آموزش مهارتهای «پولساز» به جای توزیع بسته معیشتی؛ راهکار نیکستان برای قطع چرخه فقر در حاشیه شهر
به گزارش پایگاه خبری تحلیلی خیر ایران، صدوبیستوپنجمن نشست «یک چای، یک تجربه» دوشنبه ۴ خردادماه با حضور مهدی علیخاصی؛ مدیرعامل مؤسسه اجتماعی «نیکستان» اصفهان و به میزبانی آکادمی خیر ایران برگزار شد. مهدی علیخاصی؛ مدیرعامل مؤسسه اجتماعی نیکستان، در ابتدای سخنان خود با تشریح مدل متفاوت این مجموعه اظهار داشت: مؤسسه نیکستان یک نهاد اجتماعی است که با تفاوتی عمده نسبت به خیریههای معمول فعالیت میکند؛ به این معنا که ما مستقیماً با مددجو در ارتباط نیستیم و هیچ مددجویی تحت پوشش مستقیم این مرکز قرار ندارد.
وی افزود: تمام اقدامات و خدمات ما از طریق همافزایی و مشارکت با دیگر خیریهها و نهادهای دارای مجوز رسمی انجام میشود و در واقع ما نقش پشتیبان و تسهیلگر را برای گروههای نیکوکاری ایفا میکنیم. علیخاصی با اشاره به تاریخچه شکلگیری این مؤسسه خاطرنشان کرد: فعالیت ما از پنج سال پیش با طرحی به نام «سفره پدری» آغاز شد. هدف این طرح اطعام نیازمندان بود، اما از همان ابتدا اصرار داشتیم که وارد فرآیند پختوپز مستقیم نشویم، بلکه بستری برای تقویت فعالیت گروههای نیکوکاری محلی ایجاد کنیم.
مدیرعامل مؤسسه نیکستان در ادامه به تبیین روند تکاملی طرحهای این مؤسسه پرداخت و به طرح مدیریت اقلام مازاد تحت عنوان «از این خونه به اون خونه» اشاره کرد. وی تأکید کرد: در سالهای نخست، فرآیند جمعآوری کالاها توسط خود مجموعه انجام میشد، اما پس از پایش و آسیبشناسی، به این نتیجه رسیدیم که باید نظام ارجاع را جایگزین کنیم. در مدل جدید، خیرین مشخصات و تصاویر کالای خود را ارسال میکنند و کارشناسان ما پس از بررسی نیازسنجی، آن را به نزدیکترین خیریه محل سکونت خیر ارجاع میدهند.
علیخاصی تصریح کرد: هدف ما این است که هر کالایی وارد انبار نشود؛ برای مثال بسیاری از افراد کالاهای حجیمی مانند ویترین یا کمد را برای اهدا ثبت میکنند که لزوماً اولویت نیازمندان نیست و یا هزینه جابهجایی آن بسیار بالاست؛ بنابراین با ایجاد پلتفرمی مشابه سایت «دیوار»، فرآیند اتصال مستقیم خیّر به خیریه را هوشمندسازی کردیم.
مدیرعامل مؤسسه نیکستان به ورود این مجموعه به حوزههای نوین اشاره کرد و افزود: از سال گذشته، طرح جدیدی را در راستای تحقق عدالت آموزشی آغاز کردهایم که بر بستر فایلهای آموزشی و ابزارهای نوین، به دنبال توانمندسازی دانشآموزان در مناطق کمتربرخوردار است.
