روز جهانی محیط زیست ۲۰۲۶، فراخوانی جهانی برای اقدام اقلیمی
به گزارش پایگاه خبری تحلیلی خیر ایران، زمین دیگر به ما هشدار نمیدهد، بلکه با صدایی رسا با ما سخن میگوید؛ از طریق گرمای بیسابقه، آتشسوزیهای مهیب، طوفانهای سهمگین و یخچالهای طبیعی که در برابر چشمان ما در حال ناپدید شدن هستند. آمارها تکاندهندهاند: دورهٔ ۱۱ سالهٔ ۲۰۱۵ تا ۲۰۲۵، گرمترین دورهٔ ثبتشده در تاریخ اقلیم کره زمین است و این روند صعودی دما، زنگ خطری برای تمام زیستبومها به شمار میرود.
برای سالها، دانشمندان هشدار میدادند که محدود کردن گرمایش جهانی به ۱.۵ درجه سانتیگراد، برای اجتناب از بدترین پیامدهای تغییر اقلیم ضروری است. امروز، این آستانه بسیار نزدیک شده است و هر جزیی از دما اهمیت دارد. پیشبینیها حاکی از آن است که تا سال ۲۰۵۰، خشکسالی ممکن است بیش از سهچهارم جمعیت جهان را تحت تأثیر قرار دهد، به این معنا که از هر چهار نفر، سه نفر با کمبود شدید آب و تبعات آن بر کشاورزی، سلامت و مهاجرت روبرو خواهند شد. در همین حال، یخچالهای طبیعی در یکسوم مکانهای فعلی تا سال ۲۰۵۰ ناپدید خواهند شد؛ این یعنی از دست رفتن منابع حیاتی آب شیرین برای میلیونها انسان و از دست رفتن شواهد علمی ارزشمندی که در لایههای یخ تاریخ آبوهوای زمین ثبت شده است.
تغییر اقلیم دیگر یک تهدید آینده نیست؛ بلکه اکنون زندگی را در سراسر کره زمین دگرگون کرده است. با این حال، نیروی دیگری نیز در حال ایجاد تغییرات است و آن «اقدام جمعی» میباشد. جوامع در حال احیای اکوسیستمها، جوانان پیشران تغییرند، انرژی پاک شهرها و خانهها را متحول کرده است و راهحلهای پایدار، آیندهای متفاوت را میسازند.
جامعه مدنی و برنامه محیط زیست ملل متحد (UNEP): اقدام مردمی
برنامه محیط زیست ملل متحد (UNEP) از دیرباز دریافته است که هیچ تحول زیستمحیطی پایدار و فراگیری بدون مشارکت فعال جامعه مدنی، امکانپذیر نیست. به همین دلیل، این نهاد بینالمللی خود را نه به عنوان یک مجری مرکزی، بلکه به عنوان بستری برای توانمندسازی کنشگران مردمی، سازمانهای مردمنهاد (NGOs)، جوانان، زنان، جوامع محلی و فعالان زیستمحیطی تعریف کرده است.
برنامه محیطزیست سازمان ملل متحد، صراحتاً اذعان دارد که «اهمیت مشارکت سازمانهای جامعه مدنی را به عنوان شریک میپذیرد». امروزه، بیش از ۵۰۰ سازمان غیردولتی از سراسر جهان دارای جایگاه مشورتی رسمی نزد این آژانس هستند و بیش از ۱,۲۰۰ سازمان جامعه مدنی در برنامهها و تصمیمگیریهای آن نقش دارند. این حضور گسترده به این معناست که صدای شهروندان، بومیان، کشاورزان خردهپا و فعالان جوان به طور سیستماتیک در بالاترین سطح سیاستگذاری محیط زیست جهان شنیده میشود.
مشارکت جامعه مدنی در فرآیندهای محیطزیستی چه شکلی دارد؟
۱. تدوین سیاست و ترویجگری (advocacy): سازمانهای غیردولتی محیطزیستی مانند «گرینپیس» (Greenpeace)، «صندوق جهانی طبیعت» (WWF)، «دوستان زمین» (Friends of the Earth) و صدها گروه محلی، گزارشهای تحلیلی تهیه میکنند، راهکارهای جایگزین پیشنهاد میدهند و بر عملکرد دولتها و شرکتها نظارت دارند. آنها پیش از برگزاری نشستهای «مجمع محیط زیست ملل متحد» (UNEA)، در انجمنهای مشورتی شرکت میکنند، بیانیههای مشترک صادر میکنند و مستقیماً وارد گفتوگو با کشورهای عضو میشوند.
۲. اجرای اقدامات میدانی توسط جوامع محلی: در نقاط مختلف جهان، این سازمانهای مردمی هستند که دست به عمل میزنند. برای نمونه:
-
در گامبیا، یک سازمان غیردولتی محلی با همکاری زنان روستایی و جوانان داوطلب، با حمایت فنی سازمان ملل متحد، ۳۴۰ کیلومتر مربع از رودخانهها، سواحل و جنگلها را طی پنج سال احیا کرده است.
