کار خیر و داوطلبانه در سنین سالمندی، از ابتلای آنان به «آلزایمر» جلوگیری میکند / یک مدل جهانی برای پیشگیری از دمانس و آلزایمر ارائه دادهایم
به گزارش پایگاه خبری تحلیلی خیر ایران، صدوبیستودومین نشست «یک چای، یک تجربه» دوشنبه ۱۳ بهمنماه با حضور دکتر معصومه صالحی؛ مؤسس و مدیرعامل «انجمن دمانس و آلزایمر ایران» و به میزبانی آکادمی خیر ایران برگزار شد. این نشست که با حضور فعالان اجتماعی، دغدغهمندان حوزه سالمندی و جمعی از علاقهمندان همراه بود، به بررسی ابعاد مختلف دمانس و آلزایمر، ضرورت تشخیص زودهنگام، نقش آموزش عمومی و اهمیت حفظ کرامت سالمندان در جامعه ایران پرداخت.
در ابتدا، دبیر نشست بر اهمیت تداوم فعالیتهای مدنی و داوطلبانه تأکید کرد و گفت: ما از یک تابآوری برخورداریم و در هر شرایط سختی که در کشور پیش میآید، حتی در شرایط اضطراب و التهاب اجتماعی، میتوانیم چراغ اینجا را روشن نگه داریم و در حد وسع خودمان به آن چیزی که وظیفهمان است بپردازیم. این برای خود من دلگرمکننده است و امیدوارم برای شما عزیزان هم همین حس وجود داشته باشد.
دمانس چیست و آلزایمر چه جایگاهی دارد؟
دکتر صالحی در آغاز سخنان خود، به تبیین مفاهیم پایه پرداخت و با تفکیک دمانس و آلزایمر توضیح داد: دمانس یک مفهوم کلی است؛ یعنی اختلال در شناخت و حافظه. دمانسها به دو دسته قابل برگشت و غیرقابل برگشت تقسیم میشوند. برخی از آنها به دلایلی مانند اختلالات تیروئیدی، مصرف برخی داروها، افسردگی یا عفونتها ایجاد میشوند و اگر بهموقع تشخیص داده شوند، قابل درمان هستند.
او با ذکر مثالی عینی افزود: در خانواده خودمان فردی را داشتیم که به دلیل التهاب مغزی دچار فراموشی شدید شده بود، اما با تشخیص و درمان بهموقع، وضعیتش به حالت طبیعی بازگشت. به همین دلیل است که ما تأکید میکنیم تشخیص زودهنگام حیاتی است.
به گفته مدیرعامل انجمن دمانس و آلزایمر ایران، حدود ۷۰ درصد موارد دمانس مربوط به آلزایمر است و تحقیقات معتبر نشان میدهد که تشخیص حتی یک سال زودتر میتواند روند بیماری آلزایمر را تا پنج سال به تعویق بیندازد.
ضرورت چکاپ مغز پس از ۵۰ سالگی
صالحی با مقایسه سلامت جسم و سلامت مغز گفت: همانطور که برای سلامت جسممان چکاپ انجام میدهیم، بهتر است از ۵۰ یا ۵۵ سالگی به بعد، هر دو یا سه سال یکبار تست سلامت شناختی هم بدهیم. او توضیح داد این تستها میتواند توسط روانشناس انجام شود و در صورت نیاز، فرد به متخصص مغز و اعصاب، روانپزشک یا متخصص سالمندی ارجاع داده میشود؛ مسیری که به گفته او، در اسناد مصوب وزارت بهداشت نیز پیشبینی شده است.
افسردگی، کرونا و زنگ خطر برای سالمندان
بخش مهمی از سخنان دکتر صالحی به نقش افسردگی و استرس اختصاص داشت. او با اشاره به نخستین پایش ملی انجمن گفت: بر اساس بررسیهایی که انجام دادیم، حدود ۲۹ درصد سالمندان کشور دچار افسردگی هستند. این عدد بسیار نگرانکننده است. او افزود: دوران کرونا نهتنها در ایران، بلکه در سراسر جهان، باعث افزایش افسردگی و در نتیجه افزایش موارد پیشآلزایمر شد. سالمندان مجبور به ماندن در خانه شدند، فعالیت اجتماعی و ورزشی نداشتند و اضطراب دائمی ابتلا به بیماری را تجربه کردند.
سالمندی، احترام و یک مطالبه فرهنگی
مدیرعامل انجمن دمانس و آلزایمر ایران با انتقاد از برخی نگرشهای رایج در جامعه گفت: سالمندان یک عمر زحمت کشیدهاند. اگر احساس بیاحترامی یا طردشدگی کنند، این مسئله فشار روانی بسیار سنگینی به آنها وارد میکند. او با ذکر مثالهایی از فضای عمومی جامعه افزود: در مترو میبینیم جوانی روی صندلی مخصوص سالمندان نشسته و سالمندی با عصا ایستاده است. اینها مسائلی است که باید از طریق آموزش عمومی، از خانواده تا رسانه ملی، اصلاح شود.
وی تأکید کرد: آلزایمر یک بیماری است، نه برچسب. ما باید بگوییم «فرد مبتلا به آلزایمر»، نه «آلزایمری». اول فرد است، بعد بیماری.
از یک اتاق ششمتری تا یک الگوی جهانی
داستان تأسیس انجمن دمانس و آلزایمر ایران از علاقه و تجربه شخصی دکتر معصومه صالحی شکل گرفت. او در دانشگاه علوم پزشکی ایران، در کلینیکی در شهرک اکباتان فعالیت میکرد و مسئولیت آن مرکز را بر عهده داشت. در آن دوران، انجمنها و گروههای مختلف اجتماعی را راهاندازی کرد و ثبت کرد، از جمله انجمنهای بانوان و کانونهای جوانان.
صالحی درباره انگیزه خود برای ورود به حوزه سالمندی توضیح میدهد: از سال ۱۳۸۰، وقتی برنامههایی برای جامعه هدف سالمندان برگزار کردم، متوجه شدم چقدر به این گروه علاقه دارم. دلیلش را دقیق نمیدانم، اما میدانم تجربه شخصی هم بیتأثیر نبود؛ پدرم زود فوت کرد و مادرم تمام زندگیاش را وقف ما سه خواهر کرد. واقعیت این است که سالمندان، گاهی بیش از کودکان نزد من جایگاه دارند، چون یک عمر تلاش کردهاند و زحمات بسیاری کشیدهاند تا فرزندان فرهیخته تربیت کنند. بنابراین نه تنها باید بیش از پیش دوستشان داشته باشیم، بلکه باید احترام و ارزش واقعی برایشان قائل باشیم.
به گفته او، انجمن امروز تنها مرکز تخصصی دمانس در کشور است و در حوزههای درمان، توانبخشی، آموزش، پژوهش و حمایت اجتماعی فعالیت میکند و با سازمان جهانی بهداشت و انجمن جهانی آلزایمر همکاری دارد.
آموزش از کودکی؛ تجربهای که جهانی شد
یکی از بخشهای شاخص این نشست، توضیح دکتر صالحی درباره طرح آموزش کودکان بود. او گفت: برای اولین بار در دنیا، آموزش پیشگیری از دمانس را از کودکان پایه پنجم دبستان آغاز کردیم. هدف ما تقویت ارتباط عاطفی بین نسلها و پیشگیری از کودکی بود. به گفته او، این طرح توانست مقام اول جهانی را کسب کند و اکنون بهعنوان یک مدل موفق در کشورهای مختلف اجرا میشود.
پرسشهای حاضران؛ از آموزش مدارس تا اپلیکیشن سالمندی
در بخش پایانی نشست، حاضران پرسشهای خود را مطرح کردند. یکی از حاضران درباره نحوه اجرای طرح آموزش کودکان در مدارس پرسید. صالحی پاسخ داد: این طرح با آموزش مدیران مدارس، مراقبان بهداشت و والدین آغاز شد و سپس محتوای متناسب با سن کودکان ارائه شد. تأکید ما بر آگاهی، همدلی و ارتباط عاطفی بود.
پرسش دیگری درباره نقش فعالیت داوطلبانه سالمندان مطرح شد که مدیرعامل انجمن در پاسخ گفت: کار داوطلبانه و خیرخواهانه یکی از مهمترین عوامل افزایش ذخایر مغزی است. سالمندان ما ذخایر بزرگ جامعه هستند و هرچه فعالتر بمانند، کمتر دچار زوال شناختی میشوند.
یکی از شرکتکنندگان نیز به نبود یک اپلیکیشن جامع خدمات سالمندی در کشور اشاره کرد. دکتر صالحی ضمن تأیید این خلأ گفت: متأسفانه هنوز یک پلتفرم جامع و کمهزینه برای سالمندان نداریم. این موضوع نیازمند اراده نهادی و حمایت سیاستگذاران است.
دبیر نشست نیز پیشنهاد کرد دبیرخانه شورای ملی سالمندان با انجمن آلزایمر مرتبط شود.
نشست «یک چای، یک تجربه» با تأکید بر ضرورت آموزش مستمر، مشارکت اجتماعی و نگاه انسانی به سالمندی به پایان رسید؛ نشستی که نشان داد مسئله دمانس و آلزایمر، بیش از آنکه صرفاً یک موضوع پزشکی باشد، مسئلهای اجتماعی، فرهنگی و اخلاقی است.