مدیرعامل مؤسسه اجتماعی نیکستان در ادامه این نشست به تشریح یکی از کلیدیترین پروژههای اخیر این مؤسسه در حوزه «عدالت آموزشی» پرداخت. وی با اشاره به وضعیت مدارس در مناطق حاشیهنشین و محروم اظهار داشت: در مدارس دولتی این مناطق، کلاسها معمولاً با تراکم بالای چهل تا پنجاه دانشآموز تشکیل میشود و معلمان عملاً فرصت کافی برای رسیدگی انفرادی به وضعیت تحصیلی و تکالیف دانشآموزان را ندارند. در چنین شرایطی، بار اصلی آموزش بر دوش خانوادههاست، اما در مناطق محروم به دلیل پایینبودن سطح سواد یا فقدان انگیزه در والدین، این چرخه متوقف میشود و دانشآموز به تدریج از درس و مدرسه دلسرد میگردد.
علیخاصی با بیان اینکه ایده اولیه این طرح از پیشنهاد یکی از بازنشستگان آموزش و پرورش شکل گرفت، افزود: ما به دنبال ایجاد فضاهایی بودیم که دانشآموزان بعد از ظهرها به آنجا مراجعه کنند. در واقع هدف ما ایجاد مکانی بود که دانشآموزی که کسی را ندارد حتی برای او «املا» بگوید، در این فضا مورد حمایت قرار گیرد.
مدیرعامل مؤسسه نیکستان تأکید کرد: رویکرد ما در این مراکز که آن را «مدرسه نیکستان» نامیدهایم، ترکیبی از آموزش، مهارتآموزی و ایجاد جذابیت است؛ چرا که بسیاری از این کودکان به دلیل فشارهای اقتصادی، صرفاً به دنبال ترک تحصیل و ورود به بازار کار هستند.
وی در ادامه تصریح کرد: برای ایجاد انگیزه و جلوگیری از ورود این کودکان به چرخههای ناصواب یا کار اجباری، مهارتهای پولساز و بهروزی نظیر ادمینی صفحات مجازی، کار با هوش مصنوعی و تعمیرات موبایل را در کنار دروس رسمی به آنها آموزش میدهیم. وی خاطرنشان کرد: اعتقاد راسخ من این است که چرخه فقر و وابستگی به خیریه، تنها در همین نقطه قطع میشود. ما باید نسلی را تربیت کنیم که به جای ایستادن در صف خیریه، خودش منتقد این رفتار باشد و به خانوادهاش بگوید که نباید برای کمک گرفتن به هر جایی مراجعه کنند.
مدیرعامل مؤسسه نیکستان درباره مدل اجرایی این مدرسهها گفت: ما از زیرساختهای موجود مانند فرهنگسراهای شهرداری و مساجد استفاده میکنیم و معلمان و اساتید نیز به صورت داوطلبانه تنها با اختصاص دو ساعت در هفته، تخصص خود را در اختیار ما قرار میدهند.
وی افزود: این فضاها با رنگآمیزی شاد و محیطی پویا طراحی شدهاند، به طوری که خود دانشآموزان با ذوق و شوق در نظافت و آمادهسازی آن مشارکت میکنند و همین جذابیت باعث شده است که تعداد ثبتنامکنندگان از ۲۰ نفر در روز اول، با تبلیغ چهرهبهچهره خودِ بچهها، به سرعت افزایش یابد.
علیخاصی در پاسخ به سوالی درباره علت انتخاب منطقه «زینبیه» اصفهان برای اجرای این طرح، به واکاوی آسیبشناسانه این منطقه پرداخت و گفت: منطقه زینبیه به دلیل ویژگیهای خاص بومی و مهاجرپذیر بودن، به کانون توجه خیرین تبدیل شده است.
وی با انتقاد از رویکردهای سنتی توزیع کمک در این منطقه تأکید کرد: متأسفانه هر کس در اصفهان تصمیم به کار خیر میگیرد، اولین جایی که به ذهنش میرسد زینبیه است. این موضوع باعث شده است که برخی خانوادهها در طول روز چندین بسته معیشتی دریافت کنند و نوعی فرهنگ وابستگی در منطقه شکل بگیرد.
