به گزارش پایگاه خبری تحلیلی خیر ایران، چهاردهم اسفندماه، روز احسان و نیکوکاری و روز ترویج فرهنگ قرضالحسنه نامگذاری شده است. به بهانۀ این روز به دل بازار بزرگ تهران رفتیم؛ در راستۀ بازار آهنگران و در کوچۀ مسجدجامع، دفتری به نام صندوق قرضالحسنه مسجدالزهرا (س) وجود دارد که نور امید را در دل بسیاری از گرفتاران، نیازمندان و بدهکاران زنده میکند. این صندوقِ باسابقه با دریافت چک بانکی به عنوان ضمانت، به راحتی و با رعایت کرامت انسانی و اخلاق اسلامی به مراجعهکنندگان وام میدهد. در فضایی صمیمی با مدیران این صندوق به گفتوگو پرداختیم که حاصل آن در ادامه از نظر میگذرد.
-صندوق قرضالحسنه مسجدالزهرا در چه سالی و با چه هدفی تأسیس شد؟
سیدمحمدرضا مجتهدی؛ مدیرعامل صندوق: قرضالحسنه مسجدالزهرا از سال 1372 یا 1373 تأسیس شد. من از سال 1356 در کار قرضالحسنه بودم و در بازار صندوق قرضالحسنه را تأسیس کردیم. زمانی به این کار آغاز کردیم که قرضالحسنه در ایران ناشناخته بود. یکی دو تا صندوق در آن زمان وجود داشت. این سنتی است که در آن زمان رواج چندانی نداشت و در تاریخ 5 دی 1356 صندوق رفاه بازار را در خیابان نجارها داشتیم.
بعد از مدتی که آنجا راه افتاد و سنت قرضالحسنه را رواج دادیم، سپس در میان مردم نیز این موضوع در سالهای بعد از انقلاب رواج پیدا کرد تا اینکه به صندوق الزهرا رسیدیم. این صندوق به نام مسجد الزهرا نامگذاری شد که آغاز کارش در خیابان ری، خیابان آبمنگل بود؛ آن هم در یک مغازه کوچک پنج متری در دل مسجد و با دو کارمند. بعد از اینکه اینجا را آغاز کردیم، دیدیم استقبال خوب شد و فهمیدیم جا کوچک است. سپس یک ملک 150 متری را خریداری کردیم که یک خانه مخروبه بود. آن را ساختیم و یک ساختمان آبرومندانه به وجود آمد. در ادامه دیدیم آنجا نیز در سطح محلی است و نمیتواند خیلی خدمات زیادی ارائه دهد. بر همین اساس وارد فضای بازار شدیم و همین محلی که الان در آن مستقر هستیم را گرفتیم.
الحمدلله خدا توفیق داد و مردم به دلیل عملکرد خوب صندوق، استقبال خوبی کردهاند و موجودیهای خوبی آمد و ما نیز وامهای خوبی دادهایم. شاید تا امروز ماندۀ وام ما حدود 170 میلیارد تومان است. در ماه حدوداً هشت میلیارد تومان به مردم وام میدهیم.
- این وامها در چه زمینهای است؟
مجتهدی؛ مدیرعامل صندوق: در زمینههای مختلف است؛ مانند بیماری، تحصیل، اجاره، رهن خانه و بدهی. بنابراین مواردش مختلف است.
- شرایط نیازمندی مردم را چطور احراز میکنید که این آدم واقعا نیاز دارد؟
مجتهدی؛ مدیرعامل صندوق: ما به گفته خود آنها اطمینان میکنیم و سخت نمگیریم. گیریم که از 10 نفر، دو نفر نیز دروغ بگویند. با این حال نمیتوانیم آبروی مردم را به تحقیق و بررسی بگذاریم و وارد فرایند تحقیقات از مردم و این موضوعات بشویم. سعی ما این است که به حرف مردم اعتماد کنیم و تا حالا نیز آنطور که ما مطلع هستیم، افراد نیازمند وام گرفتهاند و پولشان را نیز پس میدهند. ما اینجا اشکالاتمان کم است؛ زیرا اعضای هیئتمدیره و هیئتامنای صندوق، مُعرّف هستند و آنها مسئولیت مستقیم در بازپرداخت دارند و اگر هم احیاناً وامگیرندهای وامش را ندهد و از طریق ضامن هم نتوانیم بگیریم، معرف مسئول بازپرداخت وام است.