-
در هند، شبکهای از کشاورزان خردهپا و سازمانهای جامعهمحور، کشاورزی طبیعی را بدون نیاز به کودهای شیمیایی گسترش دادهاند و سلامت خاک و تنوع زیستی را بازگرداندهاند. این حرکت مردمی اکنون به الگویی برای سایر ایالتها تبدیل شده است.
-
در مکزیک، کشتکاران محلی آگاو (agave) با تشکیل تعاونیهای پایدار، جنگلهای خشک اوآخاکا (Oaxaca) را احیا کردهاند و همزمان محصولی با ارزش اقتصادی بالا تولید میکنند.
-
در گرجستان، جوامع روستایی با حمایت یک سازمان مردمنهاد محلی، غلات و انگورهای باستانی را دوباره کاشتهاند و زمینهای کشاورزی رها شده را به مزرعههای سنتی بازگرداندهاند.
۳. شبکهسازی و آگاهیرسانی جهانی: جنبشهای مردمی مانند «جمعهها برای آینده» (Fridays for Future) به رهبری جوانان، یا کمپینهایی همچون «پسماند صفر» (Zero Waste) که در شهرها و روستاها توسط داوطلبان راهاندازی میشوند، ثابت کردهاند که تغییر از پایین به بالا ممکن است. برنامه محیط زیست ملل متحد، این جنبشها را به رسمیت میشناسد و از طریق فراهم کردن محتوای علمی، ابزارهای ارتباطی و پلتفرمهای بینالمللی، آنها را تقویت میکند. برای مثال، مرکز دانش پسماند صفر (Zero Waste Knowledge Hub) که با مشارکت بنیاد پسماند صفر (Zero Waste Foundation) ایجاد شده است، دادههای بومی و محلی را جمعآوری کرده و در اختیار فعالان سراسر جهان قرار میدهد.
روز جهانی محیط زیست ۲۰۲۶:
روز جهانی محیط زیست که از سال ۱۹۷۳ به رهبری برنامه محیط زیست ملل متحد (UNEP) برگزار میشود، بزرگترین پلتفرم جهانی برای آگاهیرسانی محیط زیست است و در ۲۰۲۶، جمهوری آذربایجان میزبانی برگزاری این رویداد را بر عهده دارد. آنچه این روز را خاص میکند، مشارکت میلیونها نفر از مردم عادی، سازمانهای غیردولتی، مدارس، دانشگاهها و کسبوکارهای کوچک در سراسر جهان است.
تمرکز اصلی امسال بر تغییر اقلیم است. شعار کمپین جهانی «اکنون برای اقلیم» (#NowForClimate) است و از همه میخواهد: «سیاره بحث نمیکند، مذاکره نمیکند؛ سیگنال میفرستد – افزایش سطح دریاها، آتشسوزیهای سهمگین، امواج گرما، آب شدن یخچالهای طبیعی. در زیر این سر و صدا، سیگنال دیگری مانند پنلهای خورشیدی، توربینهای بادی، جنگلهای احیا شده و شهرهای بازطراحی شده، در حال طلوع است. سوال این است: ما در پاسخ چه سیگنالی میفرستیم؟» پاسخ این سوال را نه دولتها، بلکه تکتک ما به عنوان اعضای جامعه مدنی خواهیم داد.
بحران سهگانه سیارهای: چرا اقدام جامعه مدنی فوری است؟
تغییر اقلیم، از دست دادن تنوع زیستی، و آلودگی و پسماند سه بحران به هم پیوستهای هستند که کره زمین را تهدید میکنند. اعداد و ارقام زیر نشان میدهد که چرا هیچ نهادی به تنهایی نمیتواند این بحرانها را حل کند، و جامعه مدنی باید وارد میدان شود:
-
جنگلزدایی: سالانه حدود ۴.۷ میلیون هکتار جنگل از بین میرود، زیستگاههایی که ۸۰ درصد از گونههای خشکی را در خود جای دادهاند. هر یک از ما میتوانیم با حمایت از کمپینهای مردمی حفاظت از جنگلها و کاهش مصرف کاغذ و چوب، بخشی از راهحل باشیم.
-
پسماند جهانی: بشریت سالانه بین ۲.۱ تا ۲.۳ میلیارد تن زباله جامد شهری تولید میکند. بدون اقدام فوری، این رقم تا سال ۲۰۵۰ به ۳.۸ میلیارد تن خواهد رسید. جنبشهای مردمی «پسماند صفر» و تفکیک زباله از مبدأ، کاری است که هزاران گروه داوطلب در محلههای خود انجام میدهند.
-
بحران غذا: در سال ۲۰۲۲، حدود یک میلیارد تن مواد غذایی، نزدیک به یکپنجم کل مواد غذایی در دسترس مصرفکنندگان، هدر رفته است. ضایعات مواد غذایی تا ۱۰ درصد از انتشار گازهای گلخانهای جهانی را تشکیل میدهند. بسیاری از سازمانهای مردمی بانکهای غذا و کمپینهای «کاهش دورریز غذا» را راهاندازی کردهاند و هر کدام از ما میتوانیم با برنامهریزی دقیقتر برای خرید و مصرف، به این جنبش بپیوندیم.