علیخاصی خاطرنشان کرد: هدف ما در نیکستان این است که به جای توزیعِ صرفِ اقلام معیشتی که بعضاً حالِ خودِ خیّر را خوب میکند تا دردِ نیازمند را، بر روی توانمندسازی فکری و مهارتی نسل جدید سرمایهگذاری کنیم تا بتوانیم این منطقه را از بنبستِ حاشیهنشینی و وابستگی خارج کنیم.
مدیرعامل مؤسسه اجتماعی نیکستان در ادامه تشریح فعالیتهای این مرکز در منطقه زینبیه اصفهان، به چالش حضور گسترده اتباع و تأثیر آن بر ظرفیت مدارس اشاره کرد و گفت: تراکم بالای جمعیت در این منطقه، ضرورت اجرای طرحهای آزمایشی ما را دوچندان کرد. یکی از موفقترین این طرحها، مدل «مددکاری محلهمحور» است که طی چهار سال گذشته با تمرکز بر شناسایی دقیق آسیبها اجرا شده است.
علیخاصی در تبیین این الگو اظهار داشت: تیمهای مددکاری ما با حضور مستقیم در محلات، به رصد و جمعبندی وضعیت خانوارها میپردازند. در این فرآیند، خانهها بر اساس میزان آسیبدیدگی به دستههای مختلف (قرمز و زرد) تقسیمبندی میشوند.
وی تأکید کرد: نقطه قوت این طرح، پرهیز از «مددکاری پروازی» است؛ ما به دنبال افرادی از دل خود محله هستیم که مورد اعتماد و امین مردم باشند. این افراد پس از شناسایی، دورههای تخصصی مددکاری اجتماعی را میگذرانند تا به عنوان «حلقه رابط» بین محله و سازمانهای حمایتی عمل کنند.
مدیرعامل مؤسسه اجتماعی نیکستان افزود: هدف ما این است که افراد محله را نسبت به حقوق خود مطالبهگر کنیم. مددکار محلی ما نباید فقط به دنبال حل مشکلات شخصی باشد، بلکه باید به دنبال حل معضلات کلان محله، نظیر پیگیری آسفالت کوچهها یا کاهش آسیبهای جمعی باشد تا در نهایت، کل محله از وضعیت بحرانی (قرمز) خارج شود.
در بخش دیگری از این نشست، موضوع گسترش فعالیتهای نیکستان در سطح کشور مورد بررسی قرار گرفت. علیخاصی با اشاره به شبکه گسترده این مؤسسه خاطرنشان کرد: در حال حاضر بیش از ۳۵۰ گروه نیکوکاری در سراسر کشور، از جمله در استانهای قم، تهران، مشهد، بوشهر و اهواز با ما همکاری دارند.
وی در پاسخ به پرسشی درباره چالشهای شبکهسازی تصریح کرد: اگرچه رویکردهای تکروانه هنوز در فضای خیریه وجود دارد، اما خوشبختانه اکثر گروهها از مدلهای همافزا استقبال میکنند. ما اکنون گروهی متشکل از ۱۴۰۰ مدیر و فعال حوزه خیر در کل کشور داریم که به تبادل نظر و تجربه میپردازند.
مدیرعامل مؤسسه نیکستان، بزرگترین دستاورد مدیریتی خود را در طول این سالها، طراحی و اجرای مدل «مدرسه نیکستان» دانست و تأکید کرد: این پروژه برای من فراتر از یک طرح اداری، یک دغدغه شخصی است؛ چرا که نتایج آن کاملاً ملموس و قابل اندازهگیری است. وی در پایان نوید داد: برنامه آینده ما تبدیل «مدرسه نیکستان» به یک پلتفرم جامع «مأموریتمحور» در سطح ملی است. در این پلتفرم، برای هر دانشآموز بر اساس توانمندیهایش، مأموریتهای مشخصی در حوزههای درسی و مهارتی تعریف میشود تا فرآیند رشد او به صورت هوشمند رصد گردد.