- چند ضامن نیاز است؟
مجتهدی؛ مدیرعامل صندوق: یک ضامن. یک چک معتبر هم بیاورد کافی است و خیلی راحت وام را میدهیم. این وام کارمزد و سود هم ندارد و عین مبلغی که میگیرد را ظرف 20 ماه پس میدهد.
- یک نکته جالبی که دیدهام اینکه خود شما با کسوتی که دارید و به عنوان مدیرعامل هستید، پشت میز مینشینید و کار مردم را انجام میدهید. دلیلش چیست؟
مجتهدی؛ مدیرعامل صندوق: وظیفه ما همین است. کار قرضالحسنه کار خیر است و سمت و پست مطرح نیست؛ بنابراین خوشحالیم که خدمتگذار مردم باشیم، وگرنه سمت مدیرعامل و رئیس هیئتمدیره و عضو هیئتمدیره در این کارها سمتی محسوب نمیشود و اینجا مجالی برای خدمت است که خدا به ما داده است. امام حسین (ع) میفرمایند: حاجت مردم که به سوی شما میآید، نعمت خدا است که خدا به سوی شما فرستاده است، سعی کنید که برای انجام آن، خسته و ملول نشوید. برخی اوقات افراد مستمند که میآیند، گرفتارند و با لحن خاصی حرف میزنند. اگر بتوانیم لحن تند را تحمل کنیم، خوب است وگرنه در حالت عادی که مشکلی نیست. بنابراین زمانی که ببینیم آنها تند هستند بتوانیم با آنها با نرمش و اخلاق صحبت کنیم، هنر کردهایم. پس براساس فرمایش امام حسین (ع) نباید در پرداختن به این نعمتها ملول و خسته شد. واقعا هم نعمت است. خیلیها آرزو میکنند خدمت کنند اما مجالی ندارد.
- یعنی شما خیلی از کارهای دیگرتان را کنار میگذارید و به اینجا میآیید، درست است؟
بله. من هر روز اینجا هستم و هیچ مزدی هم نمیگیرم.
- خیر و برکت این کار را در زندگیتان را دیدهاید؟
مجتهدی؛ مدیرعامل صندوق: صد درصد. حساب کنید که وقتتان را در یکجایی صرف کنید که اجر مادی هم ندارد، زندگی هم به بهترین وجه اداره شود. نعمت از این بالاتر چه چیزی است؟
- مردمی هستند که بیایند اینجا و شما را دعا کنند؟
مجتهدی؛ مدیرعامل صندوق: بله هستند ولی به آن دلخوش نیستیم، بلکه دلخوش به این هستیم که میدانیم نزد خدا روسفیدیم.
- خود هیئتامنا هم به صورت داوطلبانه تأمین میکنند؟
مجتهدی؛ مدیرعامل صندوق: بله.
- آینده این صندوق را چطور پیشبینی میکنید؟
مجتهدی؛ مدیرعامل صندوق: روزبهروز صندوق گستردهتر میشود و امروز بهتر از دیروز است. اینکه بهتر میشود از این بابت که اعتماد مردم را جلب میکنیم تا بیایند و حساب باز کنند تا بیشتر وام بدهیم مدنظرم است. تمام خواسته ما از کارمان همین است که بتوانیم روزبهروز بیشتر وام بدهیم و شکر خدا این محقق شده است. ما حداقل 20 تا 30 درصد افزایش موجودی داریم. به همین دلیل، 20 تا 30 درصد نیز افزایش وامدهی داریم. افق ما این است و اینطور نیست که مانند مؤسسات تجاری دنبال رشد اقتصادی و این موضوعات باشیم. دنبال این هستیم که مردم بیشتر استقبال کنند و پول بگذارند تا ما بتوانیم بیشتر وام بدهیم. امیدواریم که سالبهسال هم این روند افزایش یابد.
- بسیار ممنونم، خب جناب آقای قائممقامی شما از خودتان بفرمایید، اینکه چند سال است در عرصه قرضالحسنه وارد شدهاید و چه شد که وارد این عرصه شدید.
سیدمسعود قائممقامی؛ قائممقام مدیرعامل و عضو هیئتمدیره صندوق: حدوداً نزدیک به 30 سال است که در صندوق قرضالحسنه فعالیت دارم. پدرم از پیش از انقلاب با مجموعه صندوق رفاه آشنا شدند و عضو هیئتمدیره صندوق رفاه بودند. همچنین از مؤسسان صندوق رفاه بازار بودند. بعد از آن، سازمان اقتصاد اسلامی متولی صندوقهای قرضالحسنه شد و تاریخچه طولانی دارد و بنا بود که تأسیس سازمان اقتصاد اسلامی به نام بانک اسلامی باشد اما با این موضوع مخالفت شد. ولی ادامه فعالیتشان را داشتند و با صندوقهای قرضالحسنه نیز ارتباط داشتند.
فعالیت صندوقهای قرضالحسنه را اگر بخواهیم بررسی کنیم اینطور است که خدمتی که این صندوقها به جامعه امروز ما کرده است کم نیست. مشکلات ریز و خرد جامعه را وقتی بررسی میکنیم مشخص میشود که صندوقهای قرضالحسنه تا حدودی میتوانند آنها را بررسی کنند و بخش زیادی از مشکلات و مسائل دولت را نیز حل میکنند. یعنی اگر اینها بخواهند به بانکها مراجعه کنند آنها به این راحتی وام نمیدهند.
آغاز فعالیتهای ما با وام 500 هزار تومانی بود. یعنی این مبلغ را که وام میدادیم مشکل مردم حل میشد و اقساطش نیز برای 20 ماه تعریف میشد. اما امروز به 10 تا 15 میلیون تومان رسیده است. در زمینههای مختلف درمان و تحصیل و مسکن و ... وامها داده میشود. بنابراین سازمان اقتصاد اسلامی و صندوقهای قرضالحسنه قدمهای خوبی برداشته است.
- تمام صندوقهای قرضالحسنه کشور ذیل سازمان اقتصاد اسلامی کار میکنند؟
قائممقامی؛ عضو هیئتمدیره صندوق: متأسفانه خیر. حدود هزار صندوق زیر نظر سازمان اقتصاد اسلامی است. از سال 1388 طبق توافقنامهای که سازمان با بانک مرکزی امضا کرد و در برنامه ششم توسعه نیز قرار داشت، اسم سازمان اقتصاد اسلامی به عنوان ناظر بر صندوقهای قرضالحسنه قرار داده شد. حدود هزار صندوق زیر پوشش بودند اما بر حدود هزار و 600 صندوق هیچ نظارتی صورت نمیگرفت و به نام صندوق قرضالحسنه متأسفانه خیلی از این صندوقها لطمههایی را وارد کردند، یعنی راه درستی را پیش نگرفتند. اما صندوقهایی که بر آنها نظارت شد و حسابرسی از آنها به عمل آمد، راه و روش درستی را انتخاب کردند و مشکلاتی را برای مردم ایجاد نکردند. همچنین سپردههایی که مردم داده بودند را به موقع پرداخت کردند و مشکلات زیادی را نیز حل کردند. شاید بگوییم بار بزرگی را از مشکلات مردم این صندوقهای قرضالحسنه برداشتهاند.
- پس الان یکسری صندوق قرضالحسنه در کشور وجود دارد که تحت نظارت سازمان اقتصاد اسلامی نیستند؟
قائممقامی؛ عضو هیئتمدیره صندوق: بله.
- پس تحت نظارت کجا قرار دارند؟
قائممقامی؛ عضو هیئتمدیره صندوق: هیچ نظارتی به آنها نمیشود. البته آییننامهای تنظیم شد و قرار شد در شورای پول و اعتبار نیز تصویب شود و در ظاهر امر گفتند که اخیرا تصویب شده و قرار است ابلاغ شود تا ببینیم جایگاه اقتصاد اسلامی در آینده چه خواهد بود. امیدواریم که این نظارت ادامه داشته باشد تا صندوقهای قرضالحسنه فعالیتشان را ادامه دهند و بلکه جذب پول بیشتری داشته باشند تا سقف وام بیشتری ارائه دهند.
- سقف وامها چقدر است؟
قائممقامی؛ عضو هیئتمدیره صندوق: بستگی به جذب پول دارد. یعنی برخی صندوقها که توانایی مالی بیشتری دارند نهایتاً میتوانند تا 50 میلیون تومان بدهند. اما در استان مرکزی صندوقهایی هستند که در سقف پنج میلیون تومان وام میدهند.
- سقف پرداخت صندوق مسجدالزهرا چقدر است؟ مدتزمان بازپرداخت چطور؟
قائممقامی؛ عضو هیئتمدیره صندوق: الان 50 میلیون تومان است. البته اکثر وامهای ما 10 تا 15 میلیون تومان است. بازپرداخت تا 20 ماه است که بدون یک ریال اضافهتر از مبلغ است و کارمزدی نمیگیریم و هزینههای صندوق توسط هیئتمدیره و خیرین تأمین میشود. این اختیار را هم بانک مرکزی به صندوقهای قرضالحسنه داده است که سپردههایی در بانکها داشته باشند که بتوانند با آن، هزینههای صندوق را تأمین کنند.
- سپرده در بانکها چه میشود؟
قائممقامی؛ عضو هیئتمدیره صندوق: هزینههای صندوق با سود سپردههای صندوق در بانک تأمین میشود. ما اجازه فعالیت تجاری نداریم و به همین دلیل قسمتی از مبالغ که سپرده داریم را بنا بر مجوز بانک مرکزی در بانک میگذاریم و با سود این سپرده، هزینههای صندوق را تأمین میکنیم. مراد از هزینهها نیز هزینه کارمندان و رسانه و برق و آب و ... است.
- پس قانون جامعی در مورد صندوقهای قرضالحسنه وجود دارد. درست است؟
قائممقامی؛ عضو هیئتمدیره صندوق: بله تفاهمنامهای میان بانک مرکزی و سازمان اقتصاد امضا شده است و ما ملزم به آن تفاهمنامه هستیم. بازرسیهایی را سازمان اقتصاد اسلامی در طی سال دارد و اگر کوچکترین مسئلهای وجود داشته باشد تذکر میدهند و در جهت رفع آن باید به سرعت اقدام شود. هیچ مشکلی از بابت صندوقهایی که زیرنظر سازمان اقتصاد اسلامی هستند وجود ندارد. بنابراین میطلبد که همکاریها بیشتر باشد و صندوقهایی که مجوز ندارند نیز بتوانند با مجوز بانک مرکزی و سازمان اقتصاد اسلامی فعالیت کنند.
- گویا عده ای از مردم در صندوق شما حساب قرضالحسنه باز میکنند و پولشان را اینجا میگذارند؟
قائممقامی؛ عضو هیئتمدیره صندوق: برخی میگویند آیا مگر میشود مبلغی را امسال در حساب بگذارم و این مبلغ سال آینده همان مبلغ باشد؟ با توجه به تورم، یک میلیون تومان باید سال بعد بیشتر شود. اما در سازمان قرضالحسنه یک میلیون تومان، سال بعد 700 هزار تومان میشود. یعنی از ارزش پولی آن کم میشود! اما با این حال، خیلیها راضی به این هستند و به دلیل اینکه این یک میلیون تومان بتواند مشکلی را از دیگران حل کند، راغباند که این کار را انجام بدهند. این اصل سنت صحیح قرضالحسنه است.
حسابشان اینجا است و هر زمان که بخواهند نیز میآیند و میگیرند؛ مانند بانک. سودی به آن تعلق نمیگیرد بلکه میگویند دوست داریم پولمان را در این مجموعه قرار بدهیم. طرف ممکن است یک میلیارد از پولش را اینجا بگذارد، با اینکه میداند اگر این پول را تبدیل به سپرده کند سالانه میتواند مبلغی را به عنوان سود دریافت کند.
- حدوداً چند نفر اینجا سپرده میگذراند؟
قائممقامی؛ عضو هیئتمدیره صندوق: تعداد زیاد است. بیش از 10 هزار نفر را داریم. البته مبالغ متفاوت است و برخی ممکن است بگویند 100 هزار تومان در حساب قرضالحسنه میریزم. اما نیت آنها خیر است. این 100 یا 200 هزار تومانها برای ما شاید از 10 میلیاردهایی که میگذراند بیشتر ارزش داشته باشد. اینها نیت میکنند که این مبلغ را به نیت قرضالحسنه و رفع مشکلات مردم سپرده میگذاریم. این نیتها است که باعث شده است اعتماد مردم نیز جلب شود.
مطلب مهم این است که اکثراً پیشکسوتانی که مسئولیت این صندوقها را قبول میکنند اعتماد مردم را جلب میکنند. در ابتدای انقلاب افرادی مانند آقای امانی، قلهکی، لولاچیان و ... اشخاصی بودند که اعتماد مردم نسبت به آنها بسیار زیاد بود و ثروتهایشان را در اختیار اینها قرار میدادند. اینها رکن بودند و همین رکنها ادامه یافت و اشخاص دیگری آمدند که امروز مورد اعتماد مردم هستند و بسیاری از مردم به دلیل اعتبار این اشخاص، پول خود را سپرده میکنند. وگرنه خیلی از مؤسسات آمدند و جذب پول کردند و نتوانستند پول مردم را برگردانند. نکته دیگر، موضوع نظارت است که تا وقتی هست این اعتماد نیز وجود خواهد داشت و تداوم مییابد.
- جناب آقای طهرانچی بفرمایید که چند سال است درگیر کار صندوقهای قرضالحسنه هستید و چه شد که وارد این عرصه شدید.
محمدجواد طهرانچی، عضو هیئتمدیره صندوق: پدر همسرم از سالهای قبل یعنی قبل از انقلاب صندوق قرضالحسنه داشتند. این کار ادامه یافت اما برخی افراد نتوانستند خودشان را جمعوجور کنند و خیلی از سرمایه خود را از دست دادند و مجموعه آنها تعطیل شد. ما حدود 25 سال است که در این صندوق مشغول هستیم. همچنین در صندوق حر باقرشهر نیز هستیم و آنجا را نیز اداره میکنیم.
- چرا آنجا را انتخاب کردید؟
طهرانچی، عضو هیئتمدیره صندوق: چون محل کار ما آنجا بود و کار صنعتی داشتیم. پدر خانم من نیز در آنجا مشغول بود و ایشان صندوقی را باز کرد و الان هم هست و سرمایه آنجا نیز بد نیست، اما مانند بازار نیست. من عضو هیئتمدیره صندوق الزهرا هستم. رئیس هیئتمدیره نیز آقای لواسانی است که از قدیم، مدتهای طولانی مدیریت صندوق لرزاده را دارند که اولین صندوق تأسیسشده در کشور بوده است. ایشان الان خیریه الزهرا را در حوالی میدان خراسان دارند و 25 سالی هست که در خدمتشان هستیم.
- خاطره خوبی در جهت مشکلگشایی از کار مردم دارید؟
طهرانچی، عضو هیئتمدیره صندوق: بله، زیاد است. یک جوانی بود که ازدواج کرده بود و در کار موبایل بود. اما به یکباره 800 میلیون تومان در کارش کم آورده بود. یعنی چک داده بود و مشکلاتی برایش ایجاد شده بود. ما تلاشها و صحبتهایی با طلبکاران داشتیم و در نهایت بدهی ایشان را به 400 میلیون تومان رساندیم. 400 میلیون را صندوق پرداخت کرد. پس از این قرار شد در 20 ماه ایشان پول را برگرداند. این پسر و خانوادهاش بسیار خوشحال بودند و میگفتند هیچ کسی به ما چنین کمکی نمیکرد.
- مگر سقف پرداحتی شما 50 میلیون تومان نیست؟ پس چطور این مبلغ را پرداخت کردید؟
طهرانچی، عضو هیئتمدیره صندوق: بله، اما اینها استثنایی است و هیئتمدیره جمع میشوند و همه راضی میشوند و از خودشان سرمایهگذاری میکنند. صندوق بیش از 50 میلیون نمیتوانند بدهد.
