سطح نخست: مشارکت در نشستهای رسمی
نخستین و آشکارترین سطح همکاری، حضور رسمی نمایندگان سازمانهای غیردولتی و جامعه مدنی در جلسات کمیته است. بر اساس اطلاعات منتشرشده از هفتمین نشست این کمیته (۲۰۲۲)، از مجموع ۲۳۳ شرکتکننده ثبتنامشده، دستکم ۱۲ نفر نماینده سازمانهای جامعه مدنی و غیرانتفاعی بودهاند که در کنار نمایندگان ۳۲ کشور عضو و وابسته در این نشست حضور داشتند. این حضور صرفاً تشریفاتی نیست؛ نمایندگان سازمانهای مردمنهاد در جلسات رسمی شرکت میکنند، در گفتوگوهای تخصصی نقش دارند و دیدگاههای جامعه مدنی را بهطور مستقیم به مقامات عالیرتبه کشورها منتقل میکنند. نهمین نشست این کمیته (CED۹) که از ۱۰ تا ۱۲ تیر ۱۴۰۵ (۱ تا ۳ ژوئیه ۲۰۲۶) در بانکوک برگزار شد، نیز با مجموعهای از رویدادهای جانبی، نمایشگاهها و نشستهای تخصصی همراه بود تا گفتوگوهای عمیقتر و تبادل نظر میان تمامی فعالان این حوزه از جمله سازمانهای مردمنهاد، مؤسسات پژوهشی و بخش خصوصی فراهم آید.
سطح دوم: بسترهای گفتوگوی سالانه
فراتر از نشستهای دوسالانه کمیته CED، اسکاپ از طریق «مجمع توسعه پایدار آسیا و اقیانوسیه» (Asia-Pacific Forum on Sustainable Development - APFSD) که سالانه برگزار میشود، بستری فراگیر برای گفتوگوی دولتها و ذینفعان غیردولتی فراهم میآورد. در این مجمع، سازمانهای غیردولتی از گروههای گوناگون از جمله کودکان و جوانان، زنان، جوامع بومی، کشاورزان، جوامع علمی و فناوری، کارگران و اتحادیههای کارگری، افراد دارای معلولیت، سالمندان، داوطلبان، مقامات محلی، مؤسسات آموزشی و دانشگاهی و سایر سازمانها دعوت به مشارکت میشوند. پیش از برگزاری اصلی مجمع، رویدادهای مقدماتی همچون «مجمع مردمی جامعه مدنی» (People's Forum for Civil Society Organisations) و «مجمع جوانان» (Youth Forum) برگزار میشود تا صدای گروههای مختلف بهطور مستقل شنیده شود و سپس در نشست اصلی مجمع، این دیدگاهها به بحث گذاشته شوند.
فرآیند اعتباربخشی به سازمانهای مردمنهاد برای حضور در این مجامع، بر اساس معیارهایی چون تخصص اثباتشده در توسعه پایدار، تجربه در فرآیندهای مرتبط با دستور کار ۲۰۳۰، حضور در فرآیندهای پاسخگویی ملی اهداف توسعه پایدار، نمایندگی جوامع محلی و حاشیهنشین، و رعایت توازن جنسیتی و جغرافیایی انجام میشود.
سطح سوم: مشارکت در اجرای برنامهها
شاید مهمترین سطح همکاری، نقش سازمانهای مردمنهاد و پژوهشی بهعنوان شریک اجرایی در پروژههای زیستمحیطی اسکاپ باشد. یک نمونه برجسته، ابتکار «بستن حلقه» (Closing the Loop) برای مقابله با آلودگی پلاستیک دریایی در چهار شهر منطقه آسهآن (سورابایا، دانانگ، کوالالامپور و ناخون سی تاممارات) است. در این پروژه، مؤسسه جهانی استراتژیهای محیط زیستی (IGES) بهعنوان شریک اجرایی اصلی با اسکاپ همکاری میکند و مسئولیت انجام مطالعات پایه، فرآیندهای برنامهریزی اقدام و تدوین استراتژیهای مدیریت پسماند شهری را بر عهده دارد.
