فعالان انجمن حمایت از حقوق کودکان به بیان تجربیات خود پرداختند

 به گزارش خبرنگار پایگاه خبری تحلیلی خیر ایران، بیست‌و‌هشتمین نشست از سلسله‌نشست‌های «خیر و خرد»، با حضور سهیلا بابایی (مدیرعامل انجمن حمایت از حقوق کودکان)، مسعوده مشایخ (مدیرعامل پیشین) و مژگان احمدیه (عضو هیئت مدیره و شورای آموزش) عصر ۲۸ مردادماه ۱۴۰۴ در محل مؤسسه خیریه و عام‌المنفعه دارالاکرام برگزار شد.

 در این نشست، سخنران‌ها درباره تاریخچه انجمن حمایت از حقوق کودکان، منافع آن برای کودکان ایران، نقش این انجمن در تصویب و اصلاح قوانین داخلی، نحوه تفکیک میان امر سیاسی و مدنی، اثربخشی آن در اصلاح و بهبود کنوانسیون‌های بین‌المللی حقوق کودک، سازوکار تهیه‌‌ گزارش‌های مربوط به حقوق کودک و پیشرفت لوایح و قوانینی که ایران می‌تواند آنها را از طریق مجمع جهانی تصویب کند، پاسخ دادند. در این نشست دکتر مصطفی معین وزیر اسبق علوم، تحقیقات و فناوری نیز حاضر بود. وی در پایان مراسم به ارائه دیدگاه‌های خود پرداخت.

 تاریخچه تأسیس انجمن حمایت از حقوق کودکان

 نخستین سخنران مراسم، مسعوده مشایخ، مدیرعامل پیشین انجمن حمایت از کودکان بود که توضیحاتی درباره نحوه پیدایش این انجمن ارائه داد. به گفته وی این انجمن نخستین مجموعه‌ای است که با هدف و به نام کودکان در ایران به وجود آمده و در سال‌های پس از تأسیس آن و به تبع فعالیت‌های آن، انجمن‌های متعدد دیگری در ارتباط با کودکان شکل گرفته است. 

 مشایخ از شیوا دولت‌آبادی، مهدخت صنعتی، حسن عشایری، دکتر کلانتری و خانم انصاری به عنوان بنیان‌گذاران انجمن یاد کرد و درباره اهداف آن گفت: چون باور ما بر این بود که اگر انسان از کودکی به حقوق خود آشنا باشد پدر و مادر خوبی می‌شود که می‌داند حقوق کودکان چیست و چگونه باید آن را برآورد، بنابراین کار آموزش حقوق کودکان به آن‌ها براساس پیمان‌نامه جهانی حقوق کودک را از مهد کودک‌ها و سپس مدارس آغاز کردیم.

 مدیرعامل پیشین انجمن حمایت از حقوق کودک پیمان‌نامه جهانی حقوق کودک را حاصل مشورت و تعامل افرادی از صنوف مختلف دانست. به گفته مشایخ اعضای انجمن با شرکت در کارگاه‌های سازمان یونیسف با اصول این پیمان‌نامه آشنا شده و سپس با سفر به بیش از ۳۰ شهر مختلف ایران به تدریس و آشناسازی افراد مختلف درباره آن پرداختند.

 معرفی «صدای یارا» بخش دیگری از سخنان مشایخ بود. به گفته این کنشگر مدنی انجمن حمایت از کودکان با راهنمایی پروفسور مولا، استاد مددکاری دانشگاه اوپسالا در سوئد و با برگزاری کارگاه دو هفته‌ای برای اعضاء، موفق به راه‌اندازی خط تلفنی به نام «صدای یارا» شد که به کمک آن، اعضای انجمن نه‌تنها کودکان را با حقوق خود آشنا می‌ساختند بلکه فراتر از آن مشکلات آن‌ها را می‌شنیدند و برای رفع آن تلاش می‌کردند.

 تأسیس خانه‌های کودک شوش و ناصرخسرو دیگر فعالیت‌های انجمن حمایت از حقوق کودکان بود که امکان آموزش کودکان کار و خیابان را با مشارکت هنرمندان، اساتید دانشگاه و ... فراهم آورد. انجمن از طریق این پروژه، امکان ارائه خدمات خود به مجموعه‌ای فراگیر از کودکان ایرانی و افغانی را پیدا کرد.

 مسعوده مشایخ در بخش دیگری از سخنان خود به فعالیت نیکوکارانه این انجمن با تمرکز بر مسئله کودکان در طبس و بم پس از وقوع زلزله اشاره کرد و گفت: انجمن پس از وقوع زلزله طبس شماری از علاقه‌مندان را به آن منطقه فرستاد که به پیدایش چندین مهد کودک در جنوب خراسان انجامید. وی همچنین از کمک‌های مادی چند مرحله‌ای سفارت نروژ در ایران از تأسیس خانه کودک در بم به عنوان فعالیتی بنیادین یاد کرد و افزود: با غذا دادن به فقرا می‌توان در مقطعی فقر را خاموش کرد و به آن پایان داد اما این کار منجر به فقرزدایی نمی‌شود.

