «لن تنالوا البر حتی تنفقوا مما تحبون» و سخاوت و بخشش و کار نیکوکارانه از ارزش بالایی برخوردار است. دو، به دلیل فرهنگ انسان شرقی که عاطفیتر از انسان غربی است و کار نیکوکارانه از ارزش بیشتری برخوردار است.
وی اشاره کرد: مردم ایران هم طبق پژوهشهای بینالمللی حداقل ۶۲ درصدشان در سال یک کار خیرخواهانه انجام میدهند که در واقع از این جهت ما جزء ۲۰ کشور اول دنیا هستیم. اما وقتی که به سراغ فعالیتهای نیکوکارانه تشکیلاتی میرویم، ایران از نظر اخلاق کمک فقیر نیست بلکه غنی است. اما مسئله دقیقاً از همینجا آغاز میشود، ما جامعهای مهربان هستیم اما لزوماً جامعهای سازمانیافته نیستیم.
حسینی توضیح داد: در بسیاری از کشورها ابتدا نهاد ساخته شده و بعد فرهنگ مشارکت شکل گرفته است، اما در ایران فرهنگ جلوتر از نهاد حرکت کرده است. فعالیتهای نیکوکارانه تشکیلاتی، ترغیب خیریهها، تشکلها، NGOها، نهادهای مردمنهاد از رشد شایسته برخوردار نیست.
کار خیریهای در ایران سازمان یافته نیست
وی ادامه داد: به گونهای که در این زمینه کمتر از ۱۱ درصد مردم ایران به کار خیر تشکیلاتی همت گماردهاند و این شکاف بین علاقه مردم ایران به کار خیر و عدم وجود نظامهای تشکیلاتی و خیریهای و NGO، نکتهای است که باید مسئولین ذیربط مانند سازمان بهزیستی، سازمان اوقاف و امور خیریه و سازمان امور اجتماعی کشور، سازمان جوانان و بقیه به همت بگمارند و تسهیل کنند تا کار خیر و نیکوکارانه تشکیلاتی حوزه کمی و کیفی پیدا کند.
وی این را نقطه بحرانی توسعه اجتماعی ایران دانست و گفت: ما احساس مسئولیت داریم اما سازمان مسئولیت نداریم. نتیجه آن میشود که کمکها مقطعی میماند، مسائل تکرار میشود، دولت سنگینتر میشود و اعتماد اجتماعی رشد نمیکند.
حسینی افزود: در سازمان بهزیستی کشور چند اتفاق رقم خورد، اولاً صدور مجوزها را تسهیل کردیم. دوم، نظارت بر این خیریهها را داریم. سه، توسعه قشری را در دستور کار قرار دادیم که همه اقشار جامعه به سمت این کار، از جوانان، مهندسین، کشاورزان، همه پیش بروند. توسعه جغرافیایی را در دستور کار قرار دادیم تا از کلانشهرها و شهرهای میانی به شهرهای کوچک و روستاها نیز توسعه پیدا کند.
حسینی گفت: توسعه موضوعی را در دستور کار قرار دادیم تا کار خیر و نیکوکارانه تشکیلاتی در موضوعات گوناگون، از جمله در دنیای متاورس، هوش مصنوعی، سلامت، توانمندسازی، پیشگیری هم گسترش مناسبی داشته باشد.
رئیس سازمان بهزیستی ادامه داد: توانمندسازی تشکلها و فرصتآفرینی برای آنها، همچنین تسهیل نظام شبکهای تعامل آنها با بخشهای دولتی و عمومی، شبکهسازی تشکلها و توسعه بستههای روشن مشارکتی نیز در دستور کار است. از جمله موارد دیگر، ایجاد مجامع خیریهای معتمدین و مددجویان در سراسر ایران و نیز برندسازی و نشانگذاری برای انجام کار خیر، برای تحریک و ترغیب انسانها به انجام کار خیر تشکیلاتی است.
وی تأکید کرد: در همین چارچوب باید به یک نکته مهم نیز توجه کرد: نیکوکاری پیشگیرانه بر نیکوکاری آسیبشناسانه ارجح است. معمولاً نیکوکاران به سراغ آسیبها و مشکلات جامعه میروند که البته کاری ارزشمند و قابل تقدیر است، اما اگر کمک نیکوکاران به سمت فرآیندهایی برود که اساساً تولید مشکل اتفاق نیفتد، این یکی از نکات بسیار مهم در فعالیتهای نیکوکاران است.
وی افزود: به بیان دیگر، حرکت از درمان به پیشگیری و از جبران به توانمندسازی همان توسعه موضوعی فعالیتهای نیکوکارانه است که میتواند اثر اجتماعی را چندین برابر کند زیرا جلوگیری از شکلگیری آسیب، بسیار عمیقتر و پایدارتر از رفع پیامدهای آن است.
کانونهای محله مکان کار جمعی
حسینی گفت: سازمان بهزیستی کشور دوازده راهبرد را بر این اساس تدوین و مبنای عمل خود قرار داده است. یکی از کارهایی که سازمان بهزیستی کشور انجام داده، ایجاد کانونهای محله محور تحت عنوان «سلام محله» است که در ۲۷۵۰ کانون در سراسر کشور ایجاد شده، ۳۰۰۰ تسهیلگر راهبری آنها را بر عهده دارند و تا کنون خوشبختانه بالغ بر ۳۵۰ هزار نفر داوطلب در قلمروهای گوناگون ثبتنام و اعلام داوطلبی کردهاند.
وی افزود: سلام محله میتواند منشاء ظهور همه این روابط و سیاستهایی باشد که به آنها اشاره کردیم و در مجموع مکانی برای نمود کار جمعی و گسترده در محلات و تشویق و ترویج ایجاد تشکلهای محلی و تقویت و توسعه تشکلهای موجود قلمداد شود. در اینجا ایده به مرحله نهاد میرسد.
رئیس سازمان بهزیستی در پایان از اقدام سازمان اوقاف و امور خیریه و همه دستگاههای کمککننده در ترویج امر خیر و بهویژه تشویق و ترویج امر خیر سازمانیافته صمیمانه قدردانی کرد.