موج محکومیت جهانی علیه حمله به انستیتو پاستور ایران؛ از دبیرکل سازمان بهداشت جهانی تا نوادۀ فرمانفرما
به گزارش پایگاه خبری تحلیلی خیر ایران، در پی بمباران غیر انسانی انستیتو پاستور ایران؛ جایی که محل تولید انواع واکسن و تحقیقات پزشکی برای ایرانیان است، صنم نراقی (نواده عبدالحسین میرزا فرمانفرما واقف زمین انیستیتو پاستور) در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «پدربزرگم زمین را برای ساخت این انیستیتو به عنوان بخشی از توسعه زیرساختهای بهداشت عمومی ایران اهدا کرد و عمویم سالها آن را رهبری کرد. ما بچهها به دیدنش میرفتیم و واکسیناسیون مختلفمان را دریافت میکردیم...»
«تدروس آدهانوم گبریسوس»؛ دبیرکل سازمان بهداشت جهانی نیز در واکنش به این حادثه ناگوار گفت: گزارشهای متعددی از حملات به مراکز بهداشتی و درمانی در پایتخت ایران، تهران، منتشر شده و مؤسسه پاستور ایران دچار خسارات قابلتوجهی شده و قادر به ادامه ارائه خدمات بهداشتی نیست. دو بخش از این مؤسسه نیز بهعنوان مراکز همکار با سازمان جهانی بهداشت (WHO) فعالیت داشتهاند. علاوه بر این، بیمارستان روانپزشکی دلارام سینا در پی حملهای در ۲۹ مارس دچار خسارات جدی شده و مجموعه دارویی توفیق دارو، که داروهای مورد نیاز برای درمان سرطان و اماس تولید میکرد، هدف حملات بوده و انفجاری در نزدیکی بیمارستان امام علی در اندیمشک (استان خوزستان) رخ داده است.
حمله به انستیتو پاستور ایران؛ نقض تعهدات بینالمللی در حوزه حقوق بشر و حقوق بشردوستانه
مؤسسه پاستور ایران که در سال ۱۲۸۱ شمسی تأسیس گردیده، یکی از قدیمیترین مراکز تحقیقات پزشکی و تولید واکسن در خاورمیانه است. این مؤسسه با بیش از یک قرن سابقه خدماترسانی در عرصه بهداشت و درمان، نقشی بیبدیل در تأمین سلامت عمومی و مبارزه با بیماریهای و اگیردار ایفا کرده است. زمین این مؤسسه توسط مرحوم عبدالحسین میرزا فرمانفرما به عنوان وقف و نذری برای توسعه زیرساختهای بهداشت عمومی ایران اهدا شده و سالها توسط اعضای خانواده وی اداره گردیده است.
حمله نظامی به این مرکز علمی و انساندوستانه، نقض آشکار تعهدات بینالمللی در دو حوزه حقوق بشر و حقوق بشردوستانه محسوب میشود. مؤسسه پاستور ایران از منظر حقوق خصوصی نیز جایگاه ویژهای دارد. این مؤسسه بر اساس سند وقف و نذر تأسیس شده و هدف اصلی آن خدمت به سلامت عمومی است. طبق قوانین حقوقی اکثر کشورها، اموال وقفی دارای مصونیت خاصی هستند و نمیتوان آنها را برای مقاصد نظامی مصادره کرد یا مورد تعرض قرار داد. این ویژگی، مسئولیت قانونی حملهکنندگان را دوچندان میسازد.
این حمله پیامدهای گسترده انسانی همچون اختلال در تولید واکسن و خدمات ایمنسازی، تهدید سلامت میلیونها نفر، نقض حاکمیت ملی، و تضعیف اعتماد به نهادهای بینالمللی بشردوستانه را در بر خواهد داشت. جامعه جهانی موظف است در برابر اینگونه اقدامات غیرقانونی واکنش نشان دهد و از تکرار آن جلوگیری کند.
چارچوب حقوق بشردوستانه بینالمللی
حقوق بشردوستانه بینالمللی که در کنوانسیونهای ژنو ۱۹۴۹ و پروتکلهای الحاقی آن تبلور یافته، مجموعهای از قواعد الزامآور است که هدف اصلی آن حمایت از افراد غیرنظامی و تأسیسات غیرنظامی در جریان درگیریهای مسلحانه است. ماده ۱۸ کنوانسیون ژنو چهارم مقرر میدارد که بیمارستانها و تأسیسات پزشکی باید در همه زمانها مورد احترام و حمایت قرار گیرند و نباید هدف حملات نظامی قرار گیرند. همچنین، ماده ۵۳ کنوانسیون ژنو چهارم تخریب اموال غیرنظامی را ممنوع اعلام کرده است. پروتکل الحاقی اول در ماده ۵۲ خود به صراحت حمله به تأسیسات غیرنظامی را ممنوع میسازد و تأکید میکند که حملات باید صرفاً متوجه اهداف نظامی باشند. ماده ۵۶ این پروتکل نیز به حمایت ویژه از تأسیسات و مناطقی که حاوی مواد خطرناک هستند، پرداخته است.
اصول بنیادین حقوق بشردوستانه
- اصل تفکیک (Distinction) که یکی از اصول بنیادین حقوق بشردوستانه است، ایجاب میکند که طرفین درگیر در هر زمان تمایز بین افراد غیرنظامی و رزمندگان و همچنین بین اهداف نظامی و غیرنظامی را رعایت کنند. مؤسسه پاستور به هیچ عنوان یک هدف نظامی نیست و حمله به آن نقض صریح این اصل است.
- اصل تناسب (Proportionality) مقرر میدارد که حملات نظامی نباید منجر به آسیبهای نامتناسب به غیرنظامیان یا تأسیسات غیرنظامی شوند. حمله به یک مرکز تحقیقات پزشکی با هیچ منطق نظامی قابل توجیه نیست.
- اصل احتیاط (Precaution) نیز طرفین درگیر را ملزم میسازد که تمام تدابیر احتیاطی را در انتخاب و اجرای حملات اتخاذ کنند تا از آسیب به غیرنظامیان جلوگیری شود.
چارچوب حقوق بشر
از منظر حقوق بشر، این حمله نقض تعهدات ناشی از اسناد بنیادین سازمان ملل متحد است. ماده ۳ اعلامیه جهانی حقوق بشر حق زندگی، آزادی و امنیت شخصی را برای همه انسانها به رسمیت شناخته است. میثاق بینالمللی حقوق مدنی و سیاسی در ماده ۶ حق حیات را به عنوان حقی غیرقابل سلب تأکید کرده و در ماده ۷ هرگونه تعرض به تمامیت جسمانی و سلامتی را ممنوع اعلام کرده است. شورای حقوق بشر سازمان ملل متحد در قطعنامههای متعدد خود، از جمله قطعنامههای مربوط به حق سلامت و حمایت از غیرنظامیان در شرایط درگیری مسلحانه، تأکید کرده است که حمله به تأسیسات بهداشتی نقض حقوق بشر و حقوق بشردوستانه بینالمللی است.
شورای امنیت سازمان ملل متحد در قطعنامه ۲۲۸۶ (۲۰۱۶) که در تاریخ ۳ مه ۲۰۱۶ تصویب شده، به صراحت حمله به بیمارستانها و تأسیسات پزشکی در شرایط درگیری مسلحانه را محکوم کرده است. این قطعنامه تأکید میکند که حمله عمدی به تأسیسات بهداشتی ممکن است مصداق جنایت جنگی باشد و عاملان آن باید مورد پیگرد قرار گیرند. این سند همچنین از کشورها خواسته است که تحقیقات مستقل و بیطرفانهای درباره اینگونه حملات انجام دهند و عاملان را به عدالت بسپارند.
حمله به انستیتو پاستور ایران، اعم از جنبه علمی، وقفی، بهداشتی و انساندوستانه، نقض آشکار تعهدات بینالمللی است. جامعه جهانی موظف است در برابر اینگونه اقدامات غیرقانونی واکنش نشان دهد و از تکرار آن جلوگیری کند.