 مشایخ در پایان سخنان خود به فرایند دو طرفه حق و تکلیف و وظیفه و مسئولیت نیز اشاره کرد و تأکید کرد که این انجمن تلاش می‌کند ضمن آشناکردن کودکان با حقوق خود برپایه پیمان‌نامه حقوق کودک، آن‌ها را متوجه مسئولیت‌ها و وظایف خود نیز بکند.

 فعالیت در چهارچوب قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران

 مژگان احمدیه (عضو هیئت مدیره و شورای آموزش انجمن حمایت از حقوق کودکان) دومین سخنران این نشست بود. وی ضمن تشکر از فرصت فراهم‌شده برای انجمن حمایت از حقوق کودکان و حضور شرکت‌کنندگان، به بررسی تفاوت میان نهادهای مدنی و خیریه‌ها پرداخت و توضیح داد که چگونه این انجمن در عمر ۳۶ ساله خود موفق شده است بین کنش مدنی و امر سیاسی تفکیک قائل شود.

 به گفته این کنشگر مدنی درحالی که پس از پایان جنگ جهانی دوم، خیریه‌ها به شکل سازمان‌هایی کوچک حتی در مقیاس خانواده یا بزرگتر با نیت همدلی و کمک به دیگران شکل گرفتند تا به هم‌نوعان خود در شرایط سخت یاری رسانند، سازمان‌های مدنی با اهدافی فراتر از یاری‌رسانی به مردم نیازمند و عمدتاً به قصد تأثیرگذاری بر ساختار جامعه و برای کاستن از زمینه‌های بروز آسیب‌های اجتماعی روی کار آمدند.

 احمدیه، سمت‌و‌سوی فعالیت‌های انجمن را بر بنیان عدالت اجتماعی و با تکیه بر پیمان‌نامه جهانی حقوق بشر توصیف کرد که به مضامین اصلی آن در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران هم اشاره شده است. به گفته این فعال مدنی، نقطه عزیمت انجمن در این چهاردهه به سوی آزادی و عدالت بوده است که این امر در چهارچوب قانون اساسی در اصول ۳ تا ۱۳ و ۴۳ به شکل حق آموزش رایگان، زندگی در رفاه، بهره‌مندی از محیط زیست سالم و ... نیز به رسمیت شناخته شده است.

 عضو هیئت مدیره و شورای آموزش انجمن حمایت از حقوق کودکان، آغاز فعالیت این انجمن در سال ۱۳۷۳ را مؤخر بر پیوستن ایران به پیمان‌نامه جهانی حقوق کودک دانست و تأکید کرد که ما به عنوان رابط میان مردم و حاکمیت موظف هستیم جزئیات پیمان‌نامه را در سطح جامعه منتشر کنیم تا به افزایش دانش جمعی بینجامد و بر بنیان آن مردم و به‌ویژه کودکان مطالبه‌گر حقوق خود باشند.

 احمدیه رویکرد انجمن در کار با کودکان را رو به آینده توصیف کرد و افزود: کودکان سازندگان یک سرزمین توسعه‌یافته و شهروندانی شایسته برای میهن و جهان‌اند و از این رو آن‌ها نقش زیادی در توسعه سرزمین خود دارند.

 وی در ادامه به بررسی تفاوت فعالیت‌های مدنی انجمن با کنشگران سیاسی پرداخت و گفت: تفاوت ما و کنشگران سیاسی این است که ما با در نظرگرفتن قانون اساسی جمهوری اسلامی که پیمان‌نامه حقوق کودک را پذیرفته؛ برای حل مشکلات به آن ارجاع می‌دهیم.

 وی از کنشگران مدنی به عنوان افرادی فعال، پُرنشاط و امیدوار یاد کرد که واژه «خسته» را از دایره‌المعارف کنش‌های خود پاک کرده‌اند. در این قسمت احمدیه درباره پیگیری‌های انجمن در زمان مسمومیت‌های دختران دانش‌آموز و تلاش برای صدور الحاقیه‌ای به پیمان‌نامه جهانی درباره حق کودکان بر طبیعت سخن گفت و افزود: پیگیری‌های مداوم کنشگران مدنی گاهی‌ اوقات هویت و هستی انجمن را در معرض خطر قرار می‌دهد ولی کنشگر در مقاطعی لازم است که خطر کند و این کار را می‌کند.

 بخش پایانی سخنان این فعال مدنی به انتقاد نسبت به رویۀ فعلی در نظارت بر نحوه اجرای پیمان‌نامه حقوق کودک اختصاص داشت. احمدیه از نهادهای مدنی به عنوان ناظر صالح یاد کرد و افزود: نهادهای مدنی باید مرجع باشند؛ زیرا فقط آن‌ها هستند که می‌توانند فارغ از قدرت و ایدئولوژی به صورت عام نظر بدهند که کودکان چه حقوقی دارند.

 انجمن حمایت از حقوق کودکان و اصلاح قوانین داخلی

 سهیلا بابایی، مدیرعامل انجمن حمایت از حقوق کودکان آخرین سخنران نشست بود. وی از مهربانی به عنوان بنیادی‌ترین عنصر ساخت روابط در جامعه انسانی سالم یاد کرد و گفت: آنچه باعث می‌شود یک انجمن با وجود همۀ چالش‌ها سال‌های زیادی به صورت داوطلبانه به فعالیت خود ادامه دهد و صدای بچه‌ها باشد، مهربانی است. مهربانی احترام و اعتماد ایجاد می‌کند، نهادی را روی پای خود نگه می‌دارد و سرمایه انسانی را به وجود آورده و رشد می‌دهد.

 بابایی در پاسخ به پرسش برنامه درباره تأثیرگذاری این انجمن در تصویب قوانین حمایتی و اصلاح قوانین موجود در رابطه با زندگی کودکان توضیح داد: در دهه ۱۳۷۰ تا ۱۳۸۰ بحث‌های مقدماتی درباره قانون حمایت از حقوق کودک را به عنوان مطالبه‌گر مطرح کردیم. در سال ۱۳۷۶ کمیته حقوقی انجمن، قتل آرین گلشنی ۹ ساله به دست خانواده را در جامعه رسانه‌ای کرد. به دنبال آن تغییراتی در قانون حضانت به وجود آمد و کودک‌آزاری به عنوان جرمی عمومی تلقی شد که برای رسیدگی به آن نیازی به شاکی خصوصی نیست.

 در سال ۱۳۸۰ انجمن خواستار اصلاح سن مسئولیت کیفری در کودکان و توقف اجرای حکم اعدام برای کودکان زیر ۱۸ سال شد. در سال ۱۳۸۱ انجمن به تصویب قانون حمایت از کودکان و نوجوانان کمک کرد. در سال ۱۳۹۰ کمپین جدیدی علیه کار کودکان راه‌اندازی شد و انجمن تلاش کرد با الگوسازی برای انجمن‌های دیگر نشست‌هایی در زمینه کودکان کار و خیابان برگزار کند. در سال ۱۳۹۴ انجمن به مسأله حق تحصیل کودکان مهاجر و کودکان فاقد شناسنامه پرداخت و موفق شد شرایط تحصیل شماری از کودکان مهاجر افغان بازمانده از تحصیل در مدارس را فراهم سازد و برای کمک به باقی آن‌ها خانه‌های کودک شوش و ناصرخسرو در جنوب تهران را تأسیس کرد. به گفته این کنشگر مدنی، انجمن حمایت از حقوق کودک در حال حاضر با تحت پوشش قراردادن خانواده‌های نیازمند، به کودکان بزهکار و بزه‌دیده مشاوره حقوقی رایگان می‌دهد.

 پیشنهاد تأسیس شورای عالی حقوق کودک

 در پایان برنامه دکتر مصطفی معین نیز به بیان دیدگاه‌های خود درباره فعالیت‌های انجمن حمایت از حقوق کودک پرداخت و نسخه‌ای از کتاب جدید خود به نام «۴۰ كودک (خاطرات طب كودكان به روايت دكتر مصطفی معين)» را به اعضای این انجمن تقدیم کرد.

 معین ضمن تبریک به انجمن حمایت از حقوق کودک برای سی‌ سال فعالیت آن‌ها، وضع کودکان را نامطلوب توصیف کرد و گفت: پیمان‌نامه حقوق کودک در زمان ریاست‌جمهوری آقای هاشمی رفسنجانی تصویب شد که یکی از معتبرترین قانون‌های دنیا براساس مصوبه سازمان ملل متحد است.

 وی پیشنهاد کرد برای نظارت بر نحوه اجرای این پیمان‌نامه، نهاد مرجع ملّی در عالی‌ترین سطح با حضور سران سه قوه و کارشناسان و استادان مستقل تشکیل شود.

 دکتر معین آینده ایران را در گروه رشد کودکان دانست و افزود: مؤسسه «رحمان» پروژه یک‌سال‌ونیمه‌ای را به بررسی ساختار این مرجع نظارتی اختصاص داد. وی از کنشگران مدنی درخواست کرد انتظارات خود را بالا ببرند تا خواسته‌های آن‌ها تبدیل به گفتمان شده و امکان تشکیل این شورای عالی شود. همایش سه‌ روزه «کودکی» و انتشار کتاب «گزارش وضعیت اجتماعی کودکان در ایران» از دیگر فعالیت‌های مؤسسه رحمان است که معین به آن‌ها اشاره کرد.

 وی در پایان سخنان خود ضمن اعلام آمادگی برای همکاری، ابراز امیدواری کرد که نهادهای مدنی مشابه فعال در حوزه کودکان، شبکه‌ای را تشکیل دهند و با هم همکاری و هم‌افزایی داشته باشند.

گزارش از زهرا حاتمی