همچنین انجمن بینالمللی پسماند (ISWA) بهعنوان یک سازمان غیردولتی غیرانتفاعی جهانی، در این پروژه نقش کلیدی ایفا میکند و از «کمیته ویژه پسماند دریایی» (Marine Litter Task Force) خود برای کاهش آلودگی دریایی از طریق پیشگیری از ریختن پسماند، ترویج مدیریت کارآمد منابع و اجرای سیستمهای صحیح جمعآوری و دفع پسماند شهری بهره میگیرد. علاوه بر این، اسکاپ با اتاق بازرگانی و صنعت و سایر نهادهای غیردولتی در زمینه شهرهای هوشمند و توسعه پایدار شهری مشارکت دارد و از طریق «شبکه کسبوکار پایدار اسکاپ» (ESCAP Sustainable Business Network)، همکاری با بخش خصوصی و نهادهای غیردولتی مرتبط را تسهیل میکند.
سطح چهارم: دسترسی به اطلاعات و مشارکت عمومی
اسکاپ بهطور خاص بر تقویت دسترسی به اطلاعات، مشارکت عمومی و دسترسی به عدالت در امور محیط زیستی (که بهعنوان «حقوق دسترسی» شناخته میشود) در آسیا و اقیانوسیه تأکید دارد. این رویکرد، نقش NGOها را بهعنوان پل ارتباطی میان مردم و دولتها در فرآیندهای تصمیمگیری محیط زیستی تقویت میکند. در این راستا، اسکاپ با همکاری برنامه محیط زیست سازمان ملل متحد از تدوین «چارچوب حقوق محیط زیستی منطقهای آسهآن» (ASEAN Regional Environmental Rights Framework) حمایت کرده است. همچنین اسکاپ ارزیابیهای تحلیلی از وضعیت دسترسی به اطلاعات، مشارکت عمومی و دسترسی به عدالت در تصمیمگیریهای محیط زیستی در منطقه آسهآن و آسیا و اقیانوسیه تولید کرده است.
برای نهادینهسازی مشارکت مؤثر ذینفعان، اسکاپ با انجمن بینالمللی مشارکت عمومی (IAP2) همکاری کرده و مواد آموزشی مرجع برای مشارکت مؤثر ذینفعان در دستور کار ۲۰۳۰ تدوین نموده است. همچنین چارچوبی از شاخصها در فرآیندی مشارکتی با دولتها و جامعه مدنی توسعه یافته است که رویکردهای فعلی به مشارکت ذینفعان را ارزیابی کرده و شکافها و فرصتها را برای تقویت برنامهریزی مشارکتی مؤثرتر شناسایی میکند. علاوه بر این، «سازوکار مشارکت جامعه مدنی منطقه آسیا و اقیانوسیه» (Asia-Pacific Regional Civil Society Engagement Mechanism - AP-RCEM) بهعنوان نهاد هماهنگکننده برای ذینفعان غیردولتی (بهجز بخش خصوصی) فعالیت میکند و هماهنگی مؤثر میان نمایندگان گروههای اصلی و سایر ذینفعان را تسهیل مینماید.
زیستبومی پویا و فراگیر برای همکاری دولتها، جامعه مدنی، بخش خصوصی و نظام سازمان ملل
کمیته عالیرتبه محیط زیست و توسعه پایدار (CED) و کمیسیون اسکاپ، با ایجاد چهار سطح متفاوت از مشارکت برای سازمانهای غیردولتی - از حضور در نشستهای رسمی و مجامع سالانه گرفته تا همکاری بهعنوان شریک اجرایی در پروژههای میدانی و نقشآفرینی در تقویت حقوق دسترسی عمومی - زیستبومی پویا و فراگیر برای همکاری دولتها، جامعه مدنی، بخش خصوصی و نظام سازمان ملل فراهم آوردهاند. نهمین نشست این کمیته در تیر ۱۴۰۵ در بانکوک، گامی دیگر در جهت تحقق این مشارکت چندذینفری و توسعه پایدار در منطقه آسیا و اقیانوسیه بود.