خیریه «هوران»؛ خانه کودکان بازمانده از تحصیل

به گزارش پایگاه خبری تحلیلی خیر ایران، صدوبیست‌وهفتمین نشست «یک چای، یک تجربه» با حضور مینو ابراهیمی؛ مدیرعامل مؤسسه خیریه رویش مهر هوران و به میزبانی آکادمی خیر ایران برگزار شد. این مؤسسه در منطقه ۱۷ تهران به آموزش، مهارت‌آموزی و ارائه خدمات مددکاری و روان‌شناختی به کودکان بازمانده از تحصیل و کودکان در معرض آسیب می‌پردازد. ابراهیمی در ابتدای این نشست، با تشریح فعالیت‌های مؤسسه هوران گفت: مؤسسه هوران یک مؤسسه آموزشی، مهارتی، مددکاری و روان‌شناسی برای کودکان بازمانده از تحصیل، کودکان در موقعیت کار و خیابان و هر کودکی است که به نوعی آسیب دیده یا در معرض آسیب قرار دارد.

 وی با اشاره به جامعه هدف این مؤسسه افزود: بچه‌هایی که در مؤسسه ما ثبت‌نام می‌کنند، بچه‌هایی هستند که نتوانسته‌اند به مدرسه بروند؛ یعنی به معنای واقعی کلمه بازمانده از تحصیل‌اند. مدیرعامل مؤسسه هوران با بیان اینکه بخش قابل توجهی از این کودکان را مهاجران افغانستانی تشکیل می‌دهند، توضیح داد: منطقه ۱۷ تهران منطقه‌ای است که حضور اتباع افغانستانی در آن بسیار پررنگ است؛ بنابراین عمده کودکانی که به عنوان بازمانده از تحصیل با آنها مواجه هستیم، کودکان افغانستانی هستند.

بچه‌هایی که در مؤسسه ما ثبت‌نام می‌کنند، بچه‌هایی هستند که نتوانسته‌اند به مدرسه بروند؛ یعنی به معنای واقعی کلمه بازمانده از تحصیل‌اند. بخش قابل توجهی از این کودکان را مهاجران افغانستانی تشکیل می‌دهند.

 او درباره دلایل بازماندن این کودکان از تحصیل گفت: بعضی از این بچه‌ها به دلیل کبر سن امکان ثبت‌نام در مدارس را ندارند و برخی دیگر با وجود مراجعه به آموزش و پرورش و مدارس دولتی، به دلیل شرایط اقامتی یا مسائل اداری موفق به ثبت‌نام نمی‌شوند.

 ابراهیمی با اشاره به فعالیت‌های آموزشی این مؤسسه اظهار کرد: ما از پایه اول تا ششم به این بچه‌ها آموزش می‌دهیم. هدف ما این است که اگر شرایط فراهم شد و امکان ثبت نام آنها در مدارس رسمی به وجود آمد، بتوانند وارد مقاطع بالاتر تحصیلی شوند.

 وی درباره گستره فعالیت مؤسسه نیز گفت: امسال حدود ۲۱۰ کودک در دو شیفت دخترانه و پسرانه در هوران مشغول تحصیل هستند. مدیرعامل هوران در بخش دیگری از سخنان خود به نگاه عمومی جامعه نسبت به کودکان مهاجر و کودکان کار اشاره کرد و گفت: همان‌طور که درباره کودکان در موقعیت کار و خیابان نگاه‌های نادرستی وجود دارد، درباره اتباع افغانستانی هم با موجی از قضاوت‌ها و نفرت‌پراکنی مواجه هستیم.

 وی تأکید کرد: ما تجربه زیسته این بچه‌ها و خانواده‌هایشان را دیده‌ایم و شنیده‌ایم. به نظر من هیچ چیزی مهم‌تر از تجربه زیسته یک انسان نیست. کسانی که از نزدیک با این جامعه هدف در ارتباط هستند، واقعیت‌ها را متفاوت از آنچه در برخی روایت‌های عمومی مطرح می‌شود، می‌بینند.

 ابراهیمی در ادامه این نشست با اشاره به نقش هوران در ایجاد یک فضای امن برای کودکان آسیب‌پذیر گفت: محیط هوران برای این بچه‌ها یک نقطه امن است. جا‌هایی که همه به آنها نه گفته‌اند، ما گفته‌ایم بله و همین که جایی آنها را پذیرفته، به نظرم از اثرگذارترین اتفاق‌ها برای ما و برای بچه‌هاست.

 مدیرعامل مؤسسه هوران در ادامه با اشاره به تجربه فعالیت این مجموعه گفت: تا امروز هیچ خانواده‌ای نداشته‌ایم که از فرستادن فرزندش به هوران ناراضی باشد. شاید اختلافات کوچک بین بچه‌ها پیش بیاید، اما مسئله‌ای که باعث شود خانواده‌ای نخواهد کودک به اینجا بیاید، نداشته‌ایم.

 او در ادامه به تجربه ورود برخی از دانش‌آموزان به مدارس رسمی اشاره کرد و گفت: در سال‌های گذشته شاهد این بودیم که تعدادی از بچه‌ها به مدارس دولتی رفتند و واقعاً خوشحال بودیم که می‌توانند هفتم، هشتم و نهم را ادامه بدهند. اما پارسال انگار همه آن امید‌ها شکست.

ما از پایه اول تا ششم را به بچه‌ها آموزش می‌دهیم. هدف ما این است که اگر شرایط فراهم شد و امکان ثبت نام آنها در مدارس رسمی به وجود آمد، بتوانند وارد مقاطع بالاتر تحصیلی شوند. امسال حدود ۲۱۰ کودک در دو شیفت دخترانه و پسرانه در هوران مشغول به تحصیل هستند.

 ابراهیمی با اشاره به تأثیرات روانی این وضعیت بر کودکان افزود: بچه‌هایی که فکر می‌کردند تا دوازدهم ادامه می‌دهند و دیپلم می‌گیرند، ناگهان با این واقعیت روبه‌رو شدند که نمی‌توانند ادامه بدهند. ما هم کنارشان بودیم و واقعاً شرمنده شدیم، چون به آنها امید داده بودیم.

 او در توضیح شرایط این کودکان گفت: این بچه‌ها خیلی تلاش می‌کنند تا به مدرسه برسند، خانواده‌ها اغلب سواد کمی دارند یا بی‌سواد هستند، اما خود بچه‌ها با انگیزه بالا تلاش می‌کنند. وقتی همه این تلاش‌ها یک‌باره بی‌نتیجه می‌ماند، انگار همه چیز برایشان فرو می‌ریزد.

 مدیرعامل هوران در بخش دیگری از سخنان خود به نگاه‌های متفاوت در سطح سیاست‌گذاری اشاره کرد و گفت: ما هیچ حکمی نداریم که بگوید حق نداریم به کودکان اتباع خدمات بدهیم، اما در عمل نگاه‌های سلیقه‌ای وجود دارد. بعضی مدارس می‌پذیرند و بعضی نمی‌پذیرند. برداشت‌های اشتباه باعث شده در برخی موارد، ارائه خدمات آموزشی و حتی درمانی به اتباع با محدودیت یا هزینه‌های سنگین همراه باشد.

 ابراهیمی با اشاره به تجربه‌های میدانی هوران تأکید کرد: در تجربه ما، این تصور که اگر خدمات ندهیم آنها برمی‌گردند کشورشان، درست نیست. واقعیت این است که شرایط کشورشان به قدری سخت است که ترجیح می‌دهند حتی در شرایط دشوار اینجا بمانند، اما فرزندشان از آموزش محروم نشود.

 در ادامه این نشست، وی با اشاره به ساختار خدماتی مؤسسه هوران گفت: ما علاوه بر آموزش، سه بخش دیگر هم داریم؛ یکی از آنها مددکاری است. همه کودکانی که در مؤسسه ثبت‌نام می‌شوند، نیازسنجی می‌شوند و حتی بازدید از منزلشان انجام می‌گیرد.

 ابراهیمی در ادامه این نشست، با اشاره به ساختار چندبخشی خدمات مؤسسه هوران گفت: بخش دوم خدمات ما مددکاری است. بچه‌ها نیازسنجی می‌شوند، بازدید از منزلشان انجام می‌شود و بر اساس آن گزارش مددکاری نوشته می‌شود و نیاز‌های بهداشتی، درمانی و دارویی آنها بررسی و پیگیری می‌شود.

ما هیچ حکمی نداریم که بگوید حق نداریم به کودکان اتباع خدمات بدهیم، اما در عمل نگاه‌های سلیقه‌ای وجود دارد. بعضی مدارس می‌پذیرند و بعضی نمی‌پذیرند. برداشت‌های اشتباه باعث شده در برخی موارد، ارائه خدمات آموزشی و حتی درمانی به اتباع با محدودیت یا هزینه‌های سنگین همراه باشد.

 مدیرعامل مؤسسه هوران در توضیح بخش روانشناسی مجموعه نیز اظهار کرد: بخش روانشناسی ما خیلی مهم است. بچه‌هایی که در یادگیری ضعیف عمل می‌کنند، لزوماً اختلال یادگیری ندارند. خیلی وقت‌ها این کودکان به دلیل فقر محیطی، برخی مهارت‌ها را کمتر کسب کرده‌اند.

 او با اشاره به نمونه‌ای از این وضعیت گفت: ممکن است یک کودک کلاس اولی در دست‌ورزی ضعیف باشد؛ یعنی در گرفتن مداد یا کار با قیچی مشکل داشته باشد. فردی که از بیرون نگاه می‌کند ممکن است بگوید اختلال یادگیری دارد، اما وقتی آگاه به آسیب محیطی باشیم می‌فهمیم که این ضعف‌ها ناشی از محرومیت‌های محیطی است.

 ابراهیمی ادامه داد: ما به همین دلیل روی تغذیه، صبحانه و میان‌وعده خیلی تأکید داریم، چون فقر غذایی خودش می‌تواند مستقیماً روی یادگیری اثر بگذارد. او درباره خدمات روانشناسی هوران ادامه داد: بچه‌ها در مرحله اول ارزیابی بالینی می‌شوند، با خانواده‌ها صحبت می‌شود و برای هر کودک پرونده تشکیل می‌دهیم. سپس بر اساس نیازشان جلسات مشاوره و کارگاه‌هایی مثل مهارت‌های زندگی، بهداشت فردی و کنترل خشم برگزار می‌شود.

 مدیرعامل هوران همچنین به بخش مهارتی این مجموعه اشاره کرد و افزود: بخش چهارم ما کلاس‌های مهارتی و هنری است؛ مثل عروسک‌بافی، گلدوزی و سیاه‌قلم. هدف ما این است که این مهارت‌ها به سطح حرفه‌ای برسند؛ یعنی یا بچه‌ها بتوانند خودشان آموزش بدهند یا به تولید محصول برسند.

 او در ادامه با اشاره به کیفیت تولیدات هنری کودکان گفت: نگاهمان این است که اگر قرار است محصولی تولید شود، فقط برای حمایت خیریه‌ای خریداری نشود؛ باید آن‌قدر کیفیت داشته باشد که هر کسی بخواهد آن را به خاطر ارزشش بخرد، نه صرفاً برای کمک.

یکی از مسائل مهم، کمک‌های گزینشی خیرین است. بعضی خیرین فقط برای یک بخش خاص کمک می‌کنند. همین باعث می‌شود بخش‌هایی مثل مهارت‌آموزی یا نیروی انسانی کمتر مورد حمایت قرار بگیرد. اگر قرار است واقعاً تغییری ایجاد شود، باید همه ابعاد آموزش، تغذیه، روانشناسی و توانمندسازی در کنار هم دیده شود، نه به‌صورت جدا و گزینشی.

 ابراهیمی با اشاره به محدودیت‌های زیرساختی این مجموعه افزود: متأسفانه فضای ما کوچک است و فقط یک کلاس برای همه این مهارت‌ها داریم، اما سعی می‌کنیم با برنامه‌ریزی فشرده همه کلاس‌ها را برگزار کنیم. بازار فروش محصولات هم هنوز محدود است و نیاز به توسعه و بازاریابی داریم.

 در ادامه این نشست، او مهم‌ترین چالش‌های مؤسسه هوران را تشریح کرد و گفت: مهم‌ترین چالش ما چالش مالی است. ما کاملاً به‌صورت مردمی و با کمک هیئت‌مدیره و خیرین پیش می‌رویم و کمک دولتی یا سازمانی نداریم. هزینه اجاره ساختمان، بازسازی، نیروی انسانی و خدمات آموزشی و درمانی همگی فشار مالی زیادی ایجاد می‌کند. حتی همکاران ما با وجود تلاش زیاد، دریافتی بسیار کمی نسبت به حجم کار دارند و این موضوع فرسایش شغلی ایجاد می‌کند.

 ابراهیمی در ادامه به یکی دیگر از چالش‌ها اشاره کرد و گفت: یکی از مسائل مهم، کمک‌های گزینشی خیرین است. بعضی خیرین فقط برای غذا کمک می‌کنند، بعضی فقط برای یک بخش خاص. همین باعث می‌شود بخش‌هایی مثل مهارت‌آموزی یا نیروی انسانی کمتر مورد حمایت قرار بگیرد. حتی در جذب خیّر جدید هم گاهی با شرط و شروط مواجه می‌شویم؛ مثلاً اینکه فقط به ایرانی‌ها کمک شود یا فقط برای یک وعده غذا هزینه شود. در حالی که همه بخش‌های این چرخه به هم وابسته‌اند.

 مدیرعامل هوران بر ضرورت نگاه جامع به حمایت از کودکان آسیب‌پذیر تأکید کرد و گفت: اگر قرار است واقعاً تغییری ایجاد شود، باید همه ابعاد آموزش، تغذیه، روانشناسی و توانمندسازی در کنار هم دیده شود، نه به‌صورت جدا و گزینشی.

 او با تأکید بر ضرورت نگاه جامع به مسائل اجتماعی اظهار کرد: کمک‌کردن گزینشی فقط مختص حوزه کودکان نیست. در بسیاری از عرصه‌های نیکوکاری هم شاهد چنین رویکردی هستیم. نیت خیر بسیار ارزشمند است، اما گاهی لازم است نگاه‌ها نسبت به شیوه‌های اثربخش حمایت نیز توسعه پیدا کند.