چگونه به عنوان یک سازمانمردمنهاد مشارکت کنیم؟
برنامه محیط زیست ملل متحد (UNEP)، کمپین جهانی «اکنون برای اقلیم» (#NowForClimate) را برای توانمندسازی سازمانهای جامعه مدنی و فعالان محیطزیست راهاندازی کرده است. برای مشارکت میتوانید، از وبسایت رسمی روز جهانی محیط زیست دیدن کنید و مطالب شبکههای اجتماعی (شامل اینفوگرافیکها، ویدیوها و متنهای آماده) را برای انتشار در گروهها و صفحات خود دریافت نمایید. در گامی دیگر این اپلیکیشن به شما اجازه میدهد تا رویداد خود را به نقشه جهانی اضافه کنید ، خواه یک پاکسازی ساحل، یک کارگاه آموزشی در مدرسه، یک تظاهرات مسالمتآمیز اقلیمی، یا یک جلسه گفتوگو در کتابخانه محله. همچنین میتوانید در «چالش اقلیمی» شرکت کنید و یک ویدیوی کوتاه که نشاندهنده عزم مشترک ما برای حرکت در جهت کاهش اثرات تغییر اقلیم است، بسازید. این ویدیوها را با هشتگ #NowForClimate در شبکههای اجتماعی به اشتراک بگذارید.
- برای دانلود اپلیکیشن رسمی (UNEP) این قسمت را دانلود کنید و با ماموریتهای روزانه، ردپای کربن شخصی خود را کاهش دهید.
اپلیکیشن رسمی برنامه محیط زیست ملل متحد (UNEP): ابزاری برای کنشگران مدنی
اپلیکیشن «ActNow» که توسط برنامه محیط زیست ملل متحد (UNEP) و شرکای آن توسعه یافته است، یک ابزار عملی برای هر شهروندی است که میخواهد گامهای مؤثری بردارد. این اپلیکیشن به شما امکان میدهد:
-
ردپای کربن شخصی خود را بر اساس عادات روزانهتان (حملونقل، مصرف انرژی، رژیم غذایی) محاسبه کنید.
-
ماموریتهای روزانه دریافت کنید: از پیادهروی به جای ماشین گرفته تا کاهش مصرف پلاستیک – که هر کدام با اتمام آن، امتیاز دریافت کرده و در رتبهبندی جهانی با سایر کنشگران به رقابت میپردازید.
-
به چالشهای گروهی بپیوندید؛ میتوانید با دوستان، همکاران یا اعضای یک سازمان غیردولتی تیم تشکیل دهید و با هم ردپای کربن جمعی را کاهش دهید.
-
از طریق بخش آموزشی اپلیکیشن به آخرین گزارشهای علمی (IPCC، UNEP) دسترسی پیدا کنید و پاسخ پرسشهای اساسی را دریافت کنید: تغییر اقلیم دقیقاً چیست؟ توافقنامه پاریس چه میگوید؟ آیا هنوز فرصت داریم؟
سازمان ملل این اپلیکیشن را به عنوان ابزاری کلیدی در روز جهانی محیط زیست معرفی کرده است تا هر فرد، در هر نقطه از جهان، بدون نیاز به بودجه یا تجهیزات خاص، بتواند سهم خود را در مبارزه با تغییر اقلیم ایفا کند.
هر قدم اهمیت دارد؛ هر کنشگر مدنی ارزشمند است
برای حفاظت از محیط زیست و کاهش سرعت تغییرات اقلیمی، نیازی به انقلابی بزرگ نیست. هر قدم کوچک، زمانی که میلیونها نفر بردارند، به کوهی از تغییر تبدیل میشود. به میزان مصرف برق و روش سفر خود فکر کنید. به بشقاب شام خود نگاه کنید، آیا میتوانید مصرف گوشت را کاهش دهید؟ هر چیزی را که میتوانید، دوباره استفاده کنید. به جمعآوری زباله در محلهتان بپیوندید. یک درخت بکارید. صدای خود را در رسانههای اجتماعی بلند کنید.
«اینگِر اندرسن»، مدیر اجرایی برنامه محیط زیست ملل متحد (UNEP)، در مراسم افتتاحیه روز جهانی محیط زیست در سازمان ملل متحد در باکو گفت: آینده هنوز نوشته نشده است. ما میتوانیم داستان خود را با اقدام برای کاهش و سازگاری با تغییر اقلیم بسازیم و جوامعی سالمتر، مرفهتر و عادلانهتر را تحویل دهیم. اگر اکنون به عنوان یک جامعه جهانی شامل دولتها، بخش خصوصی و جامعه مدنی اقدام کنیم، میتوانیم تا سال ۲۰۵۰ از میلیونها مرگ و تریلیونها دلار زیان اقتصادی جلوگیری کنیم.
منابع: