از ورود محمولههای بشردوستانه به ایران تا نقش کلیدی سازمانهای مردمی در امدادرسانی
به گزارش پایگاه خبری تحلیلی خیر ایران، در شرایطی که تنشها و درگیریها یا بحرانهای طبیعی جان انسانها را تهدید میکند، مفهوم «کمکهای بشردوستانه» به عنوان یکی از ارکان اصلی حفظ کرامت انسانی و صلح و دوستی میان ملتها برجسته میشود. در همین راستا و به نقل از خبرگزاری «ایرنا»، «پیرحسین کولیوند» رئیس جمعیت هلالاحمر با اعلام دریافت و تداوم ورود محمولههای متعدد کمکهای بشردوستانه از سوی کشورهای مختلف، این اقدام را جلوهای ارزشمند از همبستگی انسانی و مسئولیتپذیری منطقهای در شرایط بحرانی ناشی از جنگ دانست.
وی با اشاره به جزییات این کمکها اظهار کرد: فدراسیون روسیه با ارسال ۳۰ تن دارو نقش مهمی در تامین نیازهای دارویی ایفا کرده است. همچنین جمعیت صلیب سرخ چین با اهدای کمک نقدی به مبلغ ۲۰۰ هزار دلار، در حمایت از اقدامات امدادی مشارکت داشته است. کولیوند افزود: ترکمنستان نیز با ارسال حدود ۵۰ تن اقلام پزشکی مصرفی به همراه دارو، غذای کودک و پوشاک کودکانه به حجم تقریبی چهار تریلی، سهم قابل توجهی در پشتیبانی از آسیبدیدگان داشته است. ازبکستان نیز با ارسال حدود ۱۲۰ تن دارو و مواد غذایی شامل اقلام اساسی نظیر آرد، روغن، شکر، کنسرو و ماکارونی، به این روند کمک کرد.
وی همچنین از کمکهای جمهوری آذربایجان شامل حدود ۲۵ تن اقلام خوراکی و دارویی قدردانی کرد و آن را نشانهای از حسن همجواری، همکاری و مسئولیتپذیری انسانی دانست. رئیس جمعیت هلالاحمر در ادامه با اشاره به تداوم ورود کمکها تصریح کرد: امروز نیز محمولهای شامل پنج تن دارو و تجهیزات پزشکی از کشور هند وارد جمهوری اسلامی ایران خواهد شد که در تقویت ظرفیتهای درمانی و امدادی کشور موثر خواهد بود.
وی همچنین به کمکهای گسترده جمهوری تاجیکستان اشاره کرد و گفت: با دستور رئیسجمهور این کشور، امامعلی رحمان، کاروانی متشکل از ۱۱۰ کامیون حامل حدود ۳۶۱۰ تن کمکهای بشردوستانه شامل ۴۵ تن دارو، حجم قابل توجهی از محصولات بهداشتی و درمانی، لباس کودکان، انواع مواد غذایی، لوازم خانگی، رختخواب، چادر، مصالح ساختمانی و سایر اقلام ضروری، در تاریخ ۱۸ مارس به سمت جمهوری اسلامی ایران حرکت کرده و بهزودی وارد کشور خواهد شد.
رئیس جمعیت هلالاحمر ضمن ابراز قدردانی صمیمانه از دولتها و ملتهای این کشورها تأکید کرد: این سطح از همراهی و همدلی، بیانگر پیوندهای عمیق انسانی، فرهنگی و تاریخی میان ملتها در شرایط سخت است. وی همچنین از نقش موثر وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی ایران و نمایندگیهای کشورمان در خارج از کشور در هماهنگی، تسهیل و تسریع روند دریافت این کمکها تقدیر کرد و افزود: تعامل سازنده دستگاه دیپلماسی با نهادهای بینالمللی و کشورهای دوست، زمینهساز ارسال سریع، هدفمند و مؤثر این کمکها بوده است.
کولیوند خاطرنشان کرد: جمعیت هلالاحمر با بسیج تمامی ظرفیتهای خود، در تلاش است این کمکها را در کوتاهترین زمان ممکن و بهصورت عادلانه در اختیار آسیبدیدگان قرار دهد. لازم به توجه است که انجمن صلیب سرخ ژاپن نیز به منظور حمایت از فعالیتهای امدادی صلیب سرخ و هلال احمر در ایران، مبلغ ۱۰ میلیون ین را در چارچوب درخواست اضطراری فدراسیون بینالمللی جمعیتهای هلال احمر و صلیب سرخ اختصاص داد تا چرخه امدادرسانی با قدرت بیشتری ادامه یابد.
تعریف کمکهای بشردوستانه
بر اساس مستندات علمی و استانداردهای بینالمللی همچون «دستورالعمل اسپیر»، کمکهای بشردوستانه به مجموعه اقداماتی اطلاق میشود که هدف اصلی آنها نجات جان انسانها، کاهش دردها و رنجها و حفظ کرامت انسانی در مواقع بحران است. این کمکها بدون در نظر گرفتن نژاد، مذهب، ملیت یا عقاید سیاسی و بر پایه اصول انسانیت، بیطرفی و بیجانبداری ارائه میشوند. در ادبیات تخصصی مدیریت بحران، این کمکها به دو دسته اصلی تقسیم میشوند:
- کمکهای درآمدی و مالی که انعطافپذیری بالایی دارند و به سازمانهای امدادی اجازه میدهند بر اساس نیاز فوری، منابع را مدیریت کنند، همانند اقدام ژاپن؛
- کمکهای کالایی و غیرنقدی که شامل مواد غذایی، آب آشامیدنی، دارو و تجهیزات پزشکی است و در شرایطی که زیرساختهای بازار دچار اختلال شده، حیاتی محسوب میشود، همانند محموله ارسالی از آذربایجان.
ارسال این محمولههای بشردوستانه در زمان جنگ یا بحران، بر اساس شواهد پژوهشی، تأثیرات عمیق و چندوجهی دارد. در وهله اول، این محمولهها جان انسانهای بیگناه را نجات میدهند و از بروز فاجعه انسانی جلوگیری میکنند. ثانیاً، وجود دارو و تجهیزات پزشکی از فروپاشی سیستم درمانی در مناطق بحرانزده جلوگیری کرده و مانع از گسترش بیماریهای واگیردار میشود که اغلب تلفات بیشتری از خود درگیری اولیه دارند. از سوی دیگر، این کمکها به تثبیت روانی جامعه آسیبدیده کمک میکنند و حس امید و حمایت بینالمللی را در آنها زنده نگه میدارند. در سطح کلان، این اقدامات میتواند زمینهساز تقویت روابط سیاسی و دوستی میان دولتها شود، همانطور که در تبادل کمکها میان ایران و همسایگانش شاهد آن هستیم.
سازمانهای غیردولتی و کمکهای بشردوستانه
سازمانهای غیردولتی (NGOها) و نهادهایی همچون جمعیتهای هلال احمر و صلیب سرخ، در معادله پیچیده کمکهای بشردوستانه، نقش «شریانهای حیاتی» را ایفا میکنند. در حالی که دولتها و نهادهای بینالمللی معمولاً تأمینکننده منابع مالی و سیاسی هستند، این سازمانها هستند که با حضور میدانی و چابکی عملیاتی، این منابع را به «امید» و «زندگی» برای افراد آسیبدیده تبدیل میکنند.