قائممقامی؛ عضو هیئتمدیره صندوق: اشخاصی هستند که به صورت مستقیم نمیخواهند مبلغ را به دست شخص بدهند بلکه میگویند میخواهم این سپرده را در حساب خودم بگذارم و وامگیرنده هم نفهمد و این پول را به او بدهید و این شرایط را نیز خودش که سپرده کرده است میگذارد. بنابراین اینگونه به وامگیرندگان خدمات ارائه میشود. قانون هم این اجازه را به ما داده است که تا هر مقداری که تمایل وجود داشته باشد، میشود در حساب سپرده شود و به وامگیرنده داده شود. این 400 میلیون تومان نیز اینگونه پرداخت شد.
- چند سال است که شرایط اقتصادی دشوار شده و تورم بالا رفته است و افراد بیشتری به شما مراجعه میکنند. درست است؟
طهرانچی، عضو هیئتمدیره صندوق: بله، خیلی زیاد شده است.
- بیشتر مشکلات مردم چیست؟
طهرانچی، عضو هیئتمدیره صندوق: بیشتر مردم برای رهن خانه میآیند. همچنین بیماری خانوادگی نیز مشکل بعدی است. از طرفی برخی افراد زندگیهایشان دگرگون شده است و باید دولت وضع اینها را درست کند.
- از اتباع افغانستانی هم میآیند؟
طهرانچی، عضو هیئتمدیره صندوق: بله، اما پرداخت نکردهایم.
قائممقامی؛ عضو هیئتمدیره صندوق: برای ما تضمین بازپرداخت وامها ملاک است و باید حتماً چک داشته باشد. اما یک افغانستانی چک ندارد. البته اگر کسی برای او ضامن شود به او وام میدهیم. همچنین آنها باید به صورت قانونی ساکن ایران باشند و کارت اقامت و مجوز داشته باشند.
- اگر کسی از طبقه متوسط که حقوقبگیر است به شما مراجعه کند و بگوید نیاز ضروری دارم، شما به او کمک میکنید یا ملاک نیازمند بودن او است؟
طهرانچی، عضو هیئتمدیره صندوق: همانطور که آقای مجتهدی گفتند، خیلی در مورد اشخاص تفحص نمیکنیم. ما اشخاص را نمیشناسیم. آنها تقاضای وام میکنند، ما نیز اصل را بر این میگذاریم که بتوانیم اقساط را وصول کنیم و بسیاری از افراد طبقه متوسط نیز به ما مراجعه میکنند.
- برکت این کار را احساس کردهاید؟
طهرانچی، عضو هیئتمدیره صندوق: خیلی زیاد. وظیفهام میدانم که از کارهایم صرفنظر کنم و در زمانی که باید اینجا باشم حتما هستم. چهارشنبهها نوبت حضور من است و خیلی هم علاقه دارم بیایم. پولی که میدهم با رضایت میدهم و خیلی هم تجسس نمیکنم. اینجا فقط برای راهانداختن کار مردم حضور داریم.
- هم شما و هم آقای قائممقامی پاسخ بدهید که آیا تلاش کردهاید فرزندان و اعضای خانواده خود را در راه کار خیر تربیت کنید؟
طهرانچی، عضو هیئتمدیره صندوق: هرکدام از ما که هیئتمدیره هستیم باید یک نفر را جای خودمان معرفی کنیم. داماد من که برادرزادهام است هر هفته میآید تا اندکاندک جانشین من بشود و بداند باید اینجا باشد.
قائممقامی؛ عضو هیئتمدیره صندوق: بله، واقعیت اینکه اصل را باید بر همین اساس گذاشت که این چراغ خاموش نشود. یک اصطلاحی داریم و آن اینکه شخصی که میآید حتماً صندوقی باشد؛ یعنی تفکر صندوقی داشتن برای ما ملاک است. برخی افراد منافع شخصی را بر منافع دیگران ترجیح میدهند که نمیتوانند اینجا کار کنند. یا برخی میگویند اگر وامی داده میشود، اینطور نباشد که طرف در 10 دقیقه وام بگیرد، بلکه باید 10 بار بیاید و برود. داشتن این تفکرات مناسب کار صندوق نیست. اینجا نشستهایم که اگر طرف مشکل داشت، امروز مشکل او را حل کنیم و فقط مهم این است که اقساط ما وصول میشود یا خیر. فرزند و داماد من نیز در این مسیر قرار دارند و انشاءالله بتوانیم در این مسیر تلاش کنیم.
دیدگاه خود را بنویسید