مدیریت سنتی آب؛ موضوع مستند «ردپای آب»
به گزارش پایگاه خبری تحلیلی خیر ایران به نقل از آنا، محمد عبداللهی، کارگردان «رد پای آب» گفت: روایت این مستند در مورد آب بلده است که باغستانی در شهر فردوس واقع در خراسان جنوبی است؛ مجموعهای از ۱۶ رشته قنات که به هم میپیوستند و نظام آب «بلده» را شکل میدادند و پس از مشروبکردن باغستان به فردوس میرفت. این آب در زمستان و تابستان مورد استفاده بود. یکی از موضوعات مهم این است که بلده جزو موقوفات صفوی است. سیستم آبیاری بلده دارای سلسلهمراتب بوده و هر فردی در این سلسله مراتب مسئولیت خاص خود را داشته و این گروه موظف به تقسیم منصفانه آب بودند. در این تقسیمبندی سهم مصرف آب در بخشهای مختلف مشخص میشده و نظم اجتماعی شهر مرهون همین سهمبندی بوده است. این قناتها وقفنامهای به مهر شاه عباسی دارد که به عنوان نظام آب بلده به ثبت رسیده است. این وقفنامه به وقفنامه صفوی مشهور است.
نظام توزیع آب
عبداللهی با بیان اینکه این مجموعه در کنار جایگاه تاریخی خود قصههایی را ایجاد کرده است، اضافه کرد: بهعنوان مثال فردی اگر خواستگاری میرفته، مهریه بر مبنای سهمی از آب بلده تعریف میشده است. در زمان شیوع بیماری طاعون بخشی از آب بدون مالک میماند، اما بهحدی عدالت در تقسیم آب مطرح بوده که تصمیم میگیرند این بخش بدون مالک را به فقرا و نیازمندان اختصاص دهند. من به واسطه اینکه در فردوس و بلده که قنات کهن و تاریخی دارد، رفت و آمد داشتم احساس کردم این موضوع ارزشمند بهخوبی مطرح نشده است؛ بهویژه تأثیری که در زندگی مردم حتی به لحاظ اجتماعی داشته است. به همین دلیل تلاش کردم در این مستند بهصورت خاصتر دیده شود.
نقش آب در زندگی فردی و اجتماعی مردم
این کارگردان افزود: این فیلم از ابتدا براساس کشف تاثیر آب بر زندگی فردی و اجتماعی مردم و خردهفرهنگهای تاثیرپذیرفته از این موضوع ساخته شده و پژوهش قوی برای تولید آن صورت گرفته تا شناخت کافی حاصل شده و به مخاطب انتقال یابد.
در زمان شیوع بیماری طاعون بخشی از آب بدون مالک میماند، اما بهحدی عدالت در تقسیم آب مطرح بوده که تصمیم میگیرند این بخش بدون مالک را به فقرا و نیازمندان اختصاص دهند.
او افزود: تلاش شده است که نوع روایت و راوی به گونهای انتخاب شود که هم جذاب و هم مخاطبپسند باشد. در تصویربرداری از قاببندی، نور و رنگ خوبی برخوردار است. فیلم دارای ساختار سه پردهای شروع، میانه وپایان است و قابل ارائه در سالهای آینده خواهد بود و میتوانم بگویم این فیلم تاریخ مصرف ندارد. در تدوین نیز به ریتم مناسب در الگوی روایت بهخوبی توجه شده است.
مسیر پرفرازونشیب فیلمسازی
وی در خصوص مشکلات تولید فیلم گفت: دوری مسیر مشکل جدی بود و ما برای هر بار حضور در لوکیشن ۵۰۰ کیلومتر راه میرفتیم و میآمدیم. مشکلات مالی و عدم همکاری نهادها را نیز داشتیم. نهادها در گفتمان اعلام همکاری میکردند و در عمل متأسفانه کمترین توجهی نمیدیدیم و تا قبل از صحبت با مرکز تصور میکردم فیلم را برای خودم میسازم. از طرفی بوروکراسی حاکم بر تمام نهادها مانع دیگری برای تولید فیلمها است.
این کارگردان با بیان اینکه این فیلم راوی دورههای مختلف زندگی مردم فردوس است، اضافه کرد: مخاطب این فیلم، عموم مردم هستند، اما در عین حال پژوهشگران میتوانند از این فیلم استفاده کنند.
عبداللهی تاکید کرد: مانند همه فیلمسازها دوست دارم فیلمم به جشنوارهها برود، اما اکران محدود به جشنواره را راضیکننده نمیدانم. وقتی فیلمی ساخته میشود باید مخاطب عام داشته باشد و هزینهای که برای تولید صورت گرفته بازخوردی داشته باشد. تجربههای موفق جهانی از حمایت فیلمساز داریم که حمایتها همراه با جذب مخاطب صورت میگیرد. ما تنها ابزار تماشای فیلممان تلویزیون است و سینماها برای اکران فیلم مستند ورود نمیکنند یا فضایی که اکران تخصصی فیلم مستند صورت گیرد، فراهم نیست.
به گفته این فیلمساز باید این فرهنگ جا بیفتد که مستند جزو کارهای مهم است و باید دیده شود. جشنوارهها میتواند مهم باشد، اما لازم است خود جشنوارهها هم پررونقتر برگزار شود. بهعنوان مثال، در وضعیت فعلی این فیلم برای جشنواره میراث فرهنگی پذیرفته شده، اما پاسخگوییها مطلوب نبوده است. بهشخصه معتقدم جایزه ملاک نیست و ما فیلمسازها میخواهیم کارهایمان دیده شده و بررسی شود و تولید حمایت شود. مهم این است که فیلم برای فیلمساز ایجاد انگیزه کند و مخاطب هم فیلم را بپذیرد و مورد توجه قرارگیرد و دغدغههایش را پاسخ دهد.
وی افزود: منِ فیلمساز حداقل همکاری را در تولید فیلمهایم از سوی نهادها دیدم. بیشتر در حوزه میراث فرهنگی فعالیت دارم و تلاش میکنم زیباییها و جاذبههای میراثی بیشتر دیده شود. طبیعتاً برای موضوعاتی که کار میکنم، میراث فرهنگی یا شهرداریها میتوانند کمک کنند. در نگاه اول همه استقبال میکنند، اما در روند کار بهانهتراشیها مانع کار میشود.
سیستم آبیاری بلده دارای سلسلهمراتب بوده و هر فردی در این سلسله مراتب مسئولیت خاص خود را داشته و این گروه موظف به تقسیم منصفانه آب بودند. در این تقسیمبندی سهم مصرف آب در بخشهای مختلف مشخص میشده و نظم اجتماعی شهر مرهون همین سهمبندی بوده است. این قناتها وقفنامهای به مهر شاه عباسی دارد که به عنوان نظام آب بلده به ثبت رسیده است. این وقفنامه به وقفنامه صفوی مشهور است.
عبداللهی تاکید دارد که یکی از مشکلات مستندسازان این است که درد همه جامعه را میبینند، اما کسی درد آنها را نمیبیند. متأسفانه اهمیت کار مستند هنوز نهادینه نشده است و این درد بزرگی است. یک کشاورز اگر ۲۰ سال در مزرعهای زحمت بکشد، بهره آن را میبیند، اما یک فیلمساز سالها تلاش میکند، اما اندوختهای ندارد. اینکه مسئولان بگویند ۲۰ درصد افزایش بودجه داشتیم دردی را دوا نمیکند. به شخصه زحمتی که در مستند کشیدم اگر در مشاغل دیگر فعالیت میکردم امروز موفقیت بیشتری داشتم.
عوامل تولید فیلم «رد پای آب» عبارتند از محمد عبداللهی؛ تدوین، تحقیق و پژوهش و کارگردانی، فرزانه کرامتینیا؛ دستیار تدوین، محمد مهربان؛ تصویربردار.