۱. بازوی اجرایی و مکمل هلال احمر در میدان: اگرچه در ایران، قانوناً توزیع کمکهای بشردوستانه بر عهده جمعیت هلال احمر است، اما سازمانهای غیردولتی محلی به دلیل شناخت دقیق از بافت فرهنگی و جغرافیایی مناطق، میتوانند به عنوان بازوی اجرایی و همکار این نهاد عمل کنند. این سازمانها با داشتن داوطلبان بومی و حضور مستمر در روستاها و محلات، میتوانند نقاط کور و نیازهای پنهانی را که شاید در آمارهای کلی دیده نمیشوند، شناسایی کرده و به هلال احمر منتقل کنند. این همافزایی باعث میشود تا هلال احمر بتواند به جای تمرکز صرف بر لجستیک و مدیریت کلان، با اتکا به ظرفیت این سازمانها، توزیع را با دقت و سرعت بیشتری در سطح خرد انجام دهد.
۲. تخصص در نیازسنجی بومی و توزیع هدفمند: یکی از چالشهای بزرگ در بحرانها، توزیع کالاهای نامناسب برای نیازهای روز مناطق مختلف است. سازمانهای غیردولتی با داشتن تیمهای تخصصی در حوزههای تغذیه، سلامت و روانشناسی، دقیقاً میدانند که در کدام محله به «آب آشامیدنی» نیاز فوریتر است و در کدام منطقه «دارو» یا «مواد غذایی خاص» اولویت دارد. این سازمانها با انجام ارزیابیهای سریع نیاز (Rapid Needs Assessment) در سطح محلی، جلوی هدررفت اقلام را گرفته و به هلال احمر کمک میکنند تا سبد کمکها را بر اساس نیاز واقعی هر منطقه بستهبندی و ارسال کند؛ تضمینی برای اینکه داروهای حساس به سرعت به مراکز درمانی و مواد غذایی به سبد خانوارهای آسیبدیده برسد.
۳. چابکی در دسترسی به نقاط صعبالعبور: ساختار اداری و سازمانی بزرگ هلال احمر گاهی مانع از سرعت عمل در مناطق صعبالعبور یا کوچهپسکوچههای شهری میشود، اما سازمانهای غیردولتی به دلیل ساختار کوچک و غیرمتمرکز، میتوانند سریعاً منابع را به مناطق دورافتاده برسانند. در شرایطی که جادهها مسدود یا ترافیک سنگین است، این سازمانها با استفاده از مسیرهای فرعی و آشنایی کامل با جغرافیای منطقه، میتوانند به عنوان پیشرو عمل کرده و عبور و مرور کمکها را تسهیل کنند. این انعطافپذیری باعث میشود تا هیچ منطقهای، حتی دورافتادهترین نقاط، از چرخه امدادرسانی جا نماند.
۴. شبکهسازی بینالمللی و جذب مستقل منابع: فراتر از همکاری داخلی، بسیاری از سازمانهای غیردولتی در ایران عضو شبکههای بینالمللی یا دارای ارتباطات دیپلماتیک مردمی هستند. این ویژگی به آنها اجازه میدهد تا مستقل از کانالهای دولتی، مستقیماً با نهادهای همسو در سایر کشورها یا سازمانهای جهانی مانند «دفتر بشردوستانه سازمان ملل متحد»(OCHA) و «برنامه توسعه سازمان ملل متحد» (UNDP)، ارتباط برقرار کرده و برای نیازهای خاص منطقه خود کمک جذب کنند. این ظرفیت، مکمل کمکهای دولتی است و میتواند منابع مالی و کالایی جدیدی را وارد چرخه امدادرسانی کند که بدون حضور این سازمانها، شاید به دست مناطق آسیبدیده نمیرسید.
۵. شفافیت و پایش اجتماعی: برای اینکه اطمینان حاصل شود کمکها به دست مستحقان واقعی میرسد، حضور ناظران مردمی و سازمانهای غیردولتی حیاتی است. این سازمانها میتوانند به عنوان ناظران بیطرف، فرآیند توزیع را رصد کرده و با گزارشدهی شفاف، اعتماد عمومی را به فرآیند امدادرسانی هلال احمر افزایش دهند. این همنظارتی، مانع از هرگونه انحراف یا توزیع ناعادلانه شده و باعث میشود تا مردم با اطمینان خاطر بیشتری با نهادهای امدادی همکاری کنند.
منبع